Landenweb.nl

MEXICO
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Spaans
  Hoofdstad  Mexico-Stad
  Oppervlakte  1.958.201 km²
  Inwoners  132.328.035
  (mei 2019)
  Munteenheid  Mexicaanse peso
  (MXN)
  Tijdsverschil  -7 tot -9
  Web  .mx
  Code.  MEX
  Tel.  +52

To read about MEXICO in English - click here

Steden MEXICO

Mexico city Playa del carmen Riviera maya

Geografie en Landschap

Geografie

Mexico (Spaans: México; officieel: Estados Unidos Mexicanos, = Verenigde Mexicaanse Staten) is een federatieve republiek in Midden-Amerika. Geografisch hoort Mexico bij het continent Noord-Amerika, cultuurhistorisch maakt het deel uit van Latijns-Amerika (Midden- en Zuid-Amerika).

advertentie

Photo:Publiek domein

De totale oppervlakte, inclusief 5364 km2 eilanden, bedraagt 1.958.201 km2 en is daarmee ongeveer 47 maal groter dan Nederland. Op de wereldranglijst van grote landen neemt Mexico de veertiende plaats in. Mexico is na Brazilië en Argentinië in grootte het derde land van Latijns-Amerika.

Mexico grenst in het noorden aan de Amerikaanse staten Californië, Arizona, Nieuw-Mexico en Texas. Deze grens is 3326 kilometer lang waarvan twee derde wordt gevormd door de rivier Río Bravo del Norte (Verenigde Staten: Rio Grande). In het zuiden grenst Mexico aan de Midden-Amerikaanse staten Guatemala (962 kilometer) en Belize (250 kilometer).

advertentie

photo: Roman Eugeniusz, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In het westen grenst Mexico aan de Grote of Stille Oceaan (7360 kilometer). In het oosten grenst het land aan de Atantische Oceaan (2600 kilometer). De Atlantische Oceaan heet hier Golf van Mexico en Caribische Zee.

Tot Mexico behoren vele eilanden, waarvan Guadeloupe, Revillagigedo en Isla de Cedros in de Grote Oceaan, Tiburón, Tres Marías en Angel de la Guarda in de Golf van Californië, en het eiland Cozumel in de Caribische Zee de grootste zijn. Er zijn twee grote schiereilanden: Baja California in het noordwesten en Yucatán in het zuidoosten. De hoofdstad van Mexico is Ciudad de México (internationaal Mexico-City genoemd en in het Nederlands: Mexico-Stad). Mexico-Stad ligt op een hoogte van 2200 meter in een vallei die door de Sierra Madre en een aantal vulkanen wordt omringd.

advertentie

photo: WCCasey, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Landschap

Mexico is over het algemeen een zeer bergachtig land met daartussen smalle dalen waar landbouw mogelijk is. Ca. 80% van het land is bedekt met bergen en maar liefst 26% van het land heeft een hellingspercentage van 25% of meer.

De Centrale Hoogvlakte of Mesa Central (ook wel Meseta de México) neemt drievierde van Mexico in en wordt begrensd door de Sierra Madre Oriental (voortzetting van de Rocky Mountains), de Sierra Volcánica Transversal en de Sierra Madre Occidental (voortzetting van de Amerikaanse Sierra Nevada). Deze hoogvlakte wordt doorsneden door heuvels, dalen en bergketens. De hoogte varieert van 1500 meter in het noorden tot 2500 meter in het zuiden.

advertentie

photo: Boligrafoazul, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De met naaldwouden bedekte Sierra Madre Occidental loopt vanaf de grens met de Verenigde Staten evenwijdig aan de westkust naar het zuiden en de Sierra Madre Oriental loop evenwijdig aan de oostkust. Veel canyons van de Sierra Madre Occidental zijn 1500 tot 2000 meter diep, zoals de Baranca del Cobre in de staat Chiapas. Ten westen van de Sierra Madre Occidental ligt een savannegebied met grote, geïrrigeerde landbouwvalleien.

advertentie

photo: Christian Frausto Bernal, CC Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Ten zuiden van de hoogvlakte ligt de uiteen keten van vulkanen bestaande Sierra Volcánica Transversal. Sommige vulkanen zijn nog steeds actief, bijvoorbeeld de Popocatépetl, de"rokende berg" (5452 meter hoog). In juni 1997 werd de vulkaan na 67 jaar weer actief en werd de hoofdstad met een dikke laag as bedekt. Andere hoge vulkanen zijn de Nevada de Toluca (4577 meter), de Ixtaccíhuatl (5286 meter : slapende vrouw) en de met eeuwige sneeuw bedekte Citlaltépetl (berg van de ster) of Pico de Orizaba, met 5700 meter het hoogste punt van Mexico. Kenmerkend voor dit gebied zijn kratermeren en lavastromen.

Ten zuiden van dit vulkanengebied ligt het kustgebergte Sierra Madre del Sur. Dit gebergte wordt door de landengte van Tehuantepec gescheiden van het bergland van de deelstaat Chiapas. In het westen ligt de vulkanische gordel van Michoacán waar nog in 1943 een vulkaan ontstond, de Volcán de Paricutín. In totaal zijn er ongeveer 3000 vulkanen in Mexico, waarvan er veertien actief zijn.

advertentie

Photo:pacomexico, CC BY 2.0 no changes made

Ten zuiden van de hoogvlakte ligt de vallei van Oaxaca op een hoogte van 1350 meter. In de staat Tabasco liggen moerassen en tropische regenwouden, die ook een groot gedeelte van het vrij vlakke schiereiland Yucatán bedekken. Ten oosten van Yucatán liggen de fantastische en bij toeristen zeer populaire zandstranden.

Langs de Golf van Mexico ligt een lange kustvlakte vanaf de Río Grande tot aan het schiereiland Yucatán. Deze kustvlakte is ca. 1280 km lang en de breedte varieert van een paar kilometer tot ca. 150 kilometer. Dit laagland bestaat voor een groot gedeelte uit lagunes en moerassen. Ook langs de kusten van de Grote Oceaan ligt laagland, bestaande uit lange heuvels en vlakten die in het noorden overgaan in de Sonora-woestijn.

Het bergachtige, droge en woestijnachtige schiereiland Baja California heeft steile hellingen naar de Golf van Californië en vrij brede kustvlakten naar de Grote Oceaan. Het is het grootste schiereiland ter wereld, ca. 1300 kilometer lang en 65 tot 300 kilometer breed.

In het noordwesten van Mexico ligt de Sonora-woestijn en ten oosten hiervan ligt de Chihuahua-woestijn. Beide woestijnen bestaan voor een gelijk gedeelte uit zand, grind en vast gesteente. Het droge noordoosten was eens de bodem van een zee. De bodem bestaat hier veelal uit kalksteen, een afzettingsgesteente ontstaan uit omhulsels of skeletten van in het water levende organismen, zoals schelpdieren en koralen. In dit soort gesteente ontstaan vaak druipsteengrotten.

advertentie

photo: Ricraider, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Door het verschuiven van de oceaanbodem ten opzichte van de continentale plaat komen er vrij veel aardbevingen voor in Mexico. Hele zware aardbevingen komen sporadisch voor en de laatste dateert van 19 september 1985 toen een aardbeving van 7,8 op de schaal van Richter voor duizenden doden en miljarden schade zorgde in Mexico-Stad. Ca. 150.000 huizen werden beschadigd door het natuurgeweld.

Ongeveer 575 kilometer ten westen van Mexico ligt de eilandengroep Revillagigedos, waarvan de vulkaan Mariano Barcena in 1952 ontplofte. Een andere vulkaan die ontplofte was de Chichonal in 1982 in Chiapas.

Van het eiland Isla Contoy voor de kust van Yucatán tot de havenstad Chetumal aan de grens met Belize ligt het op één na grootste barrièrerif ter wereld, 700 kilometer lang.

advertentie

photo: Peter Maas, CC Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

Het grootste onderwater-grottenstelsel ter wereld is dat van Nohoch, ten zuidwesten van Akumal, met 18 kilometer aan onderling verboden onderwatergangen en grotten.

Rivieren en meren

Dor het droge klimaat komen in het noorden bijna geen rivieren voor. Na zware regenval kunnen in de keteldalen tijdelijk meren ontstaan. Naar het zuiden toe wateren drie grote rivierenstelsels de Centrale Hoogvlakte af. Het rivierenstelsel van de Balsas heeft diepe dalen uitgesleten en watert naar de Grote Oceaan af. Het stelsel van de Rio Pánuco stroomt dwars door een rotsgebied naar de kust van de Golf van Mexico. Het Santiago-stelsel watert via het Chapala-meer af in de Grote Oceaan.

advertentie

photo: Edgar Galindo, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Grote rivieren zijn verder de Río Usumacinta, de Río Grijalva en de Río Grande de Santiago. Grote meren zijn het Lago Chapala (1690 km2) en het Falcon Reservoir.

photo: AlejandradlT, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Klimaat en Weer

Klimatologisch kan Mexico verdeeld worden in de oostkust, de westkust en de Centrale Hoogvlakte. Ook is het klimaat sterk afhankelijk van de hoogte waarop men zich bevindt. Rekening houdend met het bovenstaande kent Mexico globaal gesproken twee seizoenen, het droge seizoen in de winter, van oktober tot mei, en het regenseizoen in de zomer, die van mei tot oktober duurt, met een piek in juli en augustus. Alleen in het uiterste noordwesten, rond Tijuana kent een mediterraan klimaat met veel regen in de winter.

afbeelding: Hedwig in Washington, CC Attribution-Share Alike 3.0 no changes made

Mexico als geheel kan als aride of semi-aride gekenschetst worden doordat 80% van het land minder dan 800 mm neerslag krijgt. De meest droge streek van het land is de woestijn van Altar, de Gran Desierto de Altar, waar het soms jaren niet regent. Het jaar 1996 was een extreem droog jaar; men registreerde toen de ergste droogte van de afgelopen vijftig jaar. Het seizoen van de orkanen aan de oostkust begint in juni maar is het hevigst in september.

afbeelding: Hedwig in Washington, CC Attribution-Share Alike 3.0 no changes made

Verder kent Mexico drie klimaatzones:

Tot de"tierra caliente", de warme zone, behoren alle gebieden die onder 750 meter hoogte liggen. Het gaat dan met name om de kustvlakten en de regio's met moerassen en tropische regenwouden. Plaatsen die in deze klimaatzone liggen zijn bekende toeristenplaatsen als Acapulco, Puerto Vallarta, Veracruz, Cancún en Cozumel. De gemiddelde jaartemperatuur ligt tussen de 23 en 26°C. In het regenseizoen liggen de temperaturen veel hoger dan in het droge seizoen en gaat gepaard met een hoge luchtvochtigheid. Op het schiereiland Yucatán komen de temperaturen overdag nauwelijks onder de 24°C. Ook voor de andere laagvlakten in het zuiden geldt dat de temperatuursverschillen gering zijn. In de noordelijke steppen en woestijnen zijn de temperatuurverschillen wél groot. 's Zomers is het overdag gloeiend heet maar 's winters dalen in de nacht de temperaturen regelmatig onder het vriespunt.

afbeelding: Hedwig in Washington, CC Attribution-Share Alike 3.0 no changes made

De gematigde subtropische gebieden liggen tussen de 750 en 2000 meter en worden de"tierra templada" genoemd. De gemiddelde temperaturen liggen tussen de 17 en 23°C maar de nacht- en dagtemperaturen kunnen flink uit elkaar liggen. Een groot deel van de Mexicaanse hoogvlakte ligt bijvoorbeeld in deze zone en de dagtemperaturen hebben het hele jaar door een lenteachtig karakter. Hier liggen dan ook de belangrijkste landbouwgebieden.

Boven de 2000 meter liggend de koude gebieden, de"tierra fría". De berggebieden en de hogere delen van de Mexicaanse hoogvlakten behoren hiertoe. Mexico-Stad ligt in deze zone want ligt op 2240 meter hoogte. De gemiddelde temperatuur ligt in deze zone beneden de 17°C. Ook in deze gebieden kunnen de verschillen groot zijn. Mexico-Stad is het hele jaar door vrij lenteachtig qua temperatuur terwijl het hoog in de bergen streng kan vriezen. Deze gebieden boven de 4000 meter waar sneeuw en ijs overheersen worden ook wel"tierra helada" genoemd.

afbeelding: Hedwig in Washington, CC Attribution-Share Alike 3.0 no changes made

De oostkust is blootgesteld aan vochtige winden die lucht uit de Golf van Mexico aanvoeren, waarbij vooral in het zuiden zware regens vallen. Slechts de noordkust van Yucatán, die in de windschaduw van het schiereiland ligt, is betrekkelijk droog. Het heetste gedeelte van Mexico in de zomer is de westkust. Ook de Centrale Hoogvlakte vangt maar weinig neerslag, vooral in het noorden. De temperaturen zijn op het plateau aanmerkelijk lager dan in de laag gelegen gebieden met vorst gedurende de winternachten. 's Zomers stijgen de temperaturen ook hier echter tot hoge waarden.

Gemiddelde temperaturen op zeeniveau

StadLaagsteHoogste
Acapulco26,429,1
Cancún25,029,4
Mazatlán20,128,4
Mérida22,928,0
Puerto Vallarta21,030,0
Veracruz21,828,2

Gemiddelde temperaturen op hoog niveau

StadLaagsteHoogste
Cuernavaca18,723,5
Guadalajara15,222,8
Mexico-Stad12,617,9
Oaxaca18,723,6
Puebla14,119,4
Taxco19,825,0

Planten en dieren

Planten

Mexico heeft een zeer uitgebreide en gevarieerde flora met meer dan 20.000 plantensoorten. Bloemrijke planten als de begonia en de dahlia komen oorspronkelijk uit Mexico. Valleien en heuvelruggen zijn bedekt met bloeiende bomen als bougainvillea, magnolia, jacaranda, Westindische rode jasmijn, oleander, poinsettia, hibiscus, banderillobloem en gardenia. Kleurrijk zijn ook de ca. 700 soorten orchideeën.

photo: Soulreaper (assumed), publiek domein

Mexico heeft verder de meeste cactussoorten ter wereld op haar grondgebied. Van de 6000 bekende soorten is tweederde te vinden in Mexico, en dan met name in de deelstaten Baja California, Sonora, Puebla, Oaxaca en Guerrero.

Bijzondere soorten zijn de tot 20 meter hoge en 300 jaar oude saguarocactus en de maguey of Agave americana, die gebruikt wordt om velden en wegen af te scheiden en een basisgrondstof levert voor het nationale alcoholische drankje tequilla. De schijfcactus wordt geteeld om de vruchten en de bladeren, die beide eetbaar zijn.

photo: Marc Ryckaert (MJJR), CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Op grotere hoogtes komen gemengde bossen voor met Montezuma-pijnbomen, cipressen en uit Australië afkomstige eucalyptussen. Op de savannes groeien veel soorten agaves, schijfcactussen en bekende yucca.

In de vochtige gebieden van de"tierra templada" groeit de nationale boom van Mexico, de ahuehuete, een reuzencipres. Voornamelijk in Chiapas en Yucatán vinden we nog eenvijfde van het oorspronkelijke regenwoud van Mexico. Hier groeien o.a. moerbeibomen, braaknotenbomen, sapotillebomen en de hoge guanacastes. Daartussen klimplanten, varens en lianen. De nationale bloem van Mexico is de dahlia.

photo: Heterotrofo, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

photo: Marktee1 at en.wikipedia, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In 1998 woedden er in Mexico duizenden bosbranden waarbij ongeveer 500.000 ha weideland en bosgrond in vlammen opging. De meeste branden waren aangestoken door boeren die dit doen om de grond vruchtbaarder te maken voor de volgende oogst. In dit jaar waren de branden echter niet meer onder controle te houden en liep o.a. een uniek tropisch woud in de Chimalpas-regio onherstelbare schade op.

Dieren

Er leven meer dan 1000 soorten vogels in Mexico, waarvan ongeveer 750 soorten in het regenwoud. Op het beschermde eiland Contoy komt de witte flamingo voor en een andere bijzondere vogel is de Mexicaanse gaai. Verder leven er ongeveer 60 soorten kolibries.

photo: Alan Vernon, Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Het eiland Contoy is een van de belangrijkste vogelreservaten in het Caraïbisch gebied. In de tropische regenwouden komen ara's en toekans nog veel voor, maar de prachtige quetzal wordt met uitsterven bedreigd. De nationale vogel van Mexico is de steenarend.

photo: Rocky, Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

De monarchvlinder leeft in de zomer in het noorden van de Verenigde Staten en Canada. Tegen het einde van de zomer migreren ze zuidwaarts en op 1 november punctueel arriveren ze in het dorpje Angangueo in de deelstaat Michoacán. Gedurende de winter blijven ze daar, sterven op een gegeven moment, maar hun nakomelingen reizen weer noordwaarts en deze cyclus herhaalt zich jaar in jaar uit. Er zitten soms zoveel vlinders in de bomen dat takken ervan doorbuigen!

photo: LyWashu, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In de noordelijke woestijnen komen nog sporadisch wolven voor. De coyote of prairiewolf daarentegen komt nog wel veel voor. Andere woestijndieren zijn hazen, konijnen, dassen, slangen, insecten en hagedissen. Het zijn bijna allemaal nachtdieren die gejaagd worden door de rode lynx of bobcat. De groene en de zwarte leguaan zijn kamhagedissen (iguana) die door hun schutkleur nauwelijks opvallen. Ze kunnen tot twee meter lang worden. Bijzonder is de gestreepte basilisk of"Jezus Christus-hagedis", die over water kan lopen.

photo: Bernard DUPONT CC Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

In de zuidelijke tropische regenwouden komt de zeldzame jaguar nog voor, samen met de verwante ocelot, de margay en de jaguarundi. Een bijzonder roofdier is de zilvergrijze poema of zilverleeuw die nu alleen nog in de bergen voorkomt.

photo: Petruss, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In en rond Mexicaanse rivieren en meren leven vele soorten schildpadden. o.a. de reuzenzeeschildpad caguama. Deze omgeving is ook het jachtgebied van alligators en krokodillen. Van de vele vissen kunnen de bijzondere forelbaars en de regenboogforel genoemd worden.

photo: Robert Pos, Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Het grootste Mexicaanse zoogdier is de Midden-Amerikaanse tapir. Miereneters, gordeldieren en neusberen komen veel voor en leven op de bodem van het regenwoud. In de bomen leven o.a. boomstekelvarkens en verschillende soorten apen waaronder brulapen. Het vulkaankonijn, in Mexico bekend onder de namen teporingo of zacatuche, is beperkt tot enkele gebieden op de Popocatépetl en aangrenzende bergen en is zeer sterk in aantal afgenomen.

photo: ProtoplasmaKid, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Voor de kust van Baja California zijn van januari tot half maart grote groepen grijze walvissen te zien die hier o.a. hun kalven ter wereld brengen. Verder leven in de zeeën rond Mexico o.a. dolfijnen, roodvissen, goudmakrelen, barracuda's, roggen, zwaardvissen, dolfijnen, marlijnen, inktvissen, tonijnen en haaien (o.a. stierkophaai, citroenhaai en verpleegsterhaai) Vele soorten koraalvissen leven rondom de koraalriffen en in de lagunes.

photo: Albert Kok, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Naar schatting is één hectare regenwoud goed voor ca.:

15 boomsoorten

25 orchideeënsoorten

20 vogelsoorten

10 zoogdiersoorten

150 vlindersoorten

2500 soorten insecten

Amerikaanse wetenschappers hebben een vegetarische spin ontdekt in de oerwouden van Mexico en Costa Rica, zo werd in oktober 2009 bekendgemaakt. De Bagheera Kiplingi leeft in Zuid-Amerika en voedt zich met bladeren en knoppen van planten. Voor zover bekend is de Bagheera Kiplingi als enige van de meer dan 40.000 spinsoorten geen carnivoor. Omdat er geen prooi gevangen hoeft te worden, spint het dier ook geen web.

photo: Maximilian Paradiz, Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

In mei 2014 werd bekend dat op het Mexicaanse vulkanische eiland Clarion, een van de vier Revillagigedo-eilanden, de Clarion-nachtslang is herontdekt. In 1936 werd de slang ontdekt door de natuurkenner William Beebe. Hij vond slechts één exemplaar, verdere zoektochten leverden niets meer op, tot nu. Er werden zeker elf exemplaren gevonden.

Mexico is het land met de meeste giftige dieren: 80 in totaal, waaronder met name slangen, spinnen en duizendpoten.

photo: Danleo, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Geschiedenis

Eerste bewoners

De eerste inwoners van Mexico zijn waarschijnlijk ca. 20.000 jaar v.Chr. het huidige Mexicaanse grondgebied binnengetrokken. Oorspronkelijk kwamen ze uit Siberië en zijn gedurende de laatste ijstijd, het Weichselien, ca. 40.000 jaar geleden via de landbrug tussen Siberië en Amerika de huidige Beringstraat naar Noord-Amerika getrokken. Deze nomadenstammen leefden van de jacht, de visvangst en het verzamelen van eetbare gewassen. Pas 6.000 jaar v.Chr. werd begonnen met het verbouwen van de grond. De periode van 2000 v.Chr. tot 1521 n.Chr. wordt vaak als volgt ingedeeld:

De preklassieke periode van 2000 v.Chr. tot 200 n.Chr.

De klassieke periode van 200-900 n.Chr.

De postklassieke periode van 900-1521 n.Chr.

afbeelding: Buzzzsherman, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De culturen die in die perioden floreerden, hebben elkaar sterk beïnvloed. In de preklassieke periode werden allerlei nieuwe technieken en vaardigheden ontwikkeld, o.a. weven, pottenbakken, irrigatie van het land en het ontwerpen van een schrift en een kalender. Met name door verbeterde landbouwmethoden nam de bevolking snel in aantal toe en ontstonden uit de nederzettingen al snel steden.

Olmeken en Tlatilco-cultuur

Omstreeks 1200 v.Chr. ontwikkelde zich de La Venta-cultuur van de Olmeken. Zij waren de eersten die steen bewerkten en gebruikten voor het maken van grote bouwwerken als ovaalvormige piramiden en grote pleinen. Typisch voor deze cultuur zijn verder de gigantische stenen hoofden. De belangrijkste steden San Lorenzo, La Venta en Tres Zapotes lagen in de vruchtbare kuststreek langs de Golf van Mexico. Hoewel over de Olmeken niet zo heel veel bekend is, worden zij beschouwd als de moedercultuur van Midden-Amerika. Welke taal zij spraken is niet bekend, maar wel dat ze een kalender gebruikten en de jaguargod een belangrijke plaats innam in hun godsdienst. Ook introduceerden zij in dit werelddeel het smeedijzer. Ongeveer 200 jaar v.Chr. werd de rol van de Olmeken in Midden-Amerika overgenomen door enkele andere hoogstaande culturen.

photo: Mesoamerican, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Een andere cultuur uit de preklassieke periode was de Tlatilco-cultuur, die zich ontwikkelde op de plaats waar nu Mexico-Stad ligt op de hoogvlakte van Mexico. Op het einde van het preklassieke tijdperk bleven er twee politieke machten over: die van Teotihuacán en van Cuilcuilco. Nadat Cuilcuilco verwoest werd door een lavastroom bleef Teotihuacán over als nieuw machtscentrum en ontwikkelde zich tot een van de grootste en machtigste steden in die tijd. De bloeitijd van deze stad lag rond het jaar 400 toen er meer dan 200.000 bewoners had. Over het algemeen was het zo dat in de klassieke periode van 200 tot 900 n.Chr. de bevolking in groten getale naar de steden trok waar het economische leven zich grotendeels afspeelde.

Kenmerkend was dat de meeste macht in handen was van priesters en dat men in staat was om met grote wiskundige en astronomische kennis imposante bouwwerken op te richten. Ook de beeldende kunst stond op een hoog niveau. Belangrijke goden waren de regengod Tlaloc en de god van de schepping Quetzalcóatl.

afbeelding: Cangadoba, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

De invloed van Teotihuacán reikte door de handelscontacten zeer ver, van het zuiden van de Verenigde Staten tot de Maya-gebieden van Belize, Guatemala en Honduras.

Zapoteken, Mixteken en Maya's

De Zapoteekse cultuur ontplooide zich van 300 tot 800 in de vallei van Oaxaca. De geschiedenis van dit volk is ook nog vrij onbekend, maar duidelijk is wel dat allerlei kleine vorstendommen zich op een gegeven moment verenigden en dat ook zij maakten bouwwerken van formaat maakten. Het rijk werd bestuurd vanaf de heuvel Monte Albán. Tussen 800 en 1000 werden de Zapoteken verdrongen door de Mixteken met Mitla als belangrijkste stad. De Mixteken stonden bekend om het kunstige bewerken van zilver.

photo: Arian Zwegers from Brussels, Belgium, CC Attribution 2.0 Generic no changes made

Een beschaving die tegelijkertijd haar hoogtepunt bereikte, was de Maya-cultuur. Zij woonden in de huidige deelstaten Quintana Roo, Yucatán, Chiapas, Tabasco, Campeche en verder nog in het buurstaten Belize, Guatemala en Honduras. De Maya's hadden geen centraal bestuur waardoor iedere stad fungeerde als een zelfstandige staat. Het was een echte standenmaatschappij en de mensen geloofden in reïncarnatie.

De oudste gebouwen van de Maya's dateren uit de periode tussen de 4e en de 9e eeuw n.Chr. en allerlei kunstvormen stonden op een hoog niveau. Ook op het gebied van de wiskunde waren de Maya's fenomenaal en hadden bijvoorbeeld een nauwkeuriger kalender dan wij nu hebben. Belangrijke halfmenselijke, halfdierlijke goden waren o.a. Itzamná (schepper en god van de hemel), Chac (regengod), Ix Chel (god van de maan en geboorte) en Ah Puch (god van de dood).

photo: Lox, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Tolteken

In de postklassieke periode (900-1521) kregen in plaats van de priester-koningen, de militairen het voor het voor het zeggen. Ommuurde steden zijn typisch voor deze periode en Tolteken en met name Azteken waren belangrijke culturen.

photo: AlejandroLinaresGarcia, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De Tolteken van Tollan waren rond 900 eigenlijk de opvolgers van de stadstaat Teotihuacán. Tollan lag ca. 80 kilometer ten noorden van het huidige Mexico-Stad. Om goden tevreden te stellen was het offeren van mensen een belangrijke gebeurtenis in de godsdienst van de Tolteken. Ze gebruikten daar vaak krijgsgevangenen voor en om die te krijgen werd er vaak oorlog gevoerd. Ze breidden hun macht uit naar het schiereiland Yucatán en zuidelijk Mexico en rond het jaar 1000 werden de Maya's onderworpen en de stad Chichén Itzá bezet. Deze stad werd langzaam een militaristische oorlogszuchtige stadstaat en groeide uit tot de belangrijkste stad op het schiereiland Yucatán. De vroegere hoofdstad van de Tolteken, Tolla, werd in 1156 verwoest door de Chichimeken, waarna het rijk van de Tolteken uit elkaar viel.

Azteken

Het centrale hoogland werd na het uiteenvallen van het Tolteken-rijk een strijdplaats om de hegemonie die uiteindelijk gewonnen werd door de Mexica's, beter bekend als de Azteken. De Azteken stelden als beschaving begin 14e eeuw nog niet zoveel voor. In 1325 werd begonnen met de bouw van drijvende tuinen in het meer van Texcoco. In deze tuinen werd voornamelijk maïs verbouwd en later ontstond er midden in het meer een voor die tijd enorme stad, Tenochtitlán, met kanalen, bruggen, paleizen, riolering en een inwoneraantal van ca. 300.000.

photo: 'by stevecadman on Flickr', Steve Cadman, CC 2.0 Genericno changes made

Net als de Tolteken had hun ongecontroleerde oorlogsdrift een religieuze achtergrond. Zij hadden duizenden krijgsgevangenen nodig die geofferd werden om natuurrampen te voorkomen en hadden alle volkeren in dat deel van Mexico onderworpen. Hoe de Azteken dit alles in nauwelijks honderd jaar tijd voor elkaar gekregen hebben, is nog steeds een raadsel. Ten tijde van de komst van de Spanjaarden in 1519 was de absolute machthebber van de Azteken Montezuma II.

photo: Basilio, CC Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

De twee belangrijkste goden van het Azteekse rijk waren Huitzilopochtli, de zonnegod, en Tlaloc, de regengod. De god van de schepping, Quetzalcóatl komt net als Tlaloc onder verschillende namen bij verschillende volkeren voor.

Spaanse conquistadores

Het was de Spaanse veroveraar (conquistador) Hernán Cortés die als eerste Europeaan op 21 april 1519 met enkele honderden soldaten voet aan Mexicaanse wal zette, in de buurt van Veracruz. De Azteken bejegenden hem zo vriendschappelijk omdat ze dachten dat Cortés de god Quetzalcóatl was die terugkeerde van zee. Cortés nam Montezuma II echter onverwacht gevangen met behulp van vele duizenden Tlaxcalan-indianen die zo hoopten onder de terreur van de Azteken uit te komen. De Spanjaarden gebruikten Montezuma als gijzelaar, maar de Azteken kwamen toch in opstand. Montezuma probeerde dit te verhinderen maar werd gedood door zijn eigen volk.

photo: Anonymous, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De jongere broer van Montezuma, Cuitláhuac, werd de nieuwe leider en hij bracht de Spanjaarden een gevoelige slag toe. Vele Spanjaarden vonden de dood en ze verloren de alle buitgemaakte rijkdommen in een nacht die de geschiedenis in zou gaan als de"noche triste". In 1521 vielen de Spanjaarden weer aan en dolven de Azteken, nu onder leiding van Cuauhtémoc, het onderspit. Er werden duizenden Azteken gedood en ook de hoofdstad Tenochtitlán werd verwoest. Het gebied werd in naam van Karel V tot kolonie uitgeroepen en Nieuw-Spanje genoemd. Op de fundamenten van Tenochtitlán werd een nieuwe stad gebouwd die in Mexico herdoopt werd.

photo: Jose Francisco Del Valle Mojica CC Attribution 2.0 Generic no changes made

Door dwangarbeid, onderdrukking en nieuwe ziekten als pokken stierven vele indianen en daalde het aantal in de 16e eeuw van ca. 25 miljoen naar ca. 2 miljoen. Enige tijd later nam de Spaanse Kroon de indianen enigszins in bescherming. De dorpen werden erkend als"pueblos de indios" en er was wat grondbezit mogelijk. De indianen moesten daarvoor wel de katholieke leer naleven en belasting betalen. In"Nieuw-Spanje" konden alleen zuivere Spanjaarden, de zogenaamde"peninsulares", hoge ambten bekleden en moesten alle industriële producten uit Spanje betrokken worden en was de uitvoer, sinds de 18de eeuw met name zilver, alleen maar op het moederland gericht. Het grondbezit was geheel in handen van Spanjaarden en van de kerk, die in het openbaar bestuur was geïntegreerd. In 1535 kreeg de nieuwe kolonie de status van onderkoninkrijk. Dit systeem kon zich eeuwen lang handhaven.

Mexico onafhankelijk

Eind achttiende eeuw begon de gedachte aan onafhankelijkheid vorm aan te nemen. Pas in 1808, na de afzetting van de Bourbons in Spanje, braken de eerste grote opstanden tegen het systeem uit. Op 16 september 1810 ging de legerkapitein Ignacio Allende en priester Miguel Hidalgo y Castillo samen met Creolen, mestiezen en indianen de strijd aan met de Spanjaarden (Grito de Dolores = de schreeuw van Dolores). Hoewel de strijd in 1811 verloren werd, wordt die dag nog steeds herdacht als de dag dat de onafhankelijkheidsstrijd begon.

photo: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/717125 in het publieke domein

In 1815 werd het gezag van de Spaanse onderkoning weer hersteld. In 1820 werd er in Spanje een liberale grondwet afgekondigd en dit was het sein voor de Spaanse kolonisten om de onafhankelijkheid uit te roepen. Spanje stuurde een leger onder leiding van generaal Iturbide, die echter overliep naar de opstandelingen. De onafhankelijkheid werd op 17 september 1821 uitgeroepen en Iturbide liet zich als Agustín I tot keizer kronen. In 1822 werd Iturbide alweer ten val gebracht werd door de liberalen onder leiding van Antonio López de Santa Ana.

De bevolking bestond op dat moment voor meer dan 80% uit indianen en mestiezen van Spaans-indiaanse afkomst. Zij raakten min of meer van de regen in de drup want de nieuwe president Santa Ana interesseerde zich niets voor de arme bevolking. Zo verdween al snel de"pueblos de indios", de wetten die de indianen en de boeren een beetje beschermden.

photo: Yinan Chen in het publieke domein

In 1824 werd er een federalistisch-republikeinse grondwet uitgevaardigd nadat de staten van Midden-Amerika zich van Mexico had losgemaakt. In de periode 1821 tot 1857 vonden er zeer veel staatsgrepen plaats als gevolg van tegenstellingen tussen verschillende politieke stromingen, maar ook door militairen die met elkaar wedijverden om de macht. Santa Ana bekleedde in die periode verschillende keren het presidentschap. In 1829 deed Spanje een vergeefse poging om Mexico terug te veroveren en werd Veracruz bezet door de Fransen vanwege een niet-betaalde schuld.

Oorlog met de Verenigde Staten

Onder het bewind van Santa Ana begon de Verenigde Staten een oorlog tegen Mexico. Het zwakke Mexicaanse leger kon niet verhinderen dat Mexico-stad in 1847 door de Amerikanen bezet werd. Eerder (1836) hadden de Mexicanen de staat Texas al verloren en ze werden gedwongen om meer dan de helft van hun grondgebied af te staan, o.a. het huidige California, Midden-Mexico, Arizona en delen van Colorado, Nevada, Kansas, Utah en Oklahoma. Texas sloot zich in 1845 bij de Verenigde Staten aan.

afbeelding: Kaidor, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Ondanks deze vernedering lukte het Santa Ana om president te blijven en hij riep zich in 1853 uit als dictator. Hij werd namelijk ondanks alles nog steeds gesteund door conservatieve stromingen in het land en door het leger, de kerk en de grootgrondbezitters. Om hun positie te beschermen was het in hun voordeel om de politieke situatie te houden zoals die was. De liberalen daarentegen pleitten sterk voor een vrije-markteconomie en een scheiding van kerk en staat.

Periode Benito Juárez

In 1855 werd Santa Ana afgezet door de liberalen onder leiding van de Zapoteek-indiaan Benito Juárez. Hij maakte een nieuwe grondwet waarin het recht op gratis onderwijs en de vrijheid van godsdienst en meningsuiting opgenomen waren. Ook de scheiding tussen kerk en staat en, zeer belangrijk voor de bevolking, de herverdeling van het vele land dat de kerk bezat, waren hierin geregeld. De conservatieven kwamen in opstand, maar de drie jaar durende oorlog werd gewonnen door de liberalen.

photo: Avery Jensen, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

De burgeroorlog had veel geld gekost en Mexico kon niet meer voldoen aan de financiële verplichtingen t.o.v. Spanje, Engeland en Frankrijk. Deze landen besloten tot een interventie, Spanje en Groot-Brittannië trokken zich terug, toen ze in de gaten kregen dat Frankrijk van plan was een protectoraat van Mexico te maken. In 1863 werd Mexico bezet door Napoleon III en aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk werd door de Fransen aangesteld als keizer van Mexico. Hij was de broer van de Oostenrijkse keizer Franz-Josef. Deze bezetting duurde maar kort want in 1867 werd Maximiliaan verslagen en gefusillerd en Benito Juárez weer president van Mexico.

Mexicaanse burgerrevolutie o.l.v. Emiliano Zapata en Pancho Villa

Na de dood van Juárez in 1872 greep generaal Porfirio Díaz in 1876 de macht en dat bleef zo tot 1911. De arme mensen leden onder het dictatoriale bewind dat op een gegeven moment niet eens meer voor voldoende voedsel, vooral maïs, kon zorgen. Er werden alleen winstgevende exportproducten verbouwd zoals koffie, tabak en suiker. De industrie floreerde wel door een goed aangelegd spoorwegnet en een zich ontwikkelende mijnbouw en olie-industrie. De winsten hieruit verdwenen echter grotendeels naar het buitenland en op den duur was Diaz niet meer in staat het groeiende volksverzet het hoofd te bieden.

photo: El Ágora, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In 1911 brak de revolutie uit en de belangrijkste figuren, Francisco Madero, Álvaro Obregón, Venustiano Carranza, Pancho Villa en Emiliano Zapata met zijn leus"tierra y libertad", grond en vrijheid. Díaz werd verdreven en Francisco Madero werd de nieuwe president die echter geen partij was voor de grootgrondbezitters en een zwakke indruk maakte. Pancho Villa en Emiliano Zapata voelden zich bedrogen. Een volgende coup werd gepleegd door Victoriano Huerta die Madero vermoordde, maar in 1914 weer werd verslagen door Carranza, Obrégon, Villa en Zapata anderzijds.

De landhervormingsplannen van Villa en Zapata gingen Caranza en Obrégon veel te ver; zij waren voorstander van een moderne, geïndustrialiseerde samenleving. Met name Zapata bleef echter eisen dat de grootgrondbezitters onteigend moesten worden ten gunste van de kleine boeren, de"capasinos". Carranza was ondertussen de nieuwe leider van Mexico geworden en trok ten strijde tegen zijn vroegere makkers Villa en Zapata. In december trok het leger van Villa en Zapata Mexico-stad binnen.

photo: Diego M.P., CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Carranza en Obrégon kregen echter de kans zich te reorganiseren en Villa en Zapata trokken zich terug waarna Obrégon het leger van Villa op de vlucht joeg. Zapata trok zich terug in de staat Morales en onteigende daar de grootgrondbezitters. Gesteund door de boeren aldaar voerde Zapata een guerilla-oorlog tegen Carranza en Obrégon. In 1917 stelde Carranza een nieuwe grondwet op waarin revolutionaire ideeën werden vastgelegd, o.a. een achturige werkdag en belangrijke landhervormingsvoorstellen.

Aan de burgerrevolutie kwam hierna een einde maar had wel meer dan één miljoen Mexicanen het leven gekost. Toch bleef het ook na de neiuwe grondwet van 1917 zeer onrustig en vond er een machtsstrijd plaats tussen de revolutionairen. Deze strijd kostte veel slachtoffers. Zapata werd op 10 april 1919 in een hinderlaag gelokt en vermoord door het regeringsleger en Villa werd in 1923 vermoord. In 1920 werd president Carranza vermoord. In eerste instantie kwam er na de revolutie weinig terecht van de landhervormingen. Pas onder de regering Álvaro Obregón kwam er wat schot in de landbouwhervormingen en de vernieuwing van de sociale wetgeving.

photo: Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH), CC 3.0 Unported no changes made

Mexico onder de presidenten Calles, Cárdenas, Alemán, López Mateos en Díaz Ordaz

In 1924 kwam president Plutarco Elías Calles op een vreedzame manier aan de macht. Hij kwam in conflict met de machtige Mexicaanse kerk door de anti-klerikale bepalingen in de grondwet. Het conflict groeide uit tot een opstand van de zogenaamde"cristeros" die in 1929 werd neergeslagen.

photo: Aurelio Escobar Castellanos, CC Attribution 2.5 Generic no changes made

In 1929 werd de Nationale Revolutionaire partij opgericht om alle revolutionaire groepen bij elkaar te brengen. Al snel bleek dat de partij en de overheid op deze manier de macht bij een klein groepje kon houden en werden vakbonden en boerenbonden marionetten van de regering. Na president Calles werd Lázaro Cárdenas in 1934 tot president gekozen. Hij hield zich wel aan zijn woord en begon de grootgrondbezitters te onteigenen. Tot 1940 werden er onder zijn bewind 19 miljoen hectares onteigend, ondanks gewapend verzet van de grootgrondbezitters.

De grond werd verdeeld onder de boerengemeenschappen verdeeld in"ejidos", staatsgronden die gezamenlijk bewerkt werden. Een ander belangrijke beslissing werd ook door hem genomen na een loonconflict tussen de Noord-Amerikaanse en Britse oliemaatschappijen en de arbeiders. Om uit de impasse te komen nationaliseerde hij in 1937 alle buitenlandse oliemaatschappijen.

In 1942 sloot Mexico zich aan bij de geallieerden en verklaarde de oorlog aan Duitsland, Italië en Japan.

photo: Doralicia Carmona Dávila, CC Attribution 2.5 Generic no changes made

In 1946 werd de naam van de NRP gewijzigd in Institutionele Revolutionaire Partij (PRI: Partido Revolucionario Institucional). Dit gebeurde onder de eerste civiele president van Mexico, Miguel Alemán. Onder hem en zijn partij stond de economische en technologische ontwikkeling van Mexico centraal maar raakte de sociale rechtvaardigheid uit beeld. Deze partij heeft het tot nu toe nog steeds voor het zeggen in Mexico en heeft bijvoorbeeld het gehele overheidsapparaat in handen. De oppositie heeft maar weinig in te brengen.

De laatste decennia is de politieke toestand wel wat geliberaliseerd. Zo is er een traditie gegroeid dat een centrum-rechtse president opgevolgd wordt door een centrum-linkse president. Een van die centrum-linkse presidenten was López Mateos die in 1958 aan de macht kwam. Hij richtte zich in zijn beleid weer op de landhervorming en de verdeling van het grootgrondbezit, typische linkse stokpaardjes. De behoudende Díaz Ordaz regeerde van 1964 tot 1970 en hij richtte zich weer meer op de expansie van de industrie.

photo: MagnoGunslinger, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Studentenopstanden en economische malaise

Op het eind van de jaren zestig begon in sommige sectoren, zowel in als buiten de regeringspartij, de oppositie tegen het bestaande stelsel toe te nemen.

In juli 1968 eisten studenten, kort voor de aanvang van de Olympische Spelen, ingrijpende hervormingen. De demonstraties werden uit elkaar geslagen en meer dan 500 studenten en arbeiders vonden de dood. Veel studenten vluchtten de bergen in om van daaruit een guerrillastrijd te gaan voeren.

In de jaren zeventig, o.a. onder het bewind van Luís Echeverría Álvarez leende Mexico miljarden dollars in het buitenland om de industrie te stimuleren. Met name de olie-industrie zou Mexico moeten redden van de financiële ondergang, die o.a. ontstond als gevolg van de enorme bevolkingsgroei. De olieprijzen daalden echter scherp en Mexico kon zijn schulden niet meer terugbetalen. De inflatie liep torenhoog op, de levensstandaard daalde, de werkloosheid nam toe en geld voor beter onderwijs en gezondheidszorg was er niet meer.

photo: Carl Albert Research and Studies Center, Congressional Collection, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Onder Álvarez werd ook gestreefd naar modernisering van de PRI en naar liberalisering van het politieke systeem, maar de binnenlandse problemen bleven hem achtervolgen. Wat de buitenlandse politiek betrof streefde hij naar een onafhankelijker positie tegenover de Verenigde Staten. De conservatief José López Portillo y Pacheco kwam in 1976 aan de macht en probeerde de economische crisis te bestrijden door de stimulering van de particuliere sector en een strak loonbeleid.

Onder López Portillo werden ook de particuliere banken genationaliseerd. De toenemende export van aardolie zorgde eveneens voor economische groei, maar ook de corruptie nam grote vormen aan. Toen er in 1982 weer een economische crisis uitbrak nationaliseerde López Portillo de particuliere banken. De overheid kon op dat moment de buitenlandse schulden niet meer aflossen en probeerde door deze maatregel de overheidscontrole op de economie te versterken.

photo: Anefo in het publieke domein

López Portillo trad in 1982 af en werd opgevolgd door Miguel de la Madrid Hurtado. Hij zocht de oplossing in strikte bezuinigingen, liberalisering van de economie en het privatiseren van staatsondernemingen. Na verkiezingen voor het Congres in 1985 en gouverneursverkiezingen in 1986 voor enkele deelstaten, werd de regering Hurtado beschuldigd van verkiezingsfraude. Op 19 september 1985 werd Mexico-Stad getroffen door een aardbeving die aan ca. 20.000 mensen het leven kostte. Ook hier volgden beschuldigingen van corruptie en nalatigheid, o.a. bij de controle op bouwvergunningen.

photo: wendolyne78, Attribution 2.0 Generic (CC BY 2.0) no changes made

Hurtado werd op 1 december 1988 opgevolgd door Carlos Salinas de Gortari. Hij was door de partijleiding van de PRI aangewezen als kandidaat na ernstige interne problemen in die partij. In november 1989 werd de kandidaat van de PAN-partij (Partido Accíon Institucional) gekozen tot gouverneur van de deelstaat Baja California Norte. Voor het eerst in 60 jaar werd een belangrijk ambt bekleed door iemand van de oppositie. Salinas probeerde wat aan de corruptie te doen en er volgden arrestaties van hoge politie-officieren en vakbondsmensen. Na congresverkiezingen werden enkele gouverneurs gedwongen af te treden na beschuldigingen van corruptie.

photo: Drkgk, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Deelstaat Chiapas toneel van opstanden en geweld

In de zuidelijke deelstaat Chiapas brak op 1 januari 1992 een opstand uit door gewapende indiaanse boeren. Zij eisten vergaande economische en sociale veranderingen in hun regio. Vanaf mei 1993 werden er regelmatig legerposten overvallen en in januari 1994 werden er enkele steden door guerrillastrijders van het EZLN (Zapatistisch Nationaal Bevrijdingsleger), bestaande uit Tzotzil-, Tzeltal-, Tjolabal-, en Chol-indianen, bezet. In maart werden er enkele eisen van de EZLN ingewilligd, maar na fraude bij verkiezingen en het aantreden van een PRI-kandidaat (Eduardo Robledo Rincón) als gouverneur van Chiapas, kwam het EZLN opnieuw in opstand. Het EZLN eiste zijn aftreden maar de inmiddels aangetreden president Zedillo weigerde hierop in te gaan. Niet veel later trad Robledo toch af.

photo: Lucha, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In november 1993 werd er een vrijhandelsakkoord gesloten met de Verenigde Staten en Canada, de NAFTA (North American Free Trade Agreement).

In maart 1994 werd de presidentskandidaat van de PRI, Luís Donaldo Colosio, vermoord. Eind dat jaar werd ook de secretaris-genaraal van de PRI, José Francísco Ruiz Massiau, vermoord.

De presidentsverkiezingen van augustus 1994 waren ondertussen gewonnen door de PRI-kandidaat Ernesto Zedillo, maar hadden een sterk frauduleus karakter. Zedillo beloofde dat de democratisering en de hervorming van het justitiële apparaat zou worden voortgezet. Bij de gelijktijdig gehouden parlementsverkiezingen leed de PRI een nederlaag en verloor 24 zetels in het Huis van Afgevaardigden. Ook kwam er voor het eerst oppositie in de Senaat. Door de voortdurende problemen in Chiapas kreeg de economie klappen te verwerken en was Zedillo genoodzaakt een economisch noodprogramma af te kondigen.

photo: World Economic Forum, CC Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Bij deelstaat- en gemeenteraadsverkiezingen leed de PRI forse nederlagen, maar zij behield in 28 van de 32 deelstaten en in 85% van de gemeenteraden de macht.

In maart 1995 maakte het Amerikaanse drugsbestrijdingsagentschap DEA bekend te beschikken over bewijzen dat oud-president Carlos Salinas op vele bankrekeningen in negen verschillende landen 500 miljoen dollar had staan. Dit vermogen zou bestaan uit smeergelden van de cocaïnemafia.

Onder druk van de boerenopstand en de peso-crisis bereikte president Zedillo in januari 1995 een akkoord met de drie grootste oppositiepartijen over democratische hervormingen. Als gevolg van de peso-crisis maakte Mexico in 1995 de zwaarste depressie mee in zijn geschiedenis. De Verenigde Staten (Clinton) droegen met een reddingsplan ruim 12 miljard dollar bij. In maart 1996 werd Raúl Salinas, de broer van de vroegere president Salinas, officieel in staat van beschuldiging gesteld voor de moord op Colosio.

photo: 1995egv, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Bij gemeenteraadsverkiezingen in november 1996 leed de PRI in verschillende deelstaten grote nederlagen, met nam in de belangrijke deelstaat Mexico. Bij de parlementsverkiezingen van juli 1997 verloor de PRI voor het eerst in haar 70-jarig bestaan de absolute meerderheid ten gunste van de sociaal-democratische PRD. In december 1997 opnieuw veel geweld in de deelstaat Chiapas toen 45 ongewapende Indianen in het dorp Acteal door een paramilitaire organisatie werden gedood. Later bleek dat de wapens en de uniformen waren hun verstrekt door de PRI-gouverneur van de regio. Als gevolg van deze moordpartij en het vastlopen van de onderhandelingen met de indianen van Chiapas werd in januari 1998 de minister van Binnenlandse Zaken Emilio Chuayffet ontslagen.

In 1999 werd het aantal militairen in Chiapas opgevoerd tot meer dan 60.000. De schending van mensenrechten oogstte veel kritiek, o.a. van de speciale rapporteur voor mensenrechten van de Verenigde Naties, Mary Robinson. Deelstaatverkiezingen lieten een herstel zien van de PRI, maar begin juli 2000 werden de presidentsverkiezingen verrassend gewonnen door Vicente Fox Quesada van de PAN die een regeringsteam van vooral technocraten en industriëlen samenstelde. Hiermee kwam een eind aan de 70-jarige regeringsperiode van de PRI, de langst regerende partij ter wereld. Sinds 1 december 2000 is Quesada in functie.

photo: Oliverdg CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De verkiezingen van juli 2006 zijn onduidelijk verlopen twee kandidaten claimen de winst. Na twee maanden getouwtrek over de uitslag kende het Kiestribunaal de overwinning in de verkiezingen toe aan Calderón, die 230 duizend stemmen meer haalde dan López Obrador. De laatste blijft echter volhouden dat hem door fraude de zege is afgenomen. Nog voordat Calderón op 1 december officieel de macht overneemt van de vertrekkende president Fox, wordt López Obrador als alternatief president ingehuldigd.

photo: World Economic Forum / Photo by Remy Steinegger, CC2.0 Generic no changes made

In de jaren 2007 en 2008 maakt Calderon de oorlog tegen de drugs speerpunt van zijn beleid. In april 2009 worden de scholen gesloten vanwege de uitbraak van de Mexicaanse griep. In juli maakt de oppositie veel terrein goed bij de verkiezingen voor het congres en wint 48% van de stemmen. In december 2009 maakt de regering bekend dat het aantal doden als gevolg van de drugsoorlog 6500 is. In maart 2010 roept Calderon de VS op verantwoording te delen om het drugsverkeer tegen te gaan. In december 2012 wordt Enrique Pena Nieto de nieuwe president van Mexico.

photo: https://www.flickr.com/photos/presidenciamx/ CC2.0 Generic no changes made

Miguel Angel Trevino Morales van het Zetas drugskartel wordt in juli 2013 gearresteerd. In 2014 gaat de strijd tegen de kartels door, met als dieptepunt de verdwijning van 43 studenten in november. In juni 2015 verliest de regeringspartij een aantal zetels maar behoudt de meerderheid bij de verkiezingen. Top drugsbaas Joaquin"El Capo" Guzman ontsnapt uit de gevangenis maar wordt in januari 2016 weer opgepakt. In februari 2016 bezoekt paus Franciscus Mexico. Hij spreekt de Mexicanen toe om hun strijd tegen drugs, geweld en corruptie niet op te geven. In maart 2016 verklaart Mexico dat het niet bereid is te betalen voor de muur die toenmalig presidentskandidaat Donald Trump zegt te willen bouwen om immigratie tegen te gaan. In januari 2017 wordt Guzman uitgeleverd aan de Verenigde Staten, binnen zijn kartel ontstaat een machtsstrijd die met veel geweld gepaard gaat.

photo: Agencia de Noticias ANDES, CC Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Bevolking

Algemeen

In Mexico wonen 124.574.795 mensen (2017). Dit betekent dat er ca. 63 inwoners per km2 wonen, waarvan 780% in de steden woont. De bevolking neemt vrij constant elk jaar met iets meer dan 1% toe ( in 2017 met 1,12%; het geboorte- en sterftecijfer bedroeg in 2017 respectievelijk 18.3 en 5.3 per 1000 inwoners. Van elke duizend levendgeborenen sterven er op dit moment gemiddeld ca. 12 in het eerste levensjaar.

De bevolking van Mexico groeit snel en elk jaar komen er mer dan 1 miljoen Mexicanen bij.

De grootste en snelst groeiende stad is de hoofdstad Mexico-Stad (Distrito Federal). Inclusief al zijn buitenwijken wonen er in de gehele agglomeratie ca. 21,5 miljoen inwoners (2017). Een andere grote agglomeratie is Guadelajara (5 miljoen), grote steden zijn verder Monterrey, Puebla, León en Torreón. De dichtstbevolkte staten zijn México met Mexico-Stad, Veracruz, Jalisco en Puebla. Deze staten beslaan 10,6 van de totale oppervlakte en 41% van de bevolking woont er.

afbeelding: Cookieo131, Cihuaweb, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De bevolkingsopbouw is zeer ongelijk. Meer dan 44% van de bevolking is jonger dan 25 jaar; 49% is tussen de 25 en 65 jaar; 7% van de bevolking is ouder dan 65 jaar.

De Spaanse veroveraars en latere immigranten vermengden zich met de indianen en deze mensen met zowel Spaans als indiaans bloed worden mestiezen (mestizos) genoemd. Ongeveer 62% van de bevolking bestaat uit mestiezen die vooral in de steden wonen. De indianen (indígenas) maken ca. 21% van de bevolking uit. Ongeveer 9% van de bevolking is van blanke, Spaanse afkomst; zij worden criollo's genoemd. Zij zijn het meest invloedrijk in het bestuur van het land. Ca. 1% van de bevolking is van Afrikaanse of Aziatische afkomst.

image: AlexR.L., CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Een bijzondere groep zijn de mennonieten, die afstammen van Noord-Duitse en Nederlandse doopsgezinden die in 1922 naar Mexico emigreerden. Deze orthodoxe, traditioneel levende protestantse groepering werd in de 16e eeuw gesticht door de Nederlander Menno Simons. Ze leven vooral in het noordwesten van Mexico, o.a. in de omgeving van Chihuahua en Cuauhtemoc. Door het gebruik van moderne landbouwmethoden hebben ze een redelijke grote welvaart bereikt.

De grote werkloosheid en de armoede op het platteland zijn de voornaamste oorzaken van de trek naar de steden en de sterke migratie naar de Verenigde Staten. Legaal bedraagt het aantal Mexicanen dat naar de Verenigde Staten trekt ongeveer 60.000 mensen per jaar, maar het aantal illegale emigraties is een veelvoud hiervan.

Indianen

De mensen van indiaanse afkomst wonen voornamelijk in Centraal- en Zuid-Mexico, in de deelstaten México, Puebla, Veracruz, Guerrero, Oaxaca, Chiapas, Campeche, Yucatán en Quintana Roo. Ze leven vooral op het platteland in vaak moeilijke omstandigheden. De gezondheidszorg, het onderwijs, de huisvesting en de voedselsituatie is vaak slechter dan in de steden. Ze beschikken ook nauwelijks over eigen grond en kunnen daardoor niet hun eigen onderhoud voorzien. Ze verhuren zich dan vaak als seizoenarbeider.

Photo:Unknown Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Er zijn 59 verschillende stammen die elk hun eigen taal spreken. De grootste stammen wonen in Centraal-Mexico, zoals de Náhuatl die van de Azteken afstammen. Andere stammen zijn de Tarasken, de Totonaken, de Mazahua en de Otomí. In Zuid-Mexico wonen afstammelingen van de Maya's, zoals de Chontal, de Tzeltal en de Tzotzil. Verder leven hier nog Mixe, Chinanteken, Mazateken, Zapoteken en Mixteken.

Volgens officiële tellingen moeten er tussen de drie en vier miljoen volbloed indianen in Mexico leven. De meeste stammen hebben het christendom in hun eigen traditionele geloof geïntegreerd. Christelijke heiligen worden vereerd, maar ook oude goden.

Enkele bijzonderheden:

De langharige Lacandones behoren tot de Maya's en vormen een kleine groep van nog geen 500 indianen die in groepen van twee of drie families samenleven. Ze leven in het zuiden in de staat Chiapas, vlakbij de grens met Guatemala in het tropisch regenwoud.

Het zijn vissers, jagers en landbouwers, die, als de grond uitgeput raakt, naar een ander gebied trekken. Ze vereren nog steeds hun oude goden, met name de belangrijke zonnegod en de regengod; de missionarissen konden buiten hun woongebied gehouden worden door de onherbergzame omgeving.

photo: AlexMexicanGuide CC Attribution-Share Alike 4.0 Internationalno changes made

De Náhuas stammen rechtstreeks af van de Azteken en spreken dan ook nog steeds de Azteekse taal, het Náhuatl. Het is de grootste groep indianen in Mexico met ongeveer 1 miljoen leden. Ze leven van de veeteelt en de landbouw en wonen vooral in de staten Puebla, Tlaxcala, Hidalgo, Veracruz en Guerrero. Ze hangen het katholieke geloof aan maar geloven ook nog in bovennatuurlijke wezens.

De ca. 200.000 Tzotzils en de Tzeltals stammen af van de Maya's en spreken nog steeds een Maya-dialect. Ze wonen in verschillende dorpjes in het hoogland van de staat Chiapas rond de stad San Cristobál de las Casas. De Tzeltals leven op de lagere hellingen, terwijl de meeste Tzotzils in hetzelfde gebied boven de 1500 meter grens leven. Opvallend is dat elk dorpje zijn eigen identiteit heeft ehouden wat zich o.a. uit in de kleur van de kleding. Ook zij zijn bekeerd tot het katholieke geloof maar geloven bijvoorbeeld nog steeds dat Jezus veranderd is in de zon. Ook Chulmetic, de godin van de aarde, wordt nog steeds vereerd.

photo: Jonathan Alexis G CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

De ca. 60.000 Tarahumaras wonen in de staat Chihuahua en leven in kleine dorpjes en soms zelfs nog in grotwoningen verspreid over het bergachtige land. Door de geïsoleerde ligging van de dorpjes hebben ze hun traditionele levenswijze nog grotendeels kunnen behouden. Befaamd zijn de hardloopwedstrijden waarin de Tarahumaras soms honderden kilometers achter elkaar rennen. Ze noemen zichzelf"Raramuri", renners te voet.

De Tarahumaras zijn tot het katholieke geloof bekeerd maar geloven nog steeds in een zonne- en maangod.

De bijna 100.000 Tarasken, die zichzelf Purhépecha noemen, wonen op een hoogvlakte in de staat Michoacán rond het meer van Pátzcuaro. Ze leven van de landbouw en de visserij en zijn ook bekend als handwerkslieden die mooie dingen maken van hout, riet en aardewerk, met name prachtige kruiken, pannen en schalen. Er wordt gevist met uitgeholde boomstammen en zeer bijzondere, vlindervormige netten. Het Tarasken-dorpje Ocumicho is gespecialiseerd in het maken van kleiduivels in allerlei soorten en maten. Het katholieke geloof is doordrenkt van traditionele indiaanse gebruiken.

photo: AlejandroLinaresGarcia CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Net als de Lacandones bestaat de Seris-stam uit nog geen 500 leden en behoren daarmee tot de kleinste Mexicaanse indianenstammen. Ze wonen tussen de Golf van Mexico en de westelijke Sierra Madre in de staat Sonora, en dan voornamelijk in het dorpje Desemboque. Het zijn vissers en jagers op zeeschildpadden, die ook nog wat bijverdienen met handwerk van riet, hardhouten dierenfiguren en schelpensnoeren. Bekend zijn de zware, decoratieve manden die van de"torote"-vezel worden gemaakt. Deze stam is er het best in geslaagd de eigen identiteit te bewaren en hun religie is dan ook nog volledig traditioneel indiaans.

De ca. 8.000 Huichol-indianen leven in de westelijke Sierra Madre van de staten Jalisco en Nayarit. Ze leven van de landbouw, de veeteelt en van handwerk. Hoewel bekeerd tot het katholieke geloof, spelen natuurgoden nog steeds een veel belangrijkere rol. De Huichol worden dan ook beschouwd als een van de volken van Mexico die het minst zijn aangetast door westerse invloeden.

photo: Jupagame, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Zeer belangrijk in hun religie staat de peyote-cactus, een doornloze cactussoort. De peyote-knoppen van deze cactussoort zorgen voor bewustzijnsverruimende ervaringen en visioenen. Het eten van peyote is ook verbonden met ceremonieën die gehouden worden ter gelegenheid van het zaaien en oogsten. De plant wordt ook gegeten om direct in contact met de goden te komen. Onder invloed van de hallucinerende werking van de peyote worden de prachtigste wolschilderingen gemaakt.

Elke Huichol wordt geacht één keer in zijn leven de pelgrimstocht naar de woestijn van San Luis Potosi te volbrengen, waar de peyote-cactus groeit. In een centraal gelegen ronde tempel of"tuki" worden na de tocht religieuze ceremonieën gehouden onder leiding van een zingende medicijnman of"tzauririka". Ook de hertenjacht is een belangrijk onderdeel van hun levenswijze.

De ca. 4000 Cora-indianen wonen in de bergen van de Sierra de Nayarit, in de staat Nayarit. Ze zijn zeer gesteld op hun eigen cultuur en vertonen veel overeenkomsten met de Huichol-indianen. Ook zij kennen het gebruik van de peyote en ook natuurgoden spelen een belangrijke rol in hun religie. Ze bebouwen voor eigen gebruik kleine stukjes land (milpa) en verkopen vee en fraai geweven stoffen.

In de staten Veracruz en San Luis Potosi wonen nog ca. Huasteken. Ze spreken zowel Spaans als een Maya-dialect. Ze zijn bekeerd tot het katholieke geloof maar traditionele indiaanse ceremonieën onder leiding van sjamanen spelen nog een belangrijke rol. Ze leven van de productie van maïs, bonen en rijst en maken hoeden, matten en tassen.

photo: AlejandroLinaresGarcia CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De ca. 150.000 Totonaken leven in de tropische kustgebieden van Veracruz en de hooglanden van de Sierra Madre van Puebla. Zoals bij veel Mexicaanse indianenvolken interpreteerden ook de Totonaken de katholieke rituelen op hun eigen manier. Er is olie gevonden in hun gebied en o.a. daardoor wordt hun traditionele levenswijze sterk beïnvloed door de moderne westerse maatschappij.

In de staat Oaxaca en het berggebied van Guerrero en Puebla wonen bijna 300.000 Mixteken die leven van de landbouw en de veeteelt. Ze produceren ook"mezcal", een alcoholische drank. Het katholieke geloof wordt gecombineerd met eigen traditionele gebruiken. Bovennatuurlijke krachten en genezende sjamanen speln een belangrijke rol in hu religie.

De ca. 350.000 Zapoteken wonen ook in de staat Oaxaca en leven daar van de akkerbouw en de productie van bonen en honing. De Zapoteekse taal bestaat uit 42 verschillende dialecten.

Ca. 630.000 authentieke Maya's wonen nog in de staten Quintana Roo, Campeche en Yucatán. Het zijn voornamelijk akkerbouwers en ze verbouwen veel tabak en sisal. Van sisal wordt de bekende Panamahoed gemaakt. Vrouwen dragen prachtige geborduurde witte jurken en een brede shawl, de"rebozo".

photo: A01610095, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Taal

De officiële taal in Mexico is het Spaans en deze taal wordt ook door steeds meer indianen gesproken. Toch zijn er nog zo'n zeven miljoen mensen die het Spaans niet of nauwelijks spreken, laat staan schrijven. Vanwege de bevolkingsomvang is Mexico het grootste Spaanssprekende land ter wereld.

Veel woorden zijn ontleend aan de vele inheemse talen. Via het Spaans zijn enkele indiaanse woorden het Nederlands binnengedrongen, b.v.:

Náhuatl Spaans Nederlands

Tomatl tomate tomaat

Xócoatl chocolate chocola

Binnen de Indiaanse talen worden 59 taalgroepen onderscheiden, waarvan het Náhuatl de grootste verbreiding heeft.

Enkele Náhuatl-woorden:

Atl – water michi - vis

Auakatl – avocado nojpali - cactus

Ayotl – schildpad okuili - rups

Chichiltik – rood oselotl - jaguar

Elotl – maïs papalotl - vlinder

Istak – wit sitlali - ster

Itakatl – voedsel siuatl - vrouw

Itkuintli – hond tekolotl - uil

Kalatl – kikker tepetl - heuvel

Kali – huis tlaxkali - tortillas

Kili – papegaai tliltik - zwart

Kimichi – rat tlitl - vuur

Coatl – slang teocuitla - goud

Kolotl – schorpioen tokatl - spin

Kostik – geel uilotl - vogel

Koyotl – coyote xochitl - bloem

Kuakuake – kever

Kuautli – adelaar

Masatl - hert

De belangrijkste taalfamilies zijn het Uto-Azteeks (o.a. Náhuatl), het Oto-Manque, het Zoque-Mixe-Totonaaks (o.a. Zapoteeks), het Maya-Quiché en het Taraskisch. Het Uto-Azteeks bevat ook de talen die gesproken worden Comanches, Pima, Shoshones en ander stammen van westelijk Noord-Amerika.

afbeelding: Yavidaxiu in het publieke domein

De Azteken gebruikten pictogrammen om te communiceren via schrift. Sommige afbeeldingen symboliseerden ideeën en gedachten en andere werden gebruikt om de toon van afzonderlijke lettergrepen aan te geven.

De naam Mexico komt van de Azteken: letterlijk betekent"mexi'co","in de navel van de agave", een veel voorkomende vrucht in Mexico.

photo:Luis Ezcurdia CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Vanaf 1994, na de eerste opstand in Chiapas, wordt er aan de indiaanse kinderen tweetalig onderwijs gegeven.

Maya-hiërogliefen zijn pas sinds enkele jaren ontcijferd en zijn gevonden op stenen stèles, gebouwen of b.v. op vijgenschors.

afbeelding: GNU, CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Godsdienst

Vele heiligdommen en documenten zijn bij de verovering van Tenochtitlán, de toenmalige hoofdstad, door conquistador Cortés en zijn manschappen verwoest. De rooms-katholieke missie begon in 1522 en maakte het"werk" af door alle overblijfselen van de godsdienst van de oorspronkelijke bewoners te vernietigen. In 1859 werd in de grondwet vastgelegd dat kerk en staat gescheiden moesten zijn. Deze grondwet werd in 1917 herzien en bevatte toen zelfs uitgesproken anti-kerkelijke bepalingen, die pas sinds 1934 genormaliseerd zijn.

In de grondwet van 1917 werd de kerk in feite alle politieke macht ontnomen. Artikel 130 luidde als volgt:"De wet erkend geen religieuze verbanden die bekend staan als kerken". De kerk mocht geen eigen onroerend goed meer bezitten en ook eigen scholen en kranten werden verboden. Al deze maatregelen leidden in 1926 tot de zogenaamde"Cristero-opstand", een bloedige guerrillastrijd gevoerd door fanatieke katholieken, die pas in 1929 neergeslagen werd.

photo: User:Immaculate CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De gespannen verhoudingen waren ontstaan door de nauwe samenwerking van de katholieke kerk met de Spaanse overheersers en het feit dat de kerk heel lang een van belangrijkste grootgrondbezitters was.

Tekenend voor de verhouding tussen godsdienst en staat is het feit dat Mexico pas in 1993 diplomatieke betrekkingen met het Vaticaan aanknoopte.

photo: Bala Manivasagam CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Ondanks alle verboden werden de verboden, vaak met medewerking van de overheid, aan alle kanten overtreden. Dat kon eigenlijk ook moeilijk anders omdat Mexico altijd een door en door katholiek land is geweest. Een van de beperkingen die nog steeds gelden is dat religieuzen noch een actief noch een passief kiesrecht hebben.

photo: Frankmx CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Op dit moment is ongeveer 90% van de bevolking rooms-katholiek. Verder zijn er nog wat kleine groeperingen waaronder ca. 5% protestanten (o.a. Mennonieten), joden en aanhangers van andere godsdiensten. Een trend van de laatste jaren is dat protestantse sekten en evangelische kerken zienderogen terrein winnen ten opzichte van het rooms-katholicisme.

Het Mexicaanse christendom wordt gekenmerkt door een hoge mate van syncretisme, de versmelting van het rooms-katholieke, maar ook het protestantse geloof, met het indiaanse geloof. Zo is bijvoorbeeld de Azteekse godin Tonantzin vervangen door de Maagd van Guadelupe, die alle katholieke Mexicanen vereren, ook de niet-praktiserende.

photo: Thelmadatter CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Samenleving

Staatsinrichting

Mexico (Estados Unidos Mexicanos) is een federale democratische republiek met een grote autonomie voor de afzonderlijke staten. Dit alles is vastgelegd in de grondwet uit 1917, die sinds die tijd vele malen geamendeerd is.

De president staat aan het hoofd van de uitvoerende macht. Hij wordt tijdens directe verkiezingen voor hoogstens één periode van zes jaar gekozen. Het kabinet bestaat uit vijftien ministers, drie staatssecretarissen en een procureur-generaal. De president is een machtig man want hij benoemt de minsters zelf, maar kan bijvoorbeeld ook gouverneurs ontslaan.

De wetgevende macht berust bij het parlement (Congreso de la Unión), bestaande uit een Senaat (Cámara de Senadores) met 128 leden (4 per staat), gekozen voor zes jaar, en een Kamer van Afgevaardigden (Cámara de Diputados) met 500 leden, waarvan er om de drie jaar 300 gekozen worden volgens het districtenstelsel en 200 volgens het stelsel van evenredige vertegenwoordiging uit lijsten van kandidaten ingediend door geregistreerde partijen.

photo: EdwinDlacruz CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported

Er is kiesrecht voor alle burgers van achttien jaar en ouder, voor gehuwden vanaf 16 jaar. Vrouwen hebben pas kiesrecht sinds 1953.

Mexico is staatkundig verdeeld in vijf regio's met 31 staten en het Federaal District waarin de hoofdstad Mexico-Stad ligt met twaalf omliggende zogenaamde delegaciones. Elke staat heeft een eigen grondwet, eigen belastingen en een gekozen gouverneur die zes jaar aanblijft en door de inwoners van de staat zelf gekozen worden. De gouverneur van het Federale District wordt benoemd door de president. De staten zijn weer onderverdeeld in ca. 2300 municipios (gemeenten).

afbeelding:Alex Covarrubias CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In 1997 vonden voor het eerst in de geschiedenis verkiezingen plaats voor het ambt van burgemeester van Mexico-Stad. Tot die tijd werd de burgemeester van Mexico-Stad rechtstreeks door de president benoemd. Op gemeentelijk niveau bestaat nog steeds de mogelijkheid dat de burgemeester zijn eigen ambtenaren en politieagenten benoemt. Voor de huidige politieke situatie zie hoofdstuk geschiedenis.

Onderwijs

Het openbare basisonderwijs is gratis en tegenwoordig verplicht voor kinderen van 6 tot 15 jaar. Toch maakt maar ca. 60% van de kinderen de basisschool af. Met name in de traditionele indianengemeenschappen is werken vaak veel belangrijker om het inkomen van de ouders wat op te krikken.

photo: Oskarale CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Voor de indiaanse gebieden geldt ook nog dat het onderwijsniveau laag is door te weinig leermiddelen. Ook de schoolgebouwen voldoen meestal niet aan de normen en er zijn te weinig onderwijzers die vaak een gebrekkige opleiding gehad hebben. Verder zitten er met name op het platteland wel 60 kinderen in één klas. Voortgezet onderwijs is voor het arme deel van de bevolking bijna niet te betalen en veel kinderen haken dan ook na het basisonderwijs af. Van de duizend kinderen op de lagere school halen er maar tachtig het voortgezet onderwijs. Van deze tachtig zal maar de helft een diploma halen!

Het onderwijs heeft verder te leiden onder jaarlijks terugkerende stakingen en demonstraties van onderwijzend personeel voor hogere salarissen en betere onderwijsvoorzieningen.

Voor de rijkere Mexicaanse kinderen zijn er privé-scholen, zowel voor lager als voor hoger onderwijs.

Er zijn in Mexico 85 universiteiten en bijna 4000 instellingen voor hoger onderwijs. De UNAM (Universidad Nacional de Autónoma) is met meer dan 300.000 studenten en meer dan 20.000 docenten de grootste universiteit ter wereld.

photo: Armineaghayan, CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Op dit moment bedraagt het analfabetisme landelijk gezien ongeveer 8% onder mannen en 13% onder vrouwen. Onder de inheemse bevolking ligt dit percentage over het algemeen aanzienlijk hoger tot zelfs 80% in sommige dorpsgemeenschappen.

Economie

Begin 20ste eeuw waren landbouw en mijnbouw de belangrijkste economische sectoren. Zilver en andere metalen, en later aardolie, vertegenwoordigden toen ca. 75% van de exportopbrengsten. De ontdekking van enorme aardolievoorraden zou zeer belangrijk worden voor de eigen energievoorziening, de petrochemische industrie betreft en voor de deviezeninkomsten uit de export van petrochemische producten.

In 2017 is van de economisch actieve bevolking 13,4% werkzaam in de landbouw, 24,1% in mijnbouw en industrie en 59,8% in handel, toerisme en dienstverlening. Het aandeel van deze sectoren in het bruto binnenlands product (bbp) was in 2017: landbouw 3,6%, industrie 31,9% en handel en diensten 64,5%.

Photo:AKS.9955 CCAttribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Mexico is zeer in trek bij buitenlandse, vooral grote Noord-Amerikaanse multinationals investeerders. De overheid speelt nog een belangrijke rol in economische activiteiten: met name de winning van aardolie en enkele basisindustrieën zoals ijzer en staal, elektrische energie, spoorwegvervoer en telecommunicatie zijn in handen van de staat. Het economisch beleid is gebaseerd op samenwerking tussen overheid en particulier bedrijfsleven. De laatste jaren worden in snel tempo hele sectoren van de economie geprivatiseerd dan wel geliberaliseerd. Het gaat dan met name om o.a. telefonie, media, wegen, spoorwegen en energieopwekking. Om politieke redenen is de oliesector uitgesloten van privatiseringen.

Door de stijgende inkomsten uit de export van aardolie werd in de jaren zestig en zeventig de basis gelegd voor een sterke economische; het bruto nationaal product (bnp) nam tussen 1965 en 1980 gemiddeld met 6,5% per jaar toe. In 1982 leidde een toenemende inflatie, een groeiende schuldenlast en een daling van de olieprijzen tot een economische crisis, waar pas vanaf 1990 verbetering in kwam; tussen 1990 en 1995 groeide het bnp gemiddeld met 1,1% per jaar, maar trok daarna weer aan (in 2017 2%). Zeer belangrijk voor de Mexicaanse economie was de toetreding in 1994 tot de North American Free Trade Agreement (NAFTA).

Photo:Nicoguaro Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

Het aantal mensen dat werkzaam is in de belastingvrije assemblagesector - de maquiladoras - oversteeg voor het eerst het miljoen. Deze sector bracht meer harde valuta binnen dan de oliesector of het toerisme.

Mexico is op dit moment de belangrijkste handelsnatie van Latijns-Amerika en qua omvang is de Mexicaanse economie de Braziliaanse voorbij gestreefd. De afgelopen twee decennia heft de Mexicaanse economie zich ontwikkeld tot een dienstverlenende economie.

De informele sector (o.a. straathandel, illegale arbeid) is groot.

Photo:Adam Jones Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Landbouw, bosbouw en visserij

Met de agrarische hervorming begin 20e eeuw werd geprobeerd een einde te maken aan het grootgrondbezit. Onder president Cárdenas werd veel land onder de boeren verdeeld op basis van het coöperatieve ejido-stelsel. Dit stelsel houdt in dat de leden van de coöperatie voor eigen rekening een bepaald stuk grond mogen bewerken en exploiteren, terwijl de grond eigendom van de staat blijft. Op dit moment wordt ongeveer 60% van alle akkerbouwgrond door ejido-bedrijven bewerkt. De rest van de bedrijven is kleiner dan 5 ha, waardoor de eigenaar amper voldoende inkomen heeft om in eigen onderhoud te kunnen voorzien.

De agrarische grond kan als volgt verdeeld worden:

Mexico kon tot het begin van de jaren tachtig bijna geheel in de eigen voedselbehoefte voorzien en voerde zelfs landbouwproducten als groenten, fruit en katoen uit. Door gebrek aan kredieten, lage prijzen en teruglopende investeringen in de landbouw daalde de voedselproductie en moesten er weer veel agrarische producten ingevoerd worden. In 1994 moest de zelfvoorziening hersteld zijn. Maïs is het belangrijkste product (6,5 miljoen ha) en de staten Jalisco en Veracruz zijn de belangrijkste binnenlandse leveranciers.

Photo:Judgefloro CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Andere belangrijke producten zijn tarwe (vooral in Sonora), bonen, katoen (Vallei van Mexicali; Coahuila, Tamaulipas), koffie (derde producent van Latijns-Amerika; Chiapas en Veracruz) en henequén (sisal; ruim 50% van de wereldproductie komt uit Yucatán); en verder bananen, citrusvruchten, tabak, cacao en maguey. In het noorden vinden we zeer moderne en kapitaalintensieve landbouwbedrijven (veelal in buitenlandse handen) die veelal produceren voor de export (tomaten, verse groenten, fruit - aardbeien - en bloemen).

De tuinbouw maakt een grote ontwikkeling door kapitaal uit de Verenigde Staten. Vijftig procent van de waarde van de agrarische export komt voor rekening van de tuinbouw. De teelt van groenten met volledige klimaatbeheersing is gegroeid van 70 naar bijna 500 hectare.

Photo:Sergio Kasusky Pech CCAttribution 2.0 Generic no changes made

Runderen worden vooral gehouden op de hoogvlakte in Noord-Mexico (vooral voor export naar de Verenigde Staten) en in de Istmusstaten, varkens vooral in Midden-Mexico, Jalisco en Michoacán. De bijenteelt (Yucatán) produceert honing voor export.

De productie in de varkenshouderij wordt steeds efficiënter, maar duidelijk is dat alleen grote bedrijven met minimaal 1000 zeugen kunnen overleven. Op dit moment zijn er een zestal moderne bedrijven met 10 tot 30.000 zeugen.

De bosexploitatie bestaat voor ca. 75% uit naaldhout waarvan nog steeds een behoorlijk deel (ca. 30%) als brandstof (houtskool) wordt gebruikt. Naast het hout zijn de bossen en wouden een belangrijke leverancier van rubber, harsen, wortelen, chicle (grondstof voor kauwgom) en candelillawas geproduceerd.

Jaarlijks worden ongeveer 25 miljoen kubieke meter hout geproduceerd.

Photo:Oregon State University CCAttribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

De visserij wordt steeds belangrijker; veel Noord-Amerikaanse maatschappijen mogen vissen in Mexicaanse wateren, vooral in de Grote Oceaan en de Golf van Californië, en dat levert veel geld op. Belangrijk is de garnalenvangst die vooral geëxporteerd wordt naar de Verenigde Staten, en verder is de vangst van sardines, tonijn en oesters van belang.

Mijnbouw en energievoorziening

Sinds het begin van de 20 eeuw wordt er in Mexico olie gewonnen en de eerste uitvoer vond plaats in 1911. De eerste aardolieraffinaderij werd in 1917 in gebruik genomen. In 1938 werd de aardolie-industrie genationaliseerd en werd de olie vooral gebruikt voor de nationale energievoorziening, met name voor de industrie en de transportsector.

In 1975 werden zowel op het land als voor kust enorme oliereserves ontdekt en is de productie enorm toegenomen waardoor Mexico op dit moment een grote wereldproducent is. Er vind nu ook op groet schaal export plaats naar met name de Verenigde Staten, Europa, Brazilië en Japan.

Photo:Plazak Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Vanaf 1953 wordt er veel aardgas uitgevoerd naar de Verenigde Staten. Die export werd in de periode 1971-1980 sterk beperkt om de eigen industrie van energie te voorzien. De belangrijkste aardgasvelden liggen in Chiapas, Tabasco en Veracruz. De productie kwam in 2000 uit op ongeveer 1,2 miljard kubieke voet per dag.

In 1983 werd de Real de Angeles-zilvermijn geopend waardoor Mexico in een klap de grootste zilverproducent ter wereld werd.

Andere belangrijke metalen zijn lood, zink en koper (vooral Chihuahua en Sonora), ijzererts (o.a. Peña Coloradobekken in Colima; Las Truchas in Michoacán; en verder o.a. goud en kwik (Zacatecas), tin en uraan (Sonora en Chihuahua).

Wat zwavel betreft is Mexico de tweede wereldproducent en wat fluoriet betreft is Mexico de eerste wereldproducent. Andere mijnbouwproducten zijn steenkool, Sonorabariet, grafiet en fosforiet.

Photo:James St. John CC Attribution 2.0 Generic no changes made

Waterkrachtcentrales nemen 71% van de elektriciteitsproductie voor hun rekening. De elektriciteitsproductie geschiedt voor 88% in staatsbedrijven. De grootste centrales zijn de waterkrachtcentrales van Infiernillo in de Río Balsas, en de La Angosturacentrale in de Río Grijalva.

In 1988 werd de kerncentrale Laguna Verde in Veracruz op experimentele basis in bedrijf gesteld.

Industrie

Door de expanderende aardolie-industrie werd de industrie in de jaren zestig en zeventig de snelst groeiende economische sector. In de jaren tachtig stagneerde de industrie door importbeperkingen en een verminderde vraag.

Door de snelle industrialisatie na de Tweede Wereldoorlog is Mexico steeds minder afhankelijk geworden van invoer uit het buitenland.

Belangrijke industrieën als de aardoliewinning en –verwerking, de ijzer- en staalindustrie en de productie van cellulose en cement zijn grotendeels in handen van de overheid. Verder hebben veel Noord-Amerikaanse multinationals een vestiging in Mexico.

Photo: Ray PVR CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De belangrijkste industriegebieden liggen in en rond Mexico-Stad en verder in de deelstaten México, Nuevo Léon (Monterrey), Puebla, Morelos en Jalisco (Guadelajara). Steeds belangrijker worden de vele assemblagefabrieken (maquiladoras) langs de grens met de Verenigde Staten. Buitenlandse investeerders vestigen zich daar door de gunstige fiscale en vestigingsvoorwaarden.

De petrochemische industrie groeit zeer snel. De basisproductie is volledig in handen van het staatsbedrijf PEMEX met ca. 60 verschillende fabrieken die het land sinds 1974 voorzien van benzine en dieselolie. De staalindustrie is erg belangrijk, waar ruim twee derde van de productie afkomstig is van de drie bedrijven binnen de staatsonderneming Siderúrgia Mexicana (SIDERMEX). De cementproductie, die ook grotendeels in handen van de overheid is, kan niet aan de binnenlandse vraag voldoen.

Photo:onbekend CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Monterrey is het tweede industriecentrum van het land. Torreón heeft een belangrijke metallurgische industrie. Het belangrijkste industriegebied wordt gevormd door de staat México en het Distrito Federal. Andere industriecentra zijn te vinden in Guadalajara, Veracruz en Puebla.

Handel

De belangrijkste exportproducten zijn aardolie en aardolie-derivaten, tomaten, koffie en katoen; voorts worden garnalen, zink, lood, koper, fluoriet, vleesconserven, fruit en bloemen uitgevoerd. Ingevoerd worden vooral transportmiddelen, onderdelen voor de assemblage-industrieën, machines, grondstoffen en halffabricaten, tarwe en maïs.

Photo:R Haussmann, Cesar Hidalgo, et. al. CC3.0 non-commercial license. 2012.

De belangrijkste handelspartner is de Verenigde Staten en verder de Europese Unie (o.a. Duitsland, Spanje, Italië, Groot-Brittannië en Nederland), een aantal Latijns-Amerikaanse buurlanden, Canada, Zuid-Korea, China en Japan. In 1992 werd met de Verenigde Staten en Canada een vrijhandelszone overeengekomen (NAFTA). Ook met Colombia en Venezuela werd overeenstemming bereikt om, in 1994, tot een vrijhandelszone te komen. De import bedroeg in 2017 $421 miljard en de export $410. De handelsbalans is dus nagenoeg neutraal.

Verkeer en vervoer

Sinds 1952 is het wegtransport voor het vervoer belangrijker dan het railvervoer. De totale weglengte is ruim 400.000 km, waarvan 50% geasfalteerd is. Ongeveer 95% van het personenvervoer en 80% van het vrachtvervoer vindt plaats over de weg. De belangrijkste wegverbindingen maken deel uit van het Interamerikaanse wegennet (Carretera Interamericana, Carretera Central, Carretera del Pacifico).

Photo:Arps9311 CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Mexico-Stad is het knooppunt van het ruim 26.000 km lange spoorwegnet, dat van 1937 tot 1998 grotendeels in handen is van de staat (Ferrocarriles Nacionales de México).

Één van de mooiste treinroutes ter wereld: de Ferrocarril Chihuahua al Pacífico (Chepe), die Los Mochis, aan de Grote Oceaan, verbindt met Chihuahua. De Chihuahua al Pacífico spoorlijn heeft een lengte van 653 kilometer en loopt door het noordwesten van Mexico en passeert maar liefst 87 tunnels en 37 bruggen. Het hoogste punt van het traject bevindt zich op 2424 meter boven zeeniveau.

Photo: Interspectrum assumed CC Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

Ondanks de grote lengte van de kustlijn (bijna 10.000 km) heeft Mexico vrij weinig goede zeehavens, zeventig in totaal. De belangrijkste havens aan de Golf van Mexico zijn Tampico, Coatzacoalcos (vooral kustvaart) en Veracruz. Aan de Grote Oceaan zijn de belangrijkste havens: Lázaro Cárdenas, Salina Cruz, Puerto Ensenada en Santa Rosalía. De in 1958 opgerichte nationale scheepvaartmaatschappij Transportación Marítima Mexicana neemt in toenemende mate deel aan het internationale scheepsverkeer. De binnenvaart is vrij onbelangrijk. Coatzacoalcos (Puerto México), Salina Cruz en Topolobampo zijn vrijhavens. De haven van Altamira is uitgegroeid tot een van de belangrijkste havens van Mexico met een oppervlakte van 9.573 hectare. De haven ligt op ongeveer 300 kilometer ten zuiden van de Verenigde Staten en er ontwikkelt zich daar een enorm industrie- en havencomplex.

Photo:cesar bojorquez from Tijuana, Mexico CC Attribution 2.0 Generic no changes made

Mexico heeft 1200 vliegvelden, waarvan 28 voor internationaal verkeer (o.a. Mexico-City, de grootste, Monterrey, Tampico, Acapulco, Tijuana, Veracruz, Cancún, de tweede grootste, Mérida, Guadalajara en Mazatlán).

Aerovías de México, S.A. de C.V. opererend onder de naam Aeroméxico (gestileerd als AEROMEXICO), is de nationale luchtvaartmaatschappij van Mexico, gevestigd in de hoofdstad Mexico-City. Aeroméxico exploiteert lijndiensten naar meer dan 90 bestemmingen in Mexico, Noord-, Zuid- en Midden-Amerika, het Caribisch gebied, Europa en Azië.

Photo: Anna Zvereva from Tallinn, Estonia CCAttribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Voor transport van aardolie en aardgas beschikt het land over een uitgebreid net van pijpleidingen.

Vakantie en bezienswaardigheden

Voor Mexico is het toerisme van groot belang: de deviezen, voornamelijk afkomstig van Amerikaanse toeristen, zorgen voor ongeveer 10% van de lopende rekening van de betalingsbalans. Het dagjestoerisme vanuit de Verenigde Staten is goed voor vele miljoenen dollar. De toeristische sector is daarmee de op twee na grootste deviezeninbrenger van het land geworden. Jaarlijks bezoeken ca. 10 miljoen buitenlanders Mexico. De overheid tracht via het Fondo Nacional de Turismo (FONATUR) de toeristencapaciteit sterk te vergroten en te verbeteren.

Photo:Norman L. Cullen CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Mexico City is hoofdstad van Mexico. Het historische centrum van Mexico-stad en de"drijvende tuinen" van Xochimilco in het zuidelijke stadsdeel zijn tot werelderfgoed uitgeroepen door de UNESCO. Xochimilco wordt gekenmerkt door een systeem van kanalen, die in totaal ongeveer 170 km² groot zijn. Deze kanalen, en de kleine kleurrijke bootjes (trajineras) die erop drijven tussen kunstmatig gecreëerde landerijen, chinampas genaamd, zijn wereldberoemd.

Beroemde bezienswaardigheden in het historische centrum zijn de Plaza de la Constitución, het belangrijkste centrale plein. De Kathedraal en het Nationaal Paleis, ook de oude Azteekse tempelruïnes van Templo Mayor liggen op korte afstand. Lees meer op de Mexico-City pagina van Landenweb.

Photo:Jflo23 Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De Mexicaanse oostkust doet soms paradijselijk aan en het plaatsje Playa del Carmen is daar geen uitzondering op. Parelwitte stranden zover het oog kan kijken, een hemelsblauwe zee en wuivende palmbomen zijn hier de standaard.

Hoewel vrijwel iedere toerist in Playa del Carmen komt voor zon, zee en strand, is het ook goed om te weten dat er meer te doen is, want elke dag op het strand liggen is ook zo saai. Zo kunt u bijvoorbeeld een dagje naar Xcaret. Dit is een natuur- en cultuurpark in één. Hier zijn overblijfselen gevonden van de oude haven van de Maya’s, die vanuit hier naar het eiland Cozumel vertrokken.

Daarnaast was het ook een spirituele plaats en werd er volop gehandeld in goederen.

Photo:dronepicr Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Riviera Maya is een prachtige bestemming voor een welverdiende vakantie vol zon, zee, strand, feest, natuur en cultuur. Tegen Playa del Carmen aan ligt Chichen Itzá. Dit was vroeger een stad van de Maya’s. Tegenwoordig kunt u er diverse overblijfselen van die periode bezoeken, zoals de Tempel van de Tafels, Het Rode Huis, de Graftombe van de Hoge Priester en het Nonnenklooster. Deze oude schatten verkeren nog in goede staat en zullen dat voorlopig nog blijven, want Chichen Itzá is opgenomen op UNESCO’s Werelderfgoedlijst.

Photo:Bjørn Christian Tørrissen CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

MEXICO LINKS

Advertenties
• Fox verre reizen van ANWB
• Mexico Vliegtickets.nl
• Mexico Tui Reizen
• Rondreis Mexico
• Vakantie Mexico
• Mexico Hotels
• Mexico Vliegtickets Tix.nl
• Djoser Rondreis Mexico
• Autoverhuur Sunny Cars Mexico
• Rondreizen Mexico Sawadee
• Mexico rondreizen met kinderen

Nuttige links

Bultrug walvissen in Mexico Cabo San Lucas en duiken op Socorro, San Benedicto en roca partida met haaien en manta's (N)
Dieren in Mexico (N)
Duiken, reizen, dieren, landschap, info, foto's Mexico(N)
Mexico 2Link België (N)
Mexico Foto's
Mexico Startbelgië (N)
Reisinformatie Mexico (N)
Reizendoejezo - Mexico (N)
Rondreis Mexico (N)

Bronnen

Daling, T. / Mexico : mensen, politiek, economie, cultuur, milieu

Koninklijk Instituut voor de Tropen / Novib

Dunlop, F. / Mexico

Van Reemst,

Mexico

Cambium

Rokebrand, R. / Mexico

Gottmer/Becht

Rummel, J. / Mexico

Chelsea House Publishers

Wagenvoort, E. / Reishandboek Mexico

Elmar

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt april 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems