Landenweb.nl

TURKIJE
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Turks
  Hoofdstad  Ankara
  Oppervlakte  783.562 km²
  Inwoners  82.827.355
  (mei 2019)
  Munteenheid  Turkse lira
  (TL)
  Tijdsverschil  +1 (zomer +2)
  Web  .tr
  Code.  TUR
  Tel.  +90

To read about TURKEY in English - click here

Steden TURKIJE

Akyarlar Alanya Ankara
Antalya Beldibi Belek
Bodrum Colakli Fethiye
Gumbet Içmeler Istanbul
Kemer Konakli Kumkoy
Kusadasi Lara Marmaris
Side

Geografie en Landschap

advertentie

Turkije SatellietfotoFoto: Publiek Domein

Het hoogland van Anatolië is het belangrijkste landschap van Turkije. Het bestaat uit een ca. 2000-2500 m hoge, boomloze, deels woestijnachtige hoogvlakte, in het noorden en in het zuiden door hoge randgebergten omgeven, allebei met een groot aantal toppen van 3000 m en meer. Naar de Egeïsche zijde lost het hoogland zich op in een aantal kleinere gebergten.

Op het hoogland bevindt zich een gebied zonder afvloeiing, dat ongeveer eenderde van het gehele hoogland in beslag neemt. Het bestaat voor een groot deel uit zoutsteppen, afgewisseld met zoutmoerassen en zoutpannen. Het vrijgekomen bodemzout werd met het overblijvende water naar het laagste punt van het gebied gevoerd, waar het op 940 m hoogte het Tuz Gölü (= Zoutmeer; ca. 1650 km2) vormde. Ook in het zuidwesten van het afvoerloze gebied vormden zich zoutmeren. Langs de gehele kust van het schiereiland loopt een smalle vlakte, waar de rivieren brede en diep in het land dringende dalen hebben gevormd.

Het Armeense Hoogland begint ongeveer op de lijn waar het schiereiland Klein-Azië naar voren treedt; de bergketens van Pontisch Gebergte en Antitaurus komen hier samen en waaieren daarop weer naar het oosten zodanig uit dat een groot, vrijwel geheel uit vulkanische gesteenten bestaand hoogland wordt gevormd: Armenië. De gemiddelde hoogte hiervan bedraagt ca. 1650 m; in het noorden en zuiden stijgt het echter in zijn randgebergten tot meer dan 4000 m. In het oosten ligt Turkijes hoogste berg, de Ararat (5156 m). Turkije ligt in een gebied dat zich kenmerkt door het vaak optreden van aardbevingen, dikwijls van zeer verwoestend karakter. Vulkanisme is eveneens over heel Turkije verbreid, doch het sterkst geconcentreerd in Armenië. In West-Anatolië begon de vulkanische activiteit sinds 1924 opnieuw. Europees Turkije is een grotendeels laag gelegen landschap met veel moerassen.

advertentie

Ararat, hoogste berg van TurkijeFoto: Henri Tissen CC 3.0 Unportedno changes made

Turkije bezit weinig rivieren, die bovendien vrijwel niet geschikt zijn voor de scheepvaart. Globaal gezien stromen de rivieren naar alle zijden van het Anatolisch plateau af en doorbreken op weg naar zee de randgebergten. Zij hebben een groot verval (tot 11%) en ontwikkelen daardoor een sterke erosiewerking; aan de monding vormen zij dikwijls deltalandschappen uit het meegevoerde materiaal. De grootste geheel op Turks gebied stromende rivier is de Kizil Irmak (= Rode Rivier). De Turkse meren liggen grotendeels in de beide afvoerloze gebieden en hebben deels zout, deels brak, op plaatsen met ondergrondse waterafvoer voor een deel zelfs zoet water.

Klimaat en Weer

advertentie

Zonsondergang TurkijeFoto: Martin Micolaj Christensen CC 2.0 Generic no changes made

Het klimaat van Turkije vertoont grote verschillen, die vooral samenhangen met de ligging ten opzichte van de zee en de hoogte. Het binnenland bezit een sterk landklimaat, terwijl de kusten een zeeklimaat hebben. Depressies, gemiddeld ongeveer vijf per jaar, komen uitsluitend in het koude jaargetijde voor en trekken dan over de Zwarte Zee of over de Middellandse Zee, maar nooit over het centrale hoogland. Hun invloed gaat niet verder dan enige tientallen kilometers landinwaarts. Daardoor komen in het binnenland zeer lage temperaturen voor. Aan de voorzijde van de Middellandse-Zeedepressies voeren woestijnwinden droge, warme lucht ook naar het binnenland, met name in het voorjaar. 's Zomers waaien onder invloed van de lage druk boven Azië noordelijke winden. De kusten zijn dan koeler dan het binnenland, juist tegengesteld aan de wintersituatie. Behalve langs de kust, m.n. van de Zwarte Zee, is de neerslag gering en sterk wisselend. De beste reistijd zoor een zonvakantie met nog dragelijke temperaturen zijn de maanden mei, juni, september en oktober. De laatste twee maanden zijn ook met name geschikt voor de watersporters. Het zeewater is dan op zijn warmst.

Planten en Dieren

Planten

advertentie

Tulpen TurkijeFoto: Antonio Christofaro CC 3.0 Unported no changes made

In het droge hart van het Centraal Plateau is veel grasland. Tegen de flanken van uitgedoofde vulkanen, zoals de Kara Dag en de Erciyas Dagi, waarvan de hogere hellingen vaak bebost zijn, komen steppen voor, evenals op de plateaus van Oost-Turkije tussen de gebergten. Op de hellingen van de Taurus en de Antitaurus komt in lente en zomer een weelderige grasgroei tot stand. Eeuwen van houthakken en grazen hebben de bossen uitgedund en teruggedrongen (van 70% tot 26% van de oppervlakte) en hebben zelfs hun samenstelling veranderd. Door het aanhoudend grazen van geiten in de westelijke kustgebergten overheerst daar het struikgewas. De dichtste bossen van Turkije liggen in het noorden, op de noordelijke hellingen van het Pontisch Gebergte bij de Zwarte Zee. De tulp is de nationale bloem van Turkije.

Dieren

advertentie

Schildpad TurkijeFoto: Vadim Indeikien CC 3.0 Unported no changes made

Bruine beer, wolf, wild zwijn en panter komen hier en daar nog voor; de tijger is uitgeroeid, de leeuw is al heel lang geleden verdwenen. Voor de vogelwereld is Turkije een belangrijke passeerplaats in de trek; de Bosporus is bekend om de grote standplaats van trekvogels in herfst en voorjaar. Veel roofvogels, aalscholvers, ooievaars en pelikanen broeden in Turkije; de kaalkopibis is een uitstervende broedvogel. Een bekend reservaat is o.a. het Manyasmeer in westelijk Aziatisch Turkije, een belangrijke broed- en overwinteringsplaats voor vogels.

Het zeewater wordt bevolkt door makrelen, zeebaarzen, dolfijnen, sardines, tonijnen, moeralen, palingen en inktvissen. Grote zeeschildpadden leggen in het zand langs de zuidkust hun eieren.

advertentie

Grijze wolf TurkijeFoto: Quadell CC 3.0 Unported np changes made

Het nationale dier van Turkije is de grijze wolf, de nationale vogel is de lijster.

Geschiedenis

Vroegste tijd

Sphinx poort Alaca Höyük, TurkijeFoto: Bernard Gagnon CC 3.0 Unported no changes made

De oudste sporen van bewoning zijn in Turkije gevonden aan de Middellandse Zeekust ; in grotten bij Antalya werden 100.000 jaar oude werktuigen gevonden. Rond 2000 v. Chr. trok vanuit Centraal Azië een stam het huidige Turkije binnen; de Hettieten. Zij slaagden erin een groot deel van Klein Azië in handen te krijgen. In de 9e eeuw v. Chr. namen de Oerartiërs de macht van de Hettieten over en bestuurden een gebied dat zich uitstrekte over het gebied van het huidige Armenië, Irak en Turkije.

Grieken en Romeinen

Facade van de bibliotheek van Celsius in EpheseFoto: Benh Lieu Song CC 3.0 Unported no changes made

Rond 1100 v. Chr. kwam in het westen de kolonisatie vanuit het vasteland van Griekenland op gang. Uit de combinatie van de Griekse cultuur en invloeden van de oorspronkelijke bewoners ontstond de hoogstaande Ionische cultuur. In de 6e eeuw v.Chr. veroverden de Perzen het Oerartische rijk, alleen de Griekse kuststeden behielden hun onafhankelijkheid. Na Alexander de Grote die in de 4e eeuw v. Chr. de hele"beschaafde" wereld veroverde, veroverden de Romeinen in de 2e eeuw v. Chr. grote delen van Klein Azië. In de 2e eeuw na Chr. verplaatst keizer Constantijn zijn hoofdstad van Rome naar de Griekse kolonie Byzantium aan de Bosporus. De stad wordt bekend als Constantinopel, de stad van Constantijn. Hoewel het westelijke deel van het Romeinse rijk werd veroverd door Germaanse volken werd Constantinopel het centrum van het Byzantijnse rijk, dat nog bijna 1000 jaar zou bestaan.

Osmaanse Rijk

Sultan Suleiman IIFoto: Publiek domein

Rond 1300 stichtte Osman I een dynastie die, na gewonnen oorlogen met o.a. Mongolen en Hongaren, zou uitgroeien tot het machtige Osmaanse rijk. In 1571 verloren de Turken de Slag bij Lepanto tegen de Spanjaarden en de Venetianen. Dit was het begin van de ondergang van het Osmaanse rijk. Langzaam brokkelde het Osmaanse rijk af tot na de Krimoorlog de Vrede van Parijs getekend werd. De Turken konden hun onafhankelijkheid nog wel behouden maar hadden verder weinig macht meer over. In de 1e WO kozen de Turken de kant van de Duitsers, maar na aanvankelijke successen werd het Osmaanse rijk definitief onder de voet gelopen.

Mustafa Kemal Ataturk

Mustafa Kemal AtaturkFoto: Publiek domein

De geallieerden verdeelden na de oorlog het Turkse grondgebied. De belangrijkste aantasting van de Turkse eer was het feit dat de Grieken de hele Egeïsche kust en een groot deel van het achterland kregen toebedeeld. De man die verantwoordelijk was voor de aanvankelijke successen in de 1e WO speelde ook een hoofdrol bij het Turkse verzet tegen de Grieken; Mustafa Kemal Atatürk.

In 1922 dreven de Turken de Grieken letterlijk de zee in en kwam er een bloedig einde aan de onafhankelijkheidsoorlog. Na onderhandelingen werden in 1923 de grenzen van de huidige republiek Turkije grotendeels vastgelegd. De jaren tussen 1923 en 1938 stonden geheel in het teken van Atatürk. Hij bouwde een staat op naar westers voorbeeld. In 1928 werd de islam als staatsgodsdienst afgeschaft ; de"layiklik" werd ingevoerd, de absolute scheiding tussen moskee en staat. De dood van Atatürk op 10 november 1938 was een grote schok voor Turkije.

Tweede helft 20e eeuw

Demirel TurkijeFoto: Publiek domein

In de 2e WO wist Turkije tot enkele weken voor het einde van de oorlog neutraal te blijven. Sinds de jaren '50 werd Turkije voortdurend heen en weer geslingerd tussen democratie en dictatuur en hebben er diverse staatsgrepen plaatsgevonden die gepaard gingen met veel politiek geweld. In 1980 pleegde generaal Evren een staatsgreep. De rust werd hersteld en het terrorisme op bloedige wijze aangepakt. De democratie werd buiten werking gesteld.

Na het aannemen van een nieuwe grondwet werden er in 1983 weer verkiezingen gehouden, waarbij de Moederlandpartij van Özal de meerderheid behaalde. Deze partij besteedde veel aandacht aan het stimuleren van buitenlandse investeringen. Hiervan profiteerde ook het toerisme sinds het midden van de jaren '80. Na de dood van Özal in 1993 werd Demirel tot president gekozen en opgevolgd door Tansu Çiller, de eerste vrouwelijke minister-president.

Na de verkiezingen in 1995 werd Erbakan de eerste islamitische premier sinds de stichting van de Turkse republiek. Onder druk van het leger werd Erbakan in 1997 tot aftreden gedwongen. Naar aanleiding van deze kwestie is de discussie weer opgelaaid over de overheersende rol van het leger in de Turkse politiek. Hoewel Turkije zich sinds de jaren '80 heeft ontwikkeld tot een moderne staat naar westers model, bestaan er nog steeds een aantal problemen.

Een ervan is de Koerdische kwestie. De Koerden mogen nauwelijks uiting geven aan hun eigen cultuur. In het oosten van het land os de PKK actief, die streeft naar een autonome Koerdische staat. Sinds 1984 probeert de PKK dit te bereiken met veel geweld. De Turkse overheid beantwoordt het optreden van de Koerden op even gewelddadige wijze. In 1999 werd de Koerdische leider Öcalan gevangen gezet en ter dood veroordeeld.

Ook de mensenrechtensituatie is nog weinig bemoedigend. Nog steeds vinden er martelpraktijken plaats op politiebureaus en in gevangenissen. Deze situatie staat ook het zeer gewenste lidmaatschap van de EU in de weg.

Periode Erdogan

Erdogan TurkijeFoto: Mikhail Palinchak CC 4.0 International no changes made

De islamitische Partij voor Recht en Ontwikkeling (AKP), onder leiding van oud-burgemeester Recep Tayyip Erdogan, behaalde bij de parlementsverkiezingen in november 2002 een historische monsterzege. De AKP kreeg 363 van de 550 zetels in het parlement. Dat was net geen tweederde meerderheid, maar de partij kon zonder een coalitiepartner een regering vormen. De centrumlinkse Republikeinse Volkspartij CHP haalde 19,4% van de stemmen, goed voor 178 zetels. Voor alle andere partijen bleek de kiesdrempel van 10% te hoog, zodat de drie partijen die deel uitmaakten van de zittende coalitie van premier Bulent Ecevit - de Democratisch Linkse Partij (DSP), de Moederlandpartij (ANAP), en de Nationalistische Actiepartij (MHP), niet terugkeerden in het parlement. Dat gold ook voor de grootste oppositiepartij, de Partij van het Juiste Pad (DYP) van Tansu Ciller.

In dezelfde maand werd de naam van de nieuwe premier bekend: Abdullah Gül. Gül is de plaatsvervanger van Recep Tayyip Erdogan, die zelf geen bestuursfunctie kon vervullen, omdat hij in 1998 veroordeeld was wegens het aanzetten tot religieuze haat. In december 2002 sprak de Turkse president Sezer zijn veto uit over een wet die het Erdogan mogelijk moest maken toch zitting te nemen in het parlement. De wet was kort daarvoor door het parlement aangenomen, maar Sezer vond het onjuist om voor slechts één persoon de grondwet te wijzigen. Toch werd de grondwet uiteindelijk gewijzigd en kon hij zich kandidaat stellen bij een tussentijdse verkiezing in het district Siirt. Erdogan won daar met grote overmacht een parlementszetel.

Op vrijdag 14 maart 2003 werd Tayyip Erdogan benoemd als de nieuwe Turkse premier en presenteerde dezelfde dag nog zijn nieuwe kabinet. Het nieuwe kabinet telde 22 ministers, allen behorende tot de AK-Partij, die bij de verkiezingen eind 2002 de absolute meerderheid in het parlement verwierf. Oud-premier Abdullah Gül werd vice-premier en minister van buitenlandse zaken.

Bij het aantreden van de APK-regering heerste met name in militaire kringen grote scepsis omtrent het democratische en seculiere gehalte van de regering. Desondanks werd de regering het voordeel van de twijfel gegund. De steun voor de AKP nam in maart 2004 nog verder toe. Tijdens de lokale verkiezingen haalde de partij 42% van de stemmen (t.o.v. 34% in november 2002). De topprioriteiten van de AKP zijn democratisering, verdere hervorming van de economie en de toetreding tot de EU.

In de afgelopen jaren zijn in Turkije een groot aantal hervormingen doorgevoerd. O.a. om te kunnen voldoen aan één van de toetredingscriteria van de Unie, de zogenoemde politieke criteria. Deze behelzen o.a. democratie, rechtsorde, mensenrechten en het respect voor en bescherming van minderheden. In oktober 2001 en mei 2004 zijn wijzigingen in de grondwet doorgevoerd, daarnaast zijn in totaal 8 hervormingspakketten door het parlement aangenomen. Turkije heeft een nieuw wetboek van strafrecht aangenomen in oktober 2004. Op 3 oktober 2005 zijn de toetredingsonderhandelingen gestart.

In juli 2007 wint de AKP de verkiezingen en een maand daarna is Abdullah Gül tot president gekozen. In 2008 is er de"hoofddoekenaffaire" vanwege het toestaan van het dragen van hoofddoeken op de universiteit. Er heerst wantrouwen bij vooral de militairen over het seculiere karakter van de Turkse staat onder Gül. In 2009 provoceert Ahmet Turk een Koerdische leider door het parlement in het Koerdisch toe te spreken. De Turkse TV staak de uitzending.

In juli 2009 zijn er toenaderingen tussen Armenië en Turkije. In mei 2010 staan Israël en Turkije op gespannen voet met elkaar als gevolg van de Israëlische aanval op een schip dat hulpgoederen naar Gaza wil berengen. Hierbij komen 9 Turken om.

De Turkse regering won in september 2010 een referendum over grondwetswijzigingen. Een meerderheid van 58 procent stemde voor het verminderen van de macht van rechters en militairen; 42 procent stemde tegen. De Turkse grondwet stamt nog uit de tijd van de militaire dictatuur en premier Recep Tayyip Erdogan vond dat het tijd was om de burger centraal te stellen. Bovendien verwachtte hij dat Turkije daardoor ook sneller in aanmerking zou komen voor toetreding tot de Europese Unie. De oppositie waarschuwde dat de aanpassingen de weg zou vrijmaken om van Turkije een islamitische staat te maken. Opiniepeilingen voorspelden een nek-aan-nekrace, maar de regering won ruimer dan verwacht.

In juni 2011 wint de AKP de verkiezingen en gaat Erdogan op voor zijn derde termijn. De spanningen met Syrië nemen in 2012 toe, er komen veel vluchtelingen naar Turkije. In mei en juni van 2013 zijn er protesten rond het Taximplein die gewelddadig worden neergeslagen. Eind december 2013 krijgt Turkije te maken met een corruptieschandaal waarbij ook zonen van ministers beschuldigd worden. In januari 2014 zegt Erdogan dat het een complot betreft tegen zijn regering.

In augustus 2014 wint Erdogan de eerste direct gekozen presidentsverkiezing. In 2015 en 2016 is het erg onrustig in Turkije als gevolg van de Syrische vluchtelingencrisis en de voortdurende onenigheid met de Koerden. Het staakt-het-vuren met de PKK houdt geen stand. Er zijn bomaanslagen waar zowel IS als de Koerden bij betrokken zouden zijn. Met de belangrijke handelspartner Rusland ontstaat een groot conflict na het neerschieten van een Russisch vliegtuig, al of niet in het Turkse luchtruim.

Eind 2015 sluiten de EU en Turkije een akkoord om de vluchtelingenstroom naar Europa in te dammen. In mei 2016 treedt premier Davutoglu af na ruzie met president Erdogan. In juni 2016 is er een grote aanslag op het vliegveld van Istanbul, Turkije gaat er vanuit dat IS hier achter zit. Van 15 op 16 juli is er een poging tot staatsgreep door een groep militairen, president Erdogan blijft de macht in handen houden. In augustus 2016 bezoekt Erdogan Poetin in St Petersburg om het conflict over het neerschieten va het vliegtuig oip te lossen en de economische banden te herstellen. In maart 2017 ontstaat diplomatieke spanning tussen Nederland en Turkije naar aanleding van het weigeren van een Turkse minister die in Nederland campagne wilde voeren voor een referendum dat president Erdogan meer macht wil geven. Dat referendum wint Erdogan met een krappe meerderheid in april 2017, Turkije gaat over naar een presidentieel systeem met veel macht voor Erdogan. In januari 2018 begint Turkije een offensief tegen Syrische Koerden. Erdogan wordt herkozen als president. In juni 2019 is er een politieke tegenslag voor Erdogan, de stad Istanbul kiest voor een burgemeester van de CHP. In de zomer van 2020 zijn er spanningen tussen Griekenland en Turkije over proefboringen naar gas die Turkije in de Egeïsche zee wil doen.

Bevolking

Turkse VoetbalsuppotersFoto: Arne List CC 2.0 Generic no changes made

Turkije heeft 80.845.215 inwoners (2017) De overgrote meerderheid (70-75%) bestaat uit Turken. De Koerden zijn de belangrijkste minderheid (19%).

Kleinere minderheidsgroepen zijn de half miljoen Arabieren en de enkele tienduizenden Tsjerkessen, Bulgaren, Armeniërs en Grieken. Oorspronkelijk leefden er veel grotere aantallen Grieken en Armeniërs in Turkije, maar hun aantallen zijn na de Eerste Wereldoorlog sterk verminderd. De Koerden wonen overwegend in het zuidoosten van het land.

De bevolkingsaanwas was in 2017 0,52%. 25% van de bevolking is jonger dan 15 jaar. De dichtstbevolkte provincies zijn de westelijke provincies, die langs de Zwarte Zee en de provincies Adana en Hatay aan de Middellandse Zee.

Ruim 75% van de bevolking woont in de steden. De grootste steden zijn: Istanbul (14,8 miljoen inw.), Ankara (4,9 miljoen inw.), Izmir (2,9 miljoen inw.), Bursa (1,9 miljoen inw.), Adana (1,7 miljoon inw.). Andere steden van enige omvang zijn Gaziantep, Konya, Kayseri, Eskisehir, Mersin en Diyarbakir. Veel Turken werken in het buitenland, vooral in West-Europa (van wie miljoenen in Duitsland en ca. 400.000 in Nederland).

De gemiddelde levensverwachting in 2017 is 75 jaar, (mannen 72,7 en vrouwen 77,5 jaar).

Taal

Turks geschreven in het TurksFoto:Maurice Flesier CC 4.0 International no changes made

De officiële taal is Turks, en wordt door ongeveer 90% van de bevolking gesproken. Het Turks stamt uit het steppegebied van Mongolië en is van oorsprong een nomadentaal. Het Turks kwam met de naar het westen trekkende nomaden ongeveer in de tiende eeuw in Klein-Azië. Sinds 1928 wordt het Turks in ons alfabet geschreven. Het huidige Turks heeft veel leenwoorden overgenomen uit het Arabisch en het Perzisch. Tot in het westen van China wordt op de Kaukasus en in Centraal-Azië nog door miljoenen mensen een Turkse taal gesproken. In Turks Koerdistan worden Koerdische dialecten gesproken. De tot dan toe verboden Koerdische taal mocht door de overheid in 1991 weer in het openbaar worden gebruikt.

Godsdienst

Sulaymaniyah moskee IstanbulFoto:Harold Litwiller(CC BY 2.0) no changes made

Ongeveer 96% van de bevolking behoort tot de islam. Hoewel er in Turkije sinds 1923 officieel een strikte scheiding is tussen islam en staat, heeft de islam vooral op het platteland nog grote invloed op het maatschappelijk leven. Ruim 85% van de Turkse en Koerdische islamieten behoort tot de soennitische richting. Van de tot de Eerste Wereldoorlog tamelijk talrijke christelijke en joodse gemeenschappen is niet veel meer over. In de grote steden wonen naar schatting 15.000 Grieks- en 45.000 Armeens-orthodoxe christenen. Voorts zijn er kleine katholieke en protestantse gemeenschappen en diverse sekten. In het zuidoosten wonen nog ca. 20.000 Syrisch-orthodoxen (jakobieten) en enkele duizenden Arabisch-orthodoxen. Naar West-Europa gevluchte jakobieten kregen in de jaren zeventig bekendheid als 'christen-Turken'. Turkije heeft een gemeenschap van ca. 25.000 sefardische joden.

Samenleving

Staatsinrichting

Nationale Assemblee TurkijeFoto: Voice of America in het publieke domein

Volgens de in nov. 1982 per referendum goedgekeurde grondwet (geamendeerd in 1995) wordt de president voor een periode van zeven jaar gekozen door het parlement, hij benoemt de ministers en de rechters en is tevens hoofd van de invloedrijke Nationale Veiligheidsraad. De grondwet voorziet in één kamer, de Nationale Assemblee, bestaande uit 550 leden, met algemeen kiesrecht gekozen voor een periode van vijf jaar. Politieke partijen die communisme, fascisme of religieus fundamentalisme aanhangen zijn verboden, evenals de Koerdische partijen PKK en DEP.

Politiek

Presidentieel zegel TurkijeFoto: Publiek domein

Na de staatsgreep van sept. 1980 werden de politieke partijen ontbonden. Bij de verkiezingen van 1983 werden nieuwe politieke partijen toegelaten, goedgekeurd door de Nationale Veiligheidsraad. Voormalige politici waren tot 1987 van politieke activiteit uitgesloten. ln de praktijk keerde een aantal oude politieke partijen onder een nieuwe naam terug. De voornaamste partijen waren: de Anavatan Partisi (ANAP) of Moederlandpartij; de Dogru Yol Partisi (DYP) of Partij van het Juiste Pad, de Sosyal Demokratik Halkçi Parti of Sociaal Democratische Populistische Partij, de Partij van Democratisch Links. In de Refah Partisi of Welvaartspartij zijn opgegaan de Partij voor Nationale Redding van Necmettin Erbakan (traditionalistisch islamitisch) en de Nationale Actie Partij van Alparslan Türkes; hieraan was de strijdgroep van de 'Grijze Wolven' verbonden. Verder zijn er de Milliyetçi Demokrasi Partisi of Partij van de Nationalistische Democratie (na 1980 door het leger naar voren geschoven) en de Halkin Emek Partisi of Arbeiders Partij van het Volk, met vooral Koerdische leden.

De grondwet van 1982 erkent het recht op vakbondsvorming en het stakingsrecht, maar legt strenge beperkingen op aan de activiteiten van de vakbondsorganisaties, m.n. op politiek terrein. Het grootste overkoepelende vakverbond is Türk-is (Confederatie van Turkse vakbonden), opgericht in 1952 en lid van de Internationale Federatie van Vakverenigingen. De voornaamste Turkse werkgevers zijn verenigd in TUSIAD (Turkse Associatie van Industriëlen en Zakenlieden).

De actuele politieke situatie staat beschreven in het hoofdstuk geschiedenis.

Administratieve indeling

Administratieve indeling TurkijeFoto: TUBS CC 3.0 Unported no changes made

Turkije is verdeeld in 81 provincies (iller), bestuurd door een door de regering benoemde gouverneur. De provincies zijn onderverdeeld in 838 districten en aan het hoofd staat een gouverneur.. Er zijn 187 steden en ruim 36.000 dorpen (bestuurd door een muhtar, een door de dorpsvergadering gekozen dorpshoofd). De steden zijn onderverdeeld in mahalleler (wijken).

Sociale situatie

Dorpsleven TurkijeFoto: Adam Jones CC 2.0 Generic no changes made

De sociale verhoudingen op het Turkse platteland, vooral in het onderontwikkelde oosten, worden vooral bepaald door islam en traditie. De familie functioneert dikwijls nog als productie- en consumptie-eenheid, dat wil zeggen dat zelf producten verbouwen voor eigen gebruik. Een groot deel van de stadsbevolking bestaat uit mensen die geboren zijn op het platteland. De mannen- en de vrouwenwereld zijn vaak streng gescheiden en bij huwelijken is de bruidsschat nog zeer gebruikelijk. In de dorpssamenleving spelen de imam (de voorganger in het gebed) en de aga (stamhoofd, grootgrondbezitter) vaak een grote rol. Vaak vervult de aga in het kader van heersende verhoudingen een rol als schakel tussen dorp en centrale overheid. Toenemende migratie (naar de steden en naar het buitenland) brengt wijzigingen in dit patroon. In steden als Ankara en Istanbul woont ongeveer 25% van de bevolking in de krottenwijken. De geregistreerde werkloosheid bedroeg in 1995 10%, maar zeker is dat de werkelijke werkloosheid rond de 20% ligt. Daarnaast is er nogal wat verborgen werkloosheid en kent Turkije veel straatventers en andere marginale beroepen.

Onderwijs

Schoolgebouw in Mugla TurkijeFoto: Janlight in het publieke domein

Het onderwijs is sinds 1923 een zaak van de staat, hoewel er ook koranscholen bestaan. Het analfabetisme is ca. 20%, maar is op het platteland en onder vrouwen hoger. Er is tot 14 jaar leerplicht, onderwijs is tot en met de universiteit gratis. Vooral op het platteland in het oosten en onder oudere meisjes is het werkelijke schoolbezoek niet algemeen. Op het platteland kampt men met een tekort aan leermiddelen en een gebrek aan leraren. Na vijf jaar lager onderwijs kun je naar een middenschool en een lyceum van elk drie jaar, die worden afgerond met staatsexamens. Er zijn meer dan 200 universiteiten (de grootste in Istanbul, Ankara, Izmir, Erzurum en Trabzon). Er zijn ruim 400 scholen voor hoger beroepsonderwijs en ongeveer 1600 technische beroepsopleidingen. Ongeveer 30.000 Turken met rijke ouders studeren in het buitenland, vaak in Duitsland. Om het analfabetisme te bestrijden, zijn overal in het land leeszalen en bibliotheken gevestigd, waar ook aan volwassenen lees- en schrijfcursussen worden gegeven.

Economie

Ataturk international airport IstanbulFoto: Kulttuurinavigaattori CC 4.0 International no changes made

Turkije heeft een vrijemarkteconomie, waarin de particuliere sector overheerst. Door samenwerking met de EG, een planmatig ontwikkelingsbeleid en toenemende inkomsten uit gastarbeid werd vanaf 1965 jaarlijks een redelijke economische groei gerealiseerd. Na de coup van 1980 werd volgens IMF-recept een drastisch economisch herstructureringsprogramma doorgevoerd. Dit was gericht op het bevorderen van de export, het tegen gaan van de inflatie en bezuinigingen. Verder wilde Turkije buitenlandse investeringen aanmoedigen. De overheidsuitgaven werden vooral gericht op investeringen in de infrastructuur (grote stuwdam- en wegenbouw) en het toerisme. Deze economische politiek leverde in het begin succes op: de export groeide, het tekort op de betalingsbalans liep terug en de inflatie daalde. Maar na 1985 namen inflatie en werkloosheid weer toe en daalde de koopkracht.

Strand Ölüdeniz TurkijeFoto: Sevtap Ön CC 3.0 Unported no changes made

De buitenlandse investeringen vielen tegen en de buitenlandse schuldenlast liepen op. Ook de enorme bevolkingsexplosie had een negatief effect. Van de bevolking is ongeveer een vijfde werkzaam in de agrarische sector (2017), waarvan de productiviteit niet erg hoog is. Ongeveer een kwart van de landbouwgrond is bebouwd met bossen, en 30% wordt gebruikt voor veeteelt, met name schapen en geiten. Belangrijke producten zijn verder graan, katoen, druiven, olijven, tabak en hazelnoten. Ongeveer 27% (2017) van de beroepsbevolking werkt in industrie en mijnbouw. Een flink deel van de totale export wordt verzorgd door textielfabrieken. Daarnaast heeft Turkije ook grote ijzer- en staalfabrieken en is er een groeiende auto-industrie. De dienstensector en het overheidsapparaat zijn naar verhouding erg omvangrijk. Veel inkomsten krijgt Turkije uit het toerisme en van gastarbeiders die vanuit het buitenland geld overmaken. In de 21e eeuw maakt Turkije een periode van fikse economische groei door. Hoewel de groei iets afzwakt in 2012 en 2013 ligt die in 2017 op de 7%. Het BNP per hoofd van de bevolking bedroeg $27.000 in 2017.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Het toerisme betekent voor Turkije een snel groeiende bron van inkomen. De accommodatie voor het moderne massatoerisme is nog niet zo uitgebreid als in Griekenland of Italië. Veel toeristen maken gebruik van lastminute vluchten naar Turkije.

Ballonvluchten boven CappadocieFoto: Mr Hicks 46 CC 2.0 Generic no changes made

De mogelijkheden voor luxe strand- of zonvakanties zijn er echter genoeg, niet alleen langs de Egeïsche kusten, maar ook in het zuiden aan de Middellandse Zee en in het noorden aan de Zwarte Zee. Voor de toerist op zoek naar cultuur is Turkije een waar paradijs. Steden als Istanbul en Izmir trekken altijd al vele toeristen, evenals de resten van Troje en plaatsen als Efeze en Bursa.

Wereldberoemd zijn de overblijfselen van Hattasud, de oude hoofdstad van het Hettitische rijk, en de kalkterrassen bij Pamukale.

Aya Sophia IstanbulFoto: Adli Wahaid CC 3.0 Unported no changes made

Naast vele islamitische monumenten bezit Istanbul het hoofdwerk van de Byzantijnse bouwkunst, de Aya Sophia (6de eeuw). Een andere bezienswaardige stad in Europees Turkije is Edirne met o.a. de moskee van de hand van de belangrijke architect, Sinan (16de eeuw). Manisa is het voornaamste Turks-islamitische cultuurcentrum in het Egeïsche gebied, met o.a. vele moskeeën. De badplaats Çesme heeft een middeleeuws fort. Kusadasi (Vogeleiland) is een moderne, drukbezochte badplaats. Van de Middellandse-Zeekust is de badplaats Antalya het toeristisch centrum.

Theater van Myra TurkijeFoto: Hippolyte CC 3.0 Unported no changes made

Ook in dit kustgebied bevinden zich resten uit de antieke tijd, o.a. een aantal Romeinse theaters. Bij Demre bevinden zich verder de ruïnes van Myra, de stad van Nicolaas van Myra (Sinterklaas), boven wiens graf een kerk is gebouwd. In Perge bevindt zich behalve een theater ook een antiek stadion, bestemd voor 27.000 toeschouwers. Meer in oostelijke richting zijn toeristische plaatsen: Alanya, een vesting uit de Seldjoekentijd met binnen de - dubbele - muren moskeeën, een overdekte bazar en een paleis; de Damlatas-druipsteengrot nabij Alanya; de badplaats Anamur met een groot middeleeuws kasteel; de badplaats Silifke met een kruisvaardersburcht; Mut met een 14de-eeuwse vesting.

Romeinse Mozaiek in het museum van AntakyaFoto: Dosseman CC 4.0 International no changes made

Antakya (het antieke Antiochië) met een befaamde collectie Romeinse mozaïeken in het museum. De Zwarte-Zeekust heeft een mild klimaat. Hier valt de meeste neerslag van Turkije, zodat er uitgestrekte bossen zijn. Tot de meer moderne badplaatsen behoort Giresun. Interessante architectuur heeft Trabzon (het Trebizonde uit de Byzantijnse tijd). Ten zuiden hiervan ligt boven een steile afgrond het 14de-eeuwse klooster van Sumela (Byzantijnse fresco's). In West-Anatolië zijn Bursa en Iznik bezienswaardig. Bij Çanakkale ligt de ruïneheuvel van Troje.

Amasya RotsgravenFoto: Michael F. Schönitzer CC 4.0 International no changes

Amasya bezit o.a. moskeeën en rotsgraven van Pontische koningen. In het zuiden is de bedevaartplaats Konya bekend om de 'dansende derwisjen'. Het zuiden van Oost-Anatolië wordt ingenomen door het (historische) landschap Cappadocië, dat vooral bekend is om groepen grillige rotsen met vele natuurlijke grotten, die hebben gediend als woning, kerk of klooster. In de overige delen van Oost-Anatolië zijn bezienswaardig: Tokat met een kasteel met 28 torens en moskeeën uit de 12de-16de eeuw; Kars met resten van de Armeense stad Ani (10de-11de eeuw); Diyarbakir met talrijke oude bouwwerken, o.a. een moskee uit ca. 1090 en een 5 km lange basalten (dus zwarte) stadsmuur met 72 torens; Van aan het Vanmeer, waar rotsgraven zijn gevonden.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

TURKIJE LINKS

Advertenties
• Turkije verre reizen van ANWB
• Naar Turkije met Sunweb
• Vliegtickets naar Istanbul
• Autohuur Turkije
• Vakantie Turkije
• Turkije Tui Reizen
• Turkije vakantie informatie
• Turkije Hotels
• Djoser Wandel - wandelreis Turkije
• Autoverhuur Sunny Cars Turkije
• Rondreis Turkije
• Transport Turkije - TTS Quality Logistics B.V
• Turkije Campings

Nuttige links

Dieren in Oost Europa (N)
Foto's Turkije
Reisfotografie (N)
Reisinformatie Turkije (N)
Reizendoejezo – Turkije (N)
Rondreis door Turkije (N)
Rondreis Turkije (N)
Turkije Reisstart (N+E)
Vakantiebestemming.info Turkije Cappadocie (N)

Bronnen

Brosnahan, T. / Turkey

Lonely Planet

Graven, R. van den / Reishandboek Turkije

Elmar

Te gast in Turkije

Informatie Verre Reizen

Turkije

Het Spectrum

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt september 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems