Landenweb.nl

CALIFORNIE
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Engels
  Hoofdstad  Sacramento
  Oppervlakte  411.049 km²
  Inwoners  40.017.007
  (mei 2019)
  Munteenheid  Amerikaanse dollar
  (USD)
  Tijdsverschil  -9
  Web  .us .gov .edu .mil .um
  Code.  USA
  Tel.  +1

To read about CALIFORNIA in English - click here

Steden CALIFORNIE

Los angelesSan francisco

Populaire bestemmingen VERENIGDE STATEN

ArizonaCalifornieFlorida
HawaiiUtah

Geografie en Landschap

Geografie

Californië, met als bijnaam de 'Golden State', is met een oppervlakte van 411.049 km² na Alaska en Texas de op twee na grootste staat van de Verenigde Staten en bijna tien keer zo groot als Nederland. Alleen al de grootste county van Californië, San Bernardino, is met een oppervlakte van 52.200 km² een stuk groter als Nederland (41.526 km²). Californië is gemidddeld ca. 1300 km lang en 400 km breed, het breedste punt bedraagt 587 km.

Californië grenst in het noorden aan Oregon, in het zuiden aan de Mexicaanse staat Baja California, in het westen aan Nevada, in het zuidwesten aan Arizona en in het oosten aan de Grote of Stille Oceaan met een kustlijn van ca. 1350 km.

advertentie

Photo:Publiek domein

Landschap

Een groot gedeelte van de kust van Californië wordt geflankeerd door de ruige bergen van de Coast Ranges, die vooral 's winters veel regen tegenhouden. De Coast Ranges worden als het ware halverwege onderbroken door San Francisco. De vaak in mist gehulde kuststrook ten noorden van die stad is maar dun bevolkt, Centraal- en Zuid-Californië hebben een veel zachter klimaat en daar leven ook de meeste mensen. In het uiterste noorden van de Coast Ranges valt in sommige jaren meer dan 3000 mm neerslag en op sommige plaatsen komt daar door langdurige mistperiodes in de zomer nog eens 300 mm bij. Deze omstandigheden, in combinatie met een vruchtbare bodem, zorgden er wel voor dat het landschap van Big Sur tot in Oregon gedomineerd kon worden door bossen met de gigantische redwoodbomen als blikvangers.

In het noordoosten van Californië ligt het Lassen Volcanic National Park, met de actieve Lassen Peak, de grootste stratovulkaan, een samengestelde vulkaan opgebouwd uit gestolde lava, ter wereld (3187 m). Lassen Peak behoort tot een keten van vulkanen die tot in de staat Washington doorloopt, met onder andere Mount Shasta (Californië, 4316 m), Mount Saint Helens (Washington, 2550 m) en Mount Rainier (Washington, 4392 m).

advertentie

Photo:Brian M. McDaniel CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De oostflanken van de Coast Ranges lopen langzaam over in een heuvellandschap dat uitmondt in de Central Valley, ooit een binnenzee, die zich ontwikkeld heeft tot het belangrijkste landbouwgebied van de Verenigde Staten waar de helft van al het Amerikaans(e) fruit, groente en noten geteeld wordt. De Central Valley, 750 km lang en 80 km breed, heeft een woestijnneerslaggemiddelde, maar krijgt overvloedig water van de Sierra Nevada-gebergte. Vroeger was de Central Valley een moerasgebied en bevolkt door miljoenen dieren, nu is het een volledig gecultiveerd landbouwlandschap met uitgestrekte akkerbouwgebieden en grote veeboerderijen.

advertentie

Photo:Amadscientist in het publieke domein

Ten oosten van de Central Valley doemt de Sierra Nevada op, een van de grootste bergketens ter wereld met een lengte van ca. 640 kilometer, een breedte van 112 kilometer en 13 pieken met een hoogte boven de 4200 meter. Een onderdeel van de Sierra Nevada, de High Sierra, veelal gelegen boven de 2700 meter, is een fascinerend landschap van gletsjers, gebeeldhouwde granieten pieken en afgelegen ravijnen.

De oprijzende Sierra Nevada vangt stormen op en de daarmee samenhangende neerslag, die boven de 3000 meter in de vorm van sneeuw valt en daardoor een geliefde wintersportbestemming is. Smeltende sneeuw stroomt uiteindelijk zowel aan de oost- als aan de westkant van de Sierra Nevada in een zestal grote riviersystemen die het water weer afleveren aan het landbouwgebied van de Central Valley en aan grote steden als San Francisco en Los Angeles.

De noordelijke kant van de Sierra Nevada gaat naadloos over in de Cascade Mountains, die zicht uitstrekt tot in de staten Oregon en Washington. De zuidelijke kant van de Sierra Nevada maakt een merkwaardige westelijk hoek en loopt via de Transverse Ranges, een van de weinige oost-west lopende bergketens in de Verenigde Staten), over in de zuidelijke Coast Ranges.

advertentie

Photo:Jane S. RichardsonCreative Commons Attribution 3.0 Unportedno changes made

Omdat de westelijke hellingen van de Sierra Nevada bijna alle regenval afvangen, is het grootste gedeelte van het land ten oosten van de bergketen droog en woestijnachtig met minder dan gemiddeld 25 mm neerslag per jaar. Hier vind men ook onherbergzaamste maanlandschappen van de Sierra Nevada. Slechts een aantal valleien zien er wat groener uit en daar is landbouw en veeteelt mogelijk. In de oostelijke Sierra Nevada ligt, omringd door 4000 meter hoge bergen van de Inyo Mountains en de White Mountains, de diepste vallei van de Verenigde Staten, Owens Valley (1200 meter). In dit gebied ligt ook de hoogste berg van de Verenigde Staten buiten Alaska, Mount Whitney (4418 m).

Het Modoc Plateau in Noordoost-Californië is een 'koude' woestijn, bedekt met wintervaste planten als jeneverbesstruiken en alsem. De temperaturen lopen richting het zuiden snel op, met name na de overgang van het alkalische Mono Lake, een van de oudste meren ter wereld, naar de Owens Valley ten oosten van de Sierra Nevada. Dit zuidelijk woestijngebied (onderdeel van de Mojave-woestijn) omvat onder andere de van noord naar zuid 225 kilometer metende Death Valley, een van de heetste plaatsen op aarde. Nog wat verder naar het zuiden loopt de Mojave Desert over in de Colorado Desert of Low Desert (onderdeel van de grotere Mexicaanse Sonora Desert) rond de Salton Sea. De totale oppervlakte van de woestijngebieden in Californië bedraagt ca. 65.000 km². In Death Valley liggen de hoogste zandduinen van Californië, de meer dan 200 meter hoge Eureka Sand Dunes. Tussen San Francisco en Santa Barbara, in het Guadalupe-Nipomo Dunes Preserve, liggen de Mussel Rock Dunes, de hoogste zeeduinen ter wereld. Het grootste gedeelte van de Mojave Desert ligt op een hoogte van meer dan 600 meter.

advertentie

Photo:Geographer in het publieke domein

advertentie

Photo:Roger469 in het publieke domein

De meest zuidelijke gletsjer van de Verenigde Staten is de Palisade Glacier in de Sierra Nevada. Op dit moment heeft de gletsjer een oppervlakte van 0,8 km² en is 1300 meter lang en 800 meter breed. De gletsjer ligt nu op een hoogte tussen 4100 en 3700 meter en beweegt ongeveer 6 meter per jaar.

In het Yosemite National Park torent El Capitan, een van de hoogste monolieten (1095 m) ter wereld, boven het landschap van Yosemite Valley uit. Nog hoger is de Half Dome, die meer dan 1500 meter hoog is en bijna loodrecht omhoog steekt.

advertentie

Photo:Mike MurphyCreative CommonsAttribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Net ten zuiden van de kustplaats Santa Barbara liggen de acht grotendeels niet of nauwelijks bewoonde eilanden van vulkanische Channel Islands, of in het Spaans Archipiélago del Norte (totale oppervlakte ca. 900 km²). De archipel is te verdelen in een zuidelijke en een noordelijke groep eilanden. In het zuiden liggen de eilanden Santa Barbara Island, San Nicolas island, San Clemente Island en het met ca. 4000 bewoners grootste (194 km²) en meest bevolkte eiland, Catalina Island. Catalina Island, op ca. 40 km van de Californische kust, is een ware toeristische trekpleister met jaarlijks ca. 1 miljoen bezoekers.

De noordelijke groep eilanden bestaat uit Anacapa Island (bestaat eigenlijk uit twee eilanden, West Anacapa en East Anacapa), San Miguel Island, Santa Cruz Island en Santa Rosa Island. De afstand tussen het meest noordelijke eiland, San Miguel Island, en het meest zuidelijke eiland, San Clemente Island, bedraagt 260 km. De Channel Islands tellen 145 planten- en dierensoorten die nergens anders ter wereld voorkomen, en dat leverde de archipel de bijnaam"California's Galapagos" op.

44 Kilometer ten westen van Point Bonita in de Bay Area liggen de Farallon Islands, belangrijk voor broedende zeevogels en als rustplaats voor trekvogels.

Het grootste meer van Californië is Salton Sea. Dit door de mens geschapen meer heeft een oppervlakte van ca. 970 km², ligt 69 meter onder zeeniveau en is maximaal 15 meter diep; Een ander groot kunstmatig meer is Lake Berryessa met een oppervlakte van 84 km2. Clear Lake, een van de oudste meren van Noord-Amerika, is het grootste Californische zoetwatermeer, met een kustlijn van ca. 160 km en een oppervlakte van ca. 180 km2.

Eagle Lake is het tweede grootste natuurlijke meer van Californië met een oppervlakte van ca. 180 km2. Het grootste bergmeer en op één na diepste meer van de Verenigde Staten, op de grens van Californië (twee derde) en Nevada (een derde), is Lake Tahoe of 'Big Blue' met een diepte van 501 meter. Het alkalische Mono Lake, het water van dit meer is drie keer zo zout als zeewater, in de oostelijke Sierra Nevada is meer dan een miljoen jaar oud, het op één na oudste meer van de Verenigde Staten en voor de noordoever liggen twee vulkanische eilanden, het witte Paoha Island en het zwarte Negit Island. Mono Lake is vooral bekend door de prachtige kalkafzettingen of 'tufa', die boven het water uitsteken. Ten westen van Mammoth Lake ligt het Devil's Postpile National Monument waar men de grootste basaltzuilen ter wereld kan vinden.

De hoogste waterval (totaal 744 meter) van de Verenigde Staten en de vijfde ter wereld is Yosemite Falls in de Sierra Nevada. Deze cascadewaterval is verdeeld in: Upper Yosemite Fall (440 m en hoort bij de twintig hoogste watervallen ter wereld), Middle Cascades (206 m) en Lower Yosemite Fall (98 m). Andere watervallen in dit gebied zijn de Bridalveil Fall (189 m), de Vernal Fall (97 m) en de Nevada Fall (181 m).

De Kings Canyon in het Kings Canyon National Park is met hoogteverschillen tot 2500 meter de diepste canyon van de Verenigde Staten. De Crystal Cave is met zijn prachtige stalactieten en stalagmieten een mooiste druipsteengrotten van de Sierra Nevada.

advertentie

Photo:BallerinaGirl2248 CCAttribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Aardbevingen

Onder Californië lopen veel breuken die aardbevingen kunnen veroorzaken. De actiefste en meest bekende breuk is de San Andreasbreuk (San Andreas Fault), die over een lengte van bijna duizend kilometer over bijna de gehele lengte van Californië loopt, van Cape Mendocino in het noorden tot de Golf van Californië in het zuiden van Californië. De San Andreasbreuklijn is een gevolg van de botsingen tussen de Noord-Amerikaanse Plaat en de Pacifische Plaat, en een van de weinige plaatsen in de wereld waar tektonische platen zich op het land raken. Jaarlijks registreert men in California zo'n 500.000 aardschokken en bevingen en de staat is dan ook in feite een seismische tijdbom.

Photo:John Wiley Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

De zwaarste schokken kwamen tot nu toe voor in het noordelijke deel van de breuk. Wetenschappers zijn op dit moment het meest bezorgd over het zuidelijke deel van de breuk, met name rond de miljoenenstad Los Angeles. De laatste grote aardbeving in dit gebied, met een kracht van 7.9 op de Schaal van Richter, dateert uit 1857. Volgens de wetenschappers is de druk aan de zuidelijke kant van de breuk zich al meer dan een eeuw aan het opbouwen en die zal zich via een waarschijnlijk zware aardbeving, de zogenaamde 'Big One', een weg naar buiten banen en grote schade veroorzaken met veel dodelijke slachtoffers. Ook in de regio San Francisco is de laatste jaren weinig druk vrijgekomen, dus dat daar ook binnen niet al te lange tijd een grote aardbeving te gebeuren staat, is niet onlogisch. In 1906 werd San Francisco verwoest door een grote brand na een aardbeving van 7.8 op de Schaal van Richter. In 1989 werd de stad weer getroffen, met 62 mensenlevens en 6 miljard schade als gevolg door de Loma-Prieta-aardbeving van 7.1 op de Schaal van Richter. De Northridge-aardbeving van 1994 had een kracht van 6.7, de aardbeving in augustus 2014 had een kracht van 6.1.

Photo:FEMA News Photo in het publieke domein

Klimaat en Weer

Photo:Brocken Inaglory CCAttribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Het klimaat van Californië varieert enorm, van woestijn- tot subarctisch klimaat, afhankelijk van breedtegraad, hoogteverschillen en de nabijheid van de kust. De kustregio's, het voorgebergte van de Sierra Nevada en de Central Valley hebben een mediterraan klimaat, met warme, droge zomers en milde winters, zowel qua temperatuur als qua neerslaghoeveelheden.

Door de invloed van de oceaan wordt het klimaat aan de kust getemperd, waardoor de winters wat warmer zijn en de zomers behoorlijk wat koeler kunnen zijn. Dan kan het zo maar zijn dat het in het binnenland 38°C is en de thermometer aan de kust maar 21°C aanwijst.

Verder landinwaarts wordt het klimaat wat continentaler en in sommige gebieden zelfs een semi-aride of steppeklimaat met koude winters en hete zomers. Hier lijken de weersomstandigheden meer op die van de woestijngebieden van Arizona en Noord-Mexico.

De gemiddelde temperatuursverschillen kunnen, niet ver van elkaar gelegen, behoorlijk significant zijn.Zo wordt het aan de kust gemiddeld 4°C warmer dan in het laaggelegen binnenland, in de zomer is het in het binnenland gemiddeld maar liefst 14°C warmer dan aan de kust. De gemiddelde dagtemperatuur in San Francisco ligt in juli en augustus tussen de 17 en 20°C, in Walnut Creek, 32 km landinwaarts, is het dan gemiddeld 32°C. Een ander voorbeeld is de kustplaats Santa Monica, waar de gemiddelde dagtemperatuur in augustus 24°C is, in Burbank, slechts 16 km landinwaarts, is het dan 35°C, een temperatuurstoename van twee graden celsius per 1,6 kilometer!

In de wintermaanden heeft de Coachella Valley regelmatig de hoogste temperaturen ten westen van de Rocky Mountains; Oost-Los Angeles, de Gateway Cities en delen van de San Gabriel Valley hebben de hoogste wintertemperaturen in het westen van de Verenigde Staten (22°C), Santa Monica heeft de laagste wintertemperaturen (11°C). Palm Springs, een stad in de Coachella Valley, heeft hoogste/laagste/gemiddelde temperaturen van 24°C/10°C/17°C in de periode november tot april.

In het uiterste zuidwesten, rond San Diego, heeft een subtropisch semi-aride of steppeklimaat met zeer droge winters. De zuidoostelijke gebieden hebben een heet aride klimaat dat lijkt op het klimaat van de Sahara. In het noorden van de Mojave-woestijn ligt Death Valley, gelegen in de regenschaduw van vier bergketens, waar de hoogste temperaturen ter wereld gemeten worden van rond de 50°C, met als hoogste temperatuur 56.7°C in de schaduw op 10 juli 1913; in dat jaat werd ook de laagste temperatuur ooit gemeten, -9°C. Sinds 2005 werden er regelmatig temperaturen van 54°C of hoger geregistreerd. De gemiddelde etmaaltemperatuur in juli is er 38.8°C.

Photo:Adam Peterson CC BY-SA 4.0 no changes made

De belangrijkste westenwinden vanuit de Pacific brengen de neerslag aan land, in het noorden van de staat meer dan in het zuiden. Belangrijk voor de neerslaghoeveelheden zijn ook de diverse bergketens: vochtige lucht vanuit het westen koelt af en wordt geloosd op de westflanken van het gebergte.

Het noordwesten van Californië heeft neerslaghoeveelheden van 380-1300 mm per jaar; het Coast Redwood-woud ontvangt meer dan 2500 mm per jaar. De Central Valley heeft gevarieerde neerslaghoeveelheden: de noordelijke delen ontvangen substantieel meer neerslag dan de zuidelijke delen en de Central Valley is regelmatig bedekt met een dikke laag mist (lokale naam = tule fog), met name in de periode november tot maart.

De hoge bergketens, de Sierra Nevada, de Cascade Range en de Klamath Mountains, hebben een bergklimaat met sneeuw in de winters en gematigde zomers. Ski-oorden als Lake Tahoe, Mammoth Lakes en Mount Shasta ontvangen in het winterseizoen minimaal drie meter sneeuw, vaak nog meer.

Photo:Ewen Denney, CC BY-SA 3.0 no changes made

De oostflanken van de bergketens liggen in de veel drogere regenschaduw, met woestijnachtige gebieden ten oosten van de Sierra Nevada en de Transverse Ranges en Peninsular Ranges in het zuiden van Californië. De laaggelegen woestijngebieden ten oosten van de zuidelijke bergketens behoren tot de Sonora-woestijn met nauwelijks vorst in de winter. De hoger gelegen woestijngebieden als de Mojave-woestijn, Owens Valley en het Modoc Plateau hebben meer een landklimaat met koude winternachten. Gedurende de zomermaanden, van juli tot begin september, wordt deze regio getroffen door de Mexican Monsoon, die komend van de Pacific, Golf van Californië en/of de Golf van Mexico zorgt voor zware onweers- en regenbuien. Californië heeft vrijwel geen last van tropische cyclonen, hoewel de staat in 2017 getroffen werd door hevige stormen en zeer veel neerslag in korte tijd.

klimaattabel

januariapriljulioktober
Death Valley
max / min19°C / 4°C32°C / 17°C48°C / 30°C33°C / 16°C
regenval10 mm3 mm0 mm3 mm
Eureka
max / min13°C / 5°C14°C / 7°C17°C / 12°C16°C / 9°C
regenval150 mm74 mm5 mm61 mm
Lake Tahoe
max / min5°C / -9°C12°C / -3°C26°C / 4°C17°C / -3°C
regenval175 mm64 mm13 mm56 mm
Los Angeles
max / min20°C / 9°C23°C / 12°C29°C / 18°C26°C / 16°C
regenval84 mm20 mm0 mm10 mm
San Diego
max / min19°C / 10°C21°C / 13°C24°C / 19°C23°C / 16°C
regenval58 mm20 mm0 mm10 mm
San Francisco
max / min13°C / 6°C17°C / 9°C22°C / 13°C21°C / 11°C
regenval114 mm31 mm0 mm25 mm

Planten en dieren

Een groot gedeelte van Californië is een biologisch eiland dat door de Sierra Nevada in feite afgesneden is van de rest van Noord-Amerika. Net als in andere soortgelijke gevallen in de wereld creëerde de evolutie in deze biologische geïsoleerde omstandigheden een keur aan unieke planten. Californië heeft dan ook van alle Amerikaanse staten de meeste endemische planten en 30% van alle plantensoorten in de Verenigde Staten komt in Californië voor.

De ca. 6000 plantensoorten van Californië zijn kunnen zeer opvallend maar ook onopvallend en gelijksoortig, waar alleen een geroutineerde botanist verschillen kan zien. De staatsbloem is het uit de papaverfamilie stammende slaapmutsje, in het Engels California poppy.

Photo:Shizhao Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Californië is de regio met superbomen. De oudste boom ter wereld, een langlevende den in de White Mountains, is bijna 5000 jaar oud. Californië heeft ook de hoogste bomen ter wereld, de 'redwood', kustmammoetboom of kustsequoia (Sequoia sempervirens), met als hoogste boom de Hyperion van bijna 118 meter. Deze bomen zijn verwant aan de mammoetboom en de watercipres, kunnen 2000 jaar oud worden en meer dan 100 meter hoog.

Het nationale Redwood National Park (23.500 ha) omvat drie staatsparken: Prairie Creek Redwoods State Park, Del Norte Coast Redwoods State Park en Jedediah Smith Redwoods State Park; 3720 ha), waar driekwart van de hoogste bomen ter wereld staan. Een ander staatspark is 20.200 ha grote Humboldt Redwoods State Park, dat in het Rockefeller Forest een van de grootste oerbossen van kustmammoetbomen bevat.

De grootste en zwaarste bomen ter wereld zijn de mammoetbomen of reuzensequoia's (Sequoiadendron giganteum) op de westelijke hellingen van de Sierra Nevada, de enige plaats ter wereld waar deze reuzen voorkomen. De topper onder de reuzensequoia's is de General Sherman Tree, bijna 84 meter hoog, een doorsnee van ca. 11 meter, een omtrek van meer dan 31 meter, een stamvolume van bijna 1500 m³, een gewicht van misschien wel 1200 ton en een geschatte ouderdom van 2300-2700 jaar. De op één na grootste reuzensequoia is de General Grant Tree in de General Grant Grove van Kings Canyon; een ander gigant is de Robert E. Lee Tree. Deze bomen zijn allemaal vernoemd naar beroemde generaals uit de Amerikaanse Burgeroorlog.

Photo:Rick Goldwaser Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Photo:Jim Bahn CC BY 2.0 no changes made

20 grootste reuzensequoia's

naamlocatievolumehoogteomtrekdiameter
1General ShermanGiant Forest Grove1487 m³83,8 meter31,3 meter10,0 meter
2General GrantGeneral Grant Grove1320 m³81,7 meter32,8 meter10,4 meter
3PresidentGiant Forest Grove1278 m³73,4 meter28,3 meter9,0 meter
4LincolnGiant Forest Grove1260 m³78,0 meter30,0 meter9,5 meter
5StaggAlder Creek Grove1205 m³74,1 meter33,2 meter10,6 meter
6BooleConverse Basin Grove1203 m³81,9 meter34,4 meter11,0 meter
7GenesisMountain Home Grove1186 m³77,1 meter26,0 meter8,3 meter
8FranklinGiant Forest Grove1169 m³68,2 meter28,9 meter9,2 meter
9King ArthurGarfield Grove1151 m³82,4 meter31,8 meter10,1 meter
10MonroeGiant Forest Grove1136 m³75,5 meter27,8 meter8,9 meter
11Robert E. LeeGeneral Grant Grove1136 m³77,6 meter26,9 meter8,6 meter
12John AdamsGiant Forest Grove1103 m³76,4 meter25,4 meter8,1 meter
13Ishi GrantKennedy Grove1080 m³75,6 meter32,0 meter10,2 meter
14ColumnGiant Forest Grove1056 m³74,3 meter28,3 meter9,0 meter
15Summit RoadMountain Home Grove1040 m³74,4 meter25,1 meter8,0 meter
16EuclidMountain Home Grove1023 m³83,1 meter25,4 meter8,1 meter
17WashingtonMariposa Grove1017 m³71,9 meter29,2 meter9,3 meter
18General PershingGiant Forest Grove1015 m³75,0 meter27,8 meter8,8 meter
19DiamondAtwell Mill Grove1000 m³87,2 meter29,0 meter9,2 meter
20AdamMountain Home Grove992 m³75,4 meter28,7 meter9,1 meter

Californië telt ook twintig verschillende eikensoorten, waaronder de grootste van allemaal, de Quercus lobata of valley oak (ook wel roble). Verder onder andere nog de Quercus durata of leather oak, de Quercus douglasii of blue oak, de Californische zwarte eik (ook wel black oak of Kellogg oak), de Quercus chrysolepis of canyon live oak (ook wel canyon oak, golden cup oak of maul oak), de Quercus wislizenii of interior live oak, de Quercus tomentella of island oak (ook wel Channel Island oak of island live oak), de Quercus engelmanni of Engelmann oak (ook wel Pasadena oak), de Quercus agrifolia of California live oak (ook wel coast live oak) en de giftige poison oak.

Andere veel voorkomende bomen zijn de aromatische Californische laurier, de montereyden, de grootkegelden, de gele den, de draaiden, de suiker- of reuzenden (grootste en meest volumineuze den ter wereld), de Amerikaanse witte den en de vossenstaartden.

Torrey Pines State Reserves, aan de kust en in de buurt van San Diego, en Santa Rosa Island, zijn de enige plaatsen op de wereld waar de Torrey pine of Pinus torreyana (8-17 meter hoog) voorkomt.

Photo:Richard O. Barry Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

De Sierra Nevada heeft drie ecozones: de droge westelijke uitlopers met eiken en 'chaparall' een soort maquis uit het Middellandse Zeegebied met taaie, houtige struiken met dikke schors en kleine bladeren; coniferenbossen vanaf 600 meter; en de alpine zone boven de 2400 meter. De Sierra Nevada telt enkele tientallen coniferensoorten waaronder de Douglas spar en de Pinus ponderosa of gele den. Bekende loofbomen zijn de Amerikaanse ratelpopulier.

Van de vele palmsoorten die in Californië voorkomen, is de Californische waaierpalm de enige soort die van oorsprong in Californië voorkomt. De dadelpalm werd in 1890 vanuit Algerije ingevoerd.

In de Zuid-Californische woestijngebieden hebben cactussen en andere planten zich aangepast aan de harde omstandigheden, niet minder dan ca. 900 verschillende plantensoorten zijn er geteld. Als er in de winterperiode voldoende regen valt kan de bodem in de lente bedekt worden met een kleurig bloementapijt. Veel voorkomend maar gevaarlijk prikkend zijn de 'jumping cholla' (Cylindropuntia fulgida), die door zijn wollige uiterlijk ook wel 'teddy-bear cactus' genoemd wordt, en de 'catclaw acacia' (Senegalia greggii).

Bijna even wijd verbreid zijn verschillende soorten vijg(en)- of schijfcactussen met hun vleesachtige schijven en de ocotillo, geen echte cactus, die dood lijkt maar alleen wat water nodig heeft om tot volle bloei te komen.

Een bijzondere woestijnplant is de creosootstruik, de oudste levende schepsels op aarde, waarvan sommige exemplaren al ca. 5000 jaar oud zijn. Een andere opmerkelijke woestijnplant is Yucca brevifolia of 'Joshua tree' (max. 15 meter hoog en daarmee de hoogste yucca-soort of palmlelie ter wereld), die voornamelijk in de Mojavewoestijn voorkomt vanaf een hoogte van minimaal 600 meter en enkele honderden jaren oud kan worden.

Photo:Stan Shebs Creative CommonsAttribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Dieren

Een groot gedeelte van Californië is een biologisch eiland dat door de Sierra Nevada in feite afgesneden is van de rest van Noord-Amerika. Net als in andere soortgelijke gevallen in de wereld creëerde de evolutie in deze biologische geïsoleerde omstandigheden een keur aan en dieren. Californië heeft dan ook van alle Amerikaanse staten de meeste endemische amfibieën, reptielen, zoetwatervissen en zoogdieren. Indrukwekkende feiten: 50% van alle vogelsoorten en 50% van alle zoogdieren in de Verenigde Staten komen in Californië voor.

Langs de Californische kust komen tuimelaars, bruinvissen, zeeotters, Californische zeeleeuwen, grijze walvissen, noordelijke zeeolifanten en gewone zeehonden voor.

Photo:Brocken Inaglory Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0no changes made

Het meest symbolische zoogdier van Californië, het dier staat zelfs op de staatsvlag, is nog steeds de gigantische grizzlybeer. Uitgeroeid sinds de jaren twintig van de vorige eeuw bevolkten de grizzly's de stranden en graslanden van Californië, alles opetend wat er op hun weg kwam. Ze kwamen echter vooral veel voor in de Central Valley, maar weken uit naar de hellingen van de Sierra Nevada naarmate er meer op ze gejaagd werd.

De kleinere zwarte beer, die ook vaak veel lichter gekleurd is, komt nog wel algemeen voor in Californië, zo'n 25.000-30.000 exemplaren houden zich op in de bosachtige hellingen. ook deze berensoort is een alleseter, en komt ook voor in de buurt van menselijke bewoning voor.

Kolonisten hebben er voor gezorgd dat er al in de 19e eeuw veel meer (grote) zoogdieren in de verdrukking kwamen, voorbeelden hiervan zijn de tule-wapiti en de gaffelbok. Kwamen ze vroeger nog in grote kuddes voor, nu zijn ze nog maar op een paar plaatsen te zien.

De poema, ook wel bergleeuw of zilverleeuw, komt overal in Californië voor, met name in gebieden met veel herten.

Ook in de woestijnen van Californië komen veel dieren voor, maar de meeste dieren laten zich overdag uiteraard niet zien. Renkoekoeken (roadrunners) komen vaak aan de wegkant voor. Andere typische woestijndieren zijn de grootoorkitvos, de boomklimmende grijze vos, de zwartstaarthaas of zwartstaartezelhaas, de woestijnkangoeroegoffer uit de familie der wangzakmuizen, de woestijnschildpad, het woestijndikhoornschaap en een grote variëteit aan slangen (o.a. de zeer giftige hoornratelslang), hagedissen (o.a. de chuckwalla) en spinnen.

Californië is een essentiële rustpunt voor ongeveer de helft van alle trekvogelsoorten die vanuit Alaska naar Mexico vliegen, met name in het nattere winterseizoen. Zo komen in oktober en november ca. twee miljoen eenden en ganzen samen in het Klamath Basin in het uiterste noorden van Californië. Mono Lake in de oostelijke Sierra Nevada is de broedplaats voor zo'n 85% van alle prairiemeeuwen ter wereld en in het zeer zoute water zwemmen onder meer pekelkreeftjes.

Het uitsterven van de Californische condor, een gierensoort van de Nieuwe Wereld, met een spanwijdte van meer dan drie meter, is voorlopig een halt toegeroepen. In 1987 waren er wereldwijd nog maar 27 exemplaren in leven, allemaal verblijvend in een beschermde (dierentuin)omgeving. Vandaag de dag zijn er meer dan 400 condors, en steeds meer in gevangenschap opgegroeide exemplaren worden in het wild uitgezet, waarbij men hoopt dat ze broedparen gaan vormen. In het wild zijn de condors onder andere te zien aan de kust bij Big Sur en in het Pinnacles National Park.

Photo:Stacy Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Endemisch voor de Mojavewoestijn is de badwaterslak, een slakkensoort die zich prima thuis voelt in de zilte leefomgeving van Badwater, het laagste punt van Noord-Amerika waar temperaturen van tegen de 50°C geen uitzondering zijn.

De Californische bruinvis of vaquita (lokaal ook wel cochito genoemd) is een van de zeldzaamste zoogdieren op aarde, er zouden volgens een telling in 2016 nog maar zo'n dertig exemplaren rondzwemmen in het noordelijke gedeelte van de Golf van Californië.

Het vissen-staatssymbool van Californië is de oranjekleurige Garibaldi of Garibaldi damselfish (Hypsypops rubicundus), een straalvinnige vissensoort uit de familie van rifbaarzen of koraaljuffers.

Photo:star5112 / John CC Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made.

Op twee zeer geïsoleerde plaatsen in het Death Valley National Park komen twee ondersoorten van de tandkarpersoort Cyprinodon nevadensis of Death Valley pupfish voor, de Cyprinodon salinus salinus komt voor in de Salt Creek en de Cyprinodon salinus milleri in de Cottonball Marsh. De vis kan overleven in water dat maar liefst vier keer zouter is dan het water van de oceaan en ook watertemperatuursverschillen van ca. 45°C zijn geen probleem voor deze vissoorten.

Pinnacles National Park (nationaal park sinds 2012) staat bekend om zijn enorme bijen-diversiteit: ca. 400 soorten zijn hier te vinden.

Om te overwinteren verzamelen zich miljoenen oranje-zwarte monarchvlinders (ook wel Amerikaanse monarch) vanuit het westen van de Verenigde Staten en Canada in onder andere Pacific Grove, Pismo Beach, Ventura en het Montana de Oro State Park.

Photo:Agunther Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

Op Catalina Island komen planten en dieren voor die niet op het vasteland van Californië voorkomen. Enkele endemische plantensoorten zijn de extreem giftige wilde tomaat en zeldzame mahonie- en ironwoodbomen.

Verschillende ondersoorten hebben zich op het eiland ontwikkeld, waaronder de Catalina Californische grondeekhoorn en de grijze Catalina eilandvos. Sinds 1924, voor een filmopname naar het eiland gebracht, komen er ook bizons voor.

Ook op de Channel Islands komen veel inheemse unieke diersoorten voor, ca. 150 soorten. Naast de eilandvos, het gevlekte eilandstinkdier en de eilandnachthagedis, leefde hier in vervlogen tijden de dwergmammoet.

Eilandvossen komen in ieder habitat voor, behalve in gebieden die te zwaar lijden onder menselijke activiteiten of overbegrazing. De eilandvos komt enkel voor op de zes grootste van de acht Kanaaleilanden voor de kust van Zuid-Californië, namelijk San Miguel, Santa Rosa, Santa Cruz, San Nicholas, Santa Catalina en San Clemente. De zes verschillende populaties worden soms als aparte ondersoorten beschouwd.

In de Coachella Valley komt een zeldzame franjevinger-hagedissensoort voor, de Uma inornata.

Photo:Laura Collado y Javier Peraleda CC-Share Alike 2.5 Spain no changes made

44 Kilometer ten westen van Point Bonita in de Bay Area liggen de Farallon Islands, belangrijk voor broedende zeevogels en als rustplaats voor trekvogels., waaronder Californisch stormvogeltje, Brands aalscholver, Cassins alk, zeekoet, duifzeekoet, neushoornalk, kuifpapegaaiduiker en Californische meeuw.

Anacapa Island herbergt de grootste kolonie Californische zeeleeuwen ter wereld.

Geschiedenis

Californië vóór de komst van de Europeanen

Al duizenden jaren voor de komst van de Europeanen leefden er vele indianenstammen in het gebied wat nu als Californië bestempeld wordt. Archeologische vondsten wijzen uit dat er al minstens 13.000 v.Chr. mensen leefden in het westen van de Verenigde Staten. Californië telde ten tijde van de komst van de Europeanen naar schatting zo'n 300.000 inwoners.

De indianen woonden in kleine dorpen, zowel langs de kust, in de bossen als in de woestijn. Over deze stammen is niet veel bekend, belangrijke archeologische vondsten zijn er bijna niet, geschreven bronnen en grote bouwwerken als bij de Inca's en Azteken al helemaal niet. Wat overblijft zijn bewerkte schelpen, pijlpunten en wat rotstekeningen, ander andere van de Chumash-stam.

Photo:Niceley Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 Internationalno changes made

Europeanen ontdekken Californië

De eerste Europeanen die voet zetten op Californische bodem waren Spaanse ontdekkingsreizigers. Zij waren op zoek naar uitbreiding van hun kolonie Nieuw-Spanje die, onder het Verdrag van Tordesillas (1494), bestond uit het gebied ten westen van Brazilië en geheel Noord-Amerika ten westen van de Rocky Mountains.

In 1535 dacht de Spaanse ontdekkingsreiziger Hernán Cortés (1485-1547), veroveraar van Mexico en vernietiger van het Azteken-rijk, een korte zeeweg naar Azië ontdekt te hebben, maar in feite landde hij op het zuidelijkste puntje van het huidige schiereiland Baja California en noemde het Santa Cruz.

Photo:Publiek domein

De eerste ontdekkingsreiziger die de naam Californië voor het eerst gebruikte en de Amerikaanse staat daadwerkelijk betrad, was Juan Rodríguez Cabrillo of João Rodrigues Cabrilho (±1499-1543), een Portugees in Spaanse dienst. Hij ontdekte in 1542 San Diego Bay en voer verder richting de Channel Islands voor de kust bij Santa Barbara. Pas vijftig jaar later, in 1592, waagde de Griek Juan de Fuca (eigenlijke naam Ioánnis Fokás, 1536-1602), net als Cabrillo in Spaanse dienst, de gevaarlijke reis.

Ondertussen waren de Engelsen ook actief in de wateren voor de West-Amerikaanse kust. In 1579 was de ontdekkingsreiziger Sir Francis Drake (±1540-1596) geland op wat nu Drake's Bay net ten noorden van San Francisco is. Hij nam al het land van de inheemse Miwok-indianen in bezit en noemde het gebied Nova Albion (New England).

De meest gedegen ontdekkingsreis langs de West-Amerikaanse kust werd in 1602 uitgevoerd door de Spanjaard Sebastián Vizcaíno (±1548-1624) en was de naamgever van veel nu onder dezelfde naam bekend staande plaatsen. Een van die namen en plaatsen, honderd kilometer ten zuiden van San Francisco, is Monterey. Deze plaats zou voor een periode van 75 jaar het militaire en bestuurlijke centrum van de Spaanse kolonie vormen. Ook was hier het hoofdkwartier gevestigd van de franciscaner missieposten die overal in Californië tussen 1769 en 1823 gesticht werden.

Kolonisatie: Spanjaarden en Russen

De definitieve kolonisatie van Californië begon pas echt in 1769 met een combinatie van militaire noodzakelijkheid, om andere naties buiten de deur te houden, en religieuze bedoelingen, om de indianen te bekeren. Een legertje van zo'n driehonderd soldaten vertrok samen met de Spaanse franciscaner missionaris Junípero Serra (1713-1784), gedeeltelijk over en land en over zee naar 'Las Indias', zoals de Spanjaarden hun nieuwe kolonie vaak noemden. Daarnaast was er nog een expeditie van de Spaanse militair en ontdekkingsreiziger Gaspar de Portolá Rovira (1716-1786) over land.

Photo:Publiek domein

In juni 1770, nadat er al een kleine missiepost en een fort door Serra gesticht waren in San Diego, arriveerde er een tweede expeditie in Monterey, en ook daar werden een missiepost en een klein fort gebouwd. Vanaf 1777 werden ook de eerste dorpen (pueblos) gesticht, bedoeld om kolonisten te trekken. De eerste 'pueblo' was San Jose, in 1781 opgevolgd door Los Angeles. Veel stelden de pueblos nog niet voor, tot in de 19e eeuw hadden dergelijke dorpen niet veel meer dan honderd inwoners.

De militaire aanwezigheid was volgens de Spanjaarden, hoewel de twee naties vriendschappelijk met elkaar omgingen, om de Russen af te schrikken, die een kleine kolonie in Alaska bezaten met vooral pelsjagers. De Russen lieten zich echter niet afschrikken, want zij wisten dat de Spanjaarden grote moeite hadden om hun voedselvoorraden, munitie en buskruit op peil te houden. Het duurde dan ook niet lang voordat in 1812 de Russische buitenpost Fort Ross (nu: kust van Sonoma County) gebouwd werd, nog geen honderd kilometer ten noorden van San Francisco. Dit ondermijnde het gezag van de Spanjaarden over deze regio, hoewel de Russen al in 1841 weer vertrokken.

Mexico

Terwijl Spanje, Frankrijk en Engeland verwikkeld waren in de Napoleontische Oorlogen, rebelleerden de koloniën van Nieuw-Spanje tegen de Europese machten en dat leidde in 1821 tot de onafhankelijkheid van Mexico. De Mexicaanse Republiek, of zoals men zich noemde, de Verenigde Staten van Mexico, bestuurde op dat moment Opper-Californië. Opper-Californië (Spaans: Alta California) bestond op dat moment uit de huidige staten Californië, Nevada, Utah en delen van Arizona, Wyoming, Colorado en Nieuw-Mexico.

Gedurende de Spaanse en Mexicaanse overheersing was het voor 'buitenlanders' verboden om zich in Californië te vestigen. Pas in de loop van de jaren twintig van de 19e eeuw kwamen de eerste 'Amerikanen', aanvankelijk alleen mannen, richting Californië en assimileerden in de bestaande Mexicaanse cultuur door te trouwen in Mexicaanse families en over te stappen naar het rooms-katholieke geloof. Langzaam maar zeker kwam er een voortdurende stroom van emigranten op gang, nu ook veel vrouwen. In die eerste decennia voer men in drie maanden tijd met schepen via Kaap Hoorn naar de westkust van Amerika. De eerste mensen die de vier maanden durende reis met huifkarren via land maakten, arriveerden in 1841. Door de gevaarlijke tocht en de moeilijke omstandigheden kwam de immigratie van Amerikaanse kolonisten maar moeizaam op gang, in 1846 leefden er nog maar maar ca. 7000 mensen in de regio, inclusief alle Spanjaarden en Mexicanen, exclusief indianen.

Photo:Golbez Attribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Al vanaf de jaren dertig van de negentiende eeuw waren de Verenigde Staten erop gericht om het continent van kust tot kust te koloniseren. Wat Californië betreft deed men de Mexicanen vergeefs een aantal aanbiedingen om het gebied ten noorden van de Rio Grande, de huidige grens tussen de Verenigde Staten en Mexico, te kopen. In april 1846 deed president James Polk een aanbod van van 40 miljoen dollar voor New Mexico en het huidige Californië, maar annexeerde tegelijkertijd de onafhankelijke Republiek Texas die ook geclaimd werd door Mexico. Niet lang hierna brak de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog uit. De oorlogshandelingen in deze oorlog vonden in zijn geheel op Texaans grondgebied plaats, op een slag bij San Pasqual na, een plaatsje ten noordoosten van San Diego. Daar werden pro-Mexicaanse Californios verslagen en Monterey, de hoofdstad van de regio, werd zonder een schot te lossen ingenomen door de US Navy. In januari 1847 gaven de Californios zich totaal over en op dat moment controleerden de Amerikanen de gehele westkust. Vermeldenswaardig is nog dat net voor het uitbreken van de oorlog Californië een eigen regering had door het uitroepen van de zogenaamde 'Bear Flag Republic'. In juni 1846 verklaarden Amerikaanse kolonisten Californië onafhankelijk, maar ook deze status duurde maar kort, drie weken later namen Amerikaanse troepen het commando alweer over.

Californië 31e staat van de Verenigde Staten van Amerika

De Mexicaans-Amerikaanse Oorlog werd op 2 februari 1848 formeel beëindigd tijdens de Vrede van Guedelupe Hidalgo, waarbij Alta California voor 15 miljoen dollar aan de Verenigde Staten verkocht werd. De mexicanen dier door de grenswijzinging ineens in de Verenigd Staten woonden, mochten kiezen tussen Mexicaanse of de Amerikaanse nationaliteit. de meest Mexicanen kozen voor de Amerikaanse nationaliteit.

Photo:Matthew Trump / GFDL CC BY-SA 3.0 no changes made

Een aantal dagen voor de ondertekening van de Vrede van Guedelupe, op 24 januari 1848, vond James Wilson Marshall (1810-1885) bij het stadje Coloma, vlakbij Sacramento, in het water van de American River voor het eerst goud en kwam de befaamde California Gold Rush op gang. Vanaf het midden van het jaar 1849 trokken duizenden goudzoekers van van oost naar west door de Verenigde Staten en met name in die eerste jaren van de Goldrush werden veel vondsten gedaan. Binnen vijftien jaar was de hype echter over, veel goud werd er niet meer gevonden.

Photo:H.D. Chadwick in het publieke domein

Eind 1849 werd er in Monterey een grondwettelijke conventie georganiseerd, waarin onder andere beslist werd over de oostgrens van Californië en slavernij werd verboden. De opmaak van een grondwet was noodzakelijk om te kunnen toetreden tot de Verenigde Staten van Amerika: op 9 september 1850 was het zover, Californië werd de 31e staat van de Verenigde Staten. De eerste gouverneur van Californië werd Peter Hardeman Burnett (1807-1895), die van 20 december 1849, dus al vóórdat Californië officieel een staat van de Verenigde Staten was, tot 9 januari 1851 in functie bleef. Sacramento werd in 1854 uitgeroepen tot hoofdstad van de staat Californië.

Photo:onbekend in het publleke domein

Hoewel Californië niet erg veel 'last' had van de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) werden er op het grondgebied van Californië veel bloedige veldslagen uitgevochten tussen blanke kolonisten en indianenstammen. Eerst probeerde men om de insianen onder te beregen reservaten, maar door de voortdurende grootschalige kolonisatie van de grond werden de indianen steeds meer teruggedrongen op kleine stukjes grond. De indianen pikten dit uiteindelijk niet, met als gevolg veel geweld. Hierdoor en door een combinatie van (westerse) ziektes en hongersnood nam het aantal indianen sterk af en in 1870 was meer dan 90% van alle indianen uitgeroeid. De nakomelingen van de overlevers leven nu nog ik kleine, gebrekkig geoutillieerde rservaten: Cahuilla in de buurt van Palm Springs, Paiute/Shoshone in de Owens Valley en de Hupa aan de noordwestelijke kust. Na de goldrush nam het aantal bewoners van Californië explosief toe, onder andere door de voltooing van een een transnationale spoorweg dwars door Amerika waardoor men in vijf dagen tijd in plaats van een maand van het oosten naar het westen van de Verenigde Staten reisde; het aantal inwoners van San Francisco steeg in vijf jaar tijd van vijfhonderd naar vijftigduizend.

In de vroege morgen van 18 april 1906 vond de Great Earthquake, 7.8 op de Schaal van Richter, plaats in San Francisco, waardoor meer dan 3.000 mensen stierven door de aardbeving maar vooral ook door de branden die overal uitbraken, en ruim 300.000 mensen dakloos werden; 28.000 gebouwen werden verwoest. Ondanks deze ramp bouwde men de stad weer snel op en Californië bleef maar doorgroeien, onder andere door de opkomst in 1911 van de filmindustrie in de Hollywood-buurt van Los Angeles.

Photo:Sörn Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Genericno changes made

Deze groei werd door uitbraak van de Grote Depressie in 1929, toen duizenden mensen uit onder andere de Dust Bowl, centrale staten van de Verenigde Staten, naar Californië kwamen op zoek naar werk.

Deze beroerde situatie keerde zich weer ten goede in de Tweede Wereldoorlog, toen zware industrieën zich in Californië vestigden voor de productie van oorlogsmaterieel. Tussen 1942 en 1945 werden als represaille voor de Japanse aanval op Pearl Harbor ca. 10.000 Japanse mannen, vrouwen en kinderen, Amerikaanse staatsburgers, in een aantal interneringskampen gestopt. In de Owens Valley, in het zuidoosten van Californië, alleen al lagen z'n tien kampen, onder andere kamp Manzanar. Na de oorlog vestigden veel soldaten die in de Zuid-Pacific gevochten hadden zich in Californië. De veteranen vonden gemakkelijk werk en door de grootscheepse aanpak van de infrastructuur in de Verenigde Staten ontstonden grote forenzensteden.

De vijftiger jaren van de vorige eeuw bracht veel welvaart voor middenklasse-Amerikanen en met name San Francisco werd een centrum voor schrijvers en kunstenaar, waar veel intellectuelen op afkwamen en samen de Beat-generation gingen vormen. Tussen 1941 en 1962 explodeerde de bevolking van Californië van 9 miljoen naar 22 miljoen, een groei die ook daarna doorging.

Ook in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw bleef Californië een centrum voor de jeugd en van sociale opschudding in de flower-power periode. De drug LSD werd geïntroduceerd en bereikte haar hoogtepunt in 1967 gedurende de 'Summer of Love", toen vrijwel geheel San Francisco bevolkt leek door blootvoetse en onder invloed van drugs verkerende 'bloemenkinderen'.

Aan de flower-power periode kwam een einde door de protesten tegen de Vietnam-oorlog, die ook in Californië tot in de zeventiger jaren aan de orde van de dag waren, met name op de campus van de University of California in Berkeley. Aan de 'onschuld' van de jaren zestig kwam een einde door de moordaanslagen op de bij de jeugd populaire mensenrechtenactivist Martin Luther King Jr. en presidentskandidaat Bobby Kennedy, die in Los Angeles vermoord werd. Ook de radicale Black Panther-beweging uit Oakland en de moordpartijen van Charles Manson en de gewelddadige Symbionese Liberation Army (SLA) droegen bij aan een verharding van de samenleving. Gouverneur in de jaren zeventig waren de latere president Ronald Reagan (1911-2004) en Jerry Brown (1938-), die de meest stringente milieumaatregelen ter wereld invoerde en sterk inzette op het gebruik van alternatieve energiebronnen. In 1989 hield de Loma Prieta-aardbeving huis in de Bay Area, die een paar jaar later nog eens werd getroffen door een massale brand in Oakland Hills die aan 24 mensen het leven kostte.

Naast overstromingen, grote branden (o.a. Malibu) en modderstromen kostte in 1994 een aardbeving van 6.7 op de Schaal van Richter in de San Fernando Valley 57 mensen het leven. In de jaren negentig stonden ook twee geruchtmakende rechtszaken in de belangstelling: de zwarte motorrijder Rodney King werd bij zijn aanhouding dodelijk in elkaar geslagen door politiemannen, die vervolgens allemaal vrijgesproken werden; de bekende ex-football speler O.J. Simpson werd vrijgesproken van de moord op zijn ex-vrouw en haar vriend. De vrijspraak van de Rodney King-agenten leidde tot de hevigste rassenonlusten uit de geschiedenis van Californië met meer dan 50 doden, meer dan 2500 gewonden en er werden ook nog eens duizenden branden gesticht.

Economisch belangrijk was de opkomst van Silicon Valley, een gebied aan de zuidkant van de Baai van San Francisco, waar in de loop van de afgelopen decennia veel hoogwaardige technologiebedrijven hun hoofdkwartier vestigden, o.a. Apple, Intel, eBay, Google en Facebook.

Photo:SamykolonCreative CommonsAttribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Californië in de 21e eeuw

Met een bruto-binnenland product van 1,74 miljard dollar in 2013, ongeveer tweederde van het gehele Verenigd Koninkrijk, heeft Californië een van de grootste economieën ter wereld.

Op 17 augustus 2013 veroorzaakte een kampvuur in het Yosemite National Park de op drie na grootste brand van Californië. De brand was pas na vier weken volledig onder controle; 100.000 hectaren waren verwoest.

In februari 2017 had Californië, met name het midden en het zuiden van de staat, te kampen met zware stormen en zeer veel regen. Volgens meteorologen was het de zwaarste storm sinds 1995. In San Jose werd de noodtoestand afgekondigd en meer dan duizend woningen ontruimd. Hele wijken stonden onder een laag modderig water.

Bevolking

Photo: Urban in het publieke domein

Californië had op 1 juli 2015 39.144.818 inwoners en is daarmee de staat met de meeste inwoners en tevens met ca. 95 inwoners per km², drie keer het nationale gemiddelde, de dichtstbevolkte staat van de Verenigde Staten. Ongeveer één op de negen Amerikanen woont in Californië en de staat is ook nog eens een van de grootste groeiers qua inwoneraantal. Van de tien grootste stden van de Verenigde Staten liggen er drie, Los Angeles, San Diego en San Jose, in Californië. Van de honderd grootste steden in de Verenigde Staten liggen er zeventien in Californië, meer dan in welke andere staat ook:

StadCountyInwonersRanglijst V.S.
Los AngelesLos Angelesca. 4.000.0002e
San DiegoSan Diegoca. 1.300.0008e
San JoséSanta Claraca. 1.030.00010e
San FranciscoSan Franciscoca. 865.00013e
FresnoFresnoca. 521.00034e
SacramentoSacramentoca. 491.00035e
Long BeachLos Angelesca. 475.00037e
OaklandAlamedaca. 420.00045e
BakersfieldKernca. 375.00052e
AnaheimOrangeca. 351.00056e
Santa AnaOrangeca. 336.00057e
RiversideRiversideca. 323.00059e
StocktonSan Joaquinca. 306.00062e
Chula VistaSan Diegoca. 266.00074e
IrvineOrangeca. 257.00081e
FremontAlamedaca. 233.00096e
San BernardinoSan Bernardinoca. 217.000100e

Een derde van de inwoners is geboren in het buitenland of heeft daar zijn roots liggen; Californië is dan ook de etnisch meest gediversifieerde Amerikaanse staat. Ca. 74% van de bevolking van Californië is blank; zo'n 6,6% is zwart, wat onder het nationale gemiddelde van bijna 13% ligt. Op dit moment vestigt een op de vier legale immigranten zich in Californië. Daarbovenop leven er op dit moment naar schatting zo'n 3 miljoen illegale immigranten in Californië.

Bijna 14% van de bevolking is van Aziatische afkomst, ruim drie keer zo veel als het landelijke gemiddelde. De eerste Chinezen kwamen tijdens de goudkoorts, die vanaf 1848 om zich heen greep. Rond 1860 kwam er weer een massale immigratie van Chinezen op gang, nu vanwege de grote economische problemen in hun vaderland. De Chinezen kregen echter te maken met veel raciaal geweld, wat resulteerde in het ontstaan van complete Chinese wijken in steden als San Francisco en Los Angeles. In 1880 werden Chinezen zelfs grotendeels geweerd uit de Verenigde Staten, een situatie die tot 1943 voortduurde. Op dit moment zijn de Chinese wijken uitgegroeid tot een heuse toeristische attractie.

Photo:Arnold Genthe (1869-1942) in het publieke domein

Begin 20e eeuw kwamen veel Japanse boeren naar Californië en verichtten daar goed werk. Dat veranderde echter compleet na de aanval op Pearl Harbor in 1942; de Japanners werden beschouwd als een gevaar voor de binnenlandse veiligheid en gedurende de oorlog geïnterneerd. WRA (War Relocation Authority) Location Centres waren gevestigd in, van noord naar zuid, Tule Lake, Manzanar, Poston en Gila River; Cow Creek had een WRA Temporary Camp.

Naast Chinezen en Japanners wonen er ook veel Cambodjanen, Vietnamezen, Zuid-Koreanen en Laotianen in Californië. Long Beach heeft de grootste populatie Cambodjanen buiten Cambodja ('Klein Phnom Penh'), Fresno heeft de grootste Hmong-gemeenschap ter wereld buiten Laos. De Vietnamezen en Zuid-Koreanen trokken naar de Verenigde Staten door de oorlogen die in de tweede helft van de 20e eeuw daar werden uitgevochten. Silicon Valley trekt sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw veel technisch geschoolde Indiërs en Pakistanen.

Verder heeft Santa Monica een grote gemeenschap Engelsen, Solvang heeft haar Denen, Kingsburg haar Zweden, Bakersfield de grootste gemeenschap Basken van de Verenigde Staten, North Beach in San Francisco is 'Little Italy', en de op een na grootste joodse gemeenschap van de Verenigde Staten woont ook in Californië, met name in Los Angeles. Veel van de huidige steden werden al in de 17e en 18e eeuw gesticht door Spaanse ontdekkingsreizigers. Al halverwege de 20e eeuw had Californië de grootste populatie Mexicanen ter wereld buiten Mexico op haar grondgebied. Veel Hispanics uit Midden- en Zuid-Amerika kwamen in de jaren tachtig van de 20e eeuw naar Californië vanwege ernstige economische en politieke problemen in hun land.

In Californië wonen meer inheemse bewoners, 'Native Californians', dan in welke andere Amerikaanse staat dan ook. Een klein aantal leeft nog in reservaten, de meeste inheemse bevolkingsgroepen zijn geïntegreerd. Tribale stammen met een groot grondgebied ten tijde van de komst van de Europeanen waren Achumawi, Cahuilla, Chemehuevi, Kawaiisu, Mono. Nisenan, Panamint, Serrano en Yokuts.

Photo:Concerto Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Californië bestaat uit 58 county's, waarvan de grootste qua oppervlakte San Bernardino County is, die met de meeste inwoners is Los Angeles County, ca. 10 miljoen. Het aantal inwoners per county verschilt enorm, Alpine County in het oosten van Californië heeft slecht een bevolking van iets meer dan 1100.

Taal

Photo:Kobolen Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In Californië wordt Engels gesproken, maar Spaans is de tweede taal. 60,5% van de bevolking spreekt Engels, 25,8 % Spaans en 13,7% andere talen.

Algemeen

Het overgrote deel van de Amerikaanse bevolking heeft het Engels als moedertaal, maar er worden door grote groepen ook nog andere Europese en niet-Europese talen gesproken, met name Spaans. Vooral in de grote steden wonen groepen die vaak vele generaties lang de taal van herkomst hebben behouden.

Zo wordt in gedeelten van Louisiana nog steeds een Frans dialect gesproken en sommige Frans-Canadezen in New England hebben eveneens de taal van hun buren in Canada behouden.

De Portoricanen en veel mensen van Spaanse afkomst spreken Spaans. Verder hebben de Inuit in Alaska hun eigen taal en wordt er op Hawaï nog een Polynesische taal gesproken.

Het Amerikaans als taal bestaat niet: er bestaat eigenlijk alleen een veramerikaanst Engels. Het grootste verschil met het Brits-Engels schuilt in de afwijkende uitspraak. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de dialecten van het noorden, oosten en zuiden, maar ondanks de grote afstanden lopen de dialecten nog altijd minder ver uiteen dan in een klein landje als Nederland. Door nieuwe levensomstandigheden en een andere mentaliteit ontstonden er wel nieuwe woorden, zegswijzen en uitdrukkingen. Sommige woorden kregen een andere betekenis, en ook op spelling- en grammaticagebied is er het een en ander veranderd. Toch zijn de taalverschillen tussen het Engels en het Engels-Amerikaans niet erg groot.

Amerikanen houden van kort en alles wat snel gaat en tijdwinst oplevert wordt zeer gewaardeerd.

Ook in de taal is dit streven terug te vinden. Enkele voorbeelden hiervan zijn:

Televisie = tv

Science fiction = sf

Advertisement = ad

Bycicle = bike

Hello = hi

Reverend = rev

See you = C U

Een andere manier om tijd te besparen is het samentrekken van woorden, zowel in de spreektaal als in de schrijftaal. Enkele voorbeelden hiervan zijn:

Radio operator = radiorator

Motor cavalcade = motorcade

Laundry automatic = laundromat

I am going to = I’m gonna

I want to = I wanna

I don’t know = dunno

Merry christmas = merry x-mas

Through = thru

Indianen spreken bijna allemaal Amerikaans. Daarnaast hebben tientallen sterk uiteenlopende indiaanse talen de assimilatietechniek van de Amerikaanse overheid overleefd.

Photo:Publiek domein

Sommige etnische bevolkingsgroepen houden nog sterk vast aan de taal en de tradities van het moederland. In de grote steden is dit goed merkbaar in de vele ‘Chinatowns’ en ‘Little Italy’s’.

Op het platteland wordt door religieuze groeperingen zoals de mennonieten van de oude orde, hutterieten en amana nog het Duits uit de 19e eeuw gesproken.

Twee eeuwen geleden werden er tussen de 80 en 90 verschillende indiaanse talen en dialecten gesproken binnen de grenzen van het huidige Californië. Deze inheemse talen van Californië behoren tot 20 belangrijke taalfamilies; inclusief minstens zeven taalfamilies die geen enkele relatie hebben met een andere taalfamilie. Linguïstische gezien is Californië de meest diverse staat van de Verenigde Staten. Hieronder 76 talen en dialecten die uitgestorven zijn en die nog steeds in Californië gesproken worden, soms door minder dan tien mensen.

AchumawiInterior ChumashMonoSaclan
AtsugewiIsland ChumashMutsunSalinan
AwaswasJuaneñoNew River ShastaSerrano
BarbareñoKarkinNisenanShasta
CahuillaKarukNomlakiSoutheastern Pomo
Central PomoKashayaNortheastern PomoSouthern Pomo
Central Sierra MiwokKatoNorthern PaiuteSouthern Sierra Miwok
ChalonKawaiisuNorthern PomoTamyen
ChemehueviKitanemukNorthern Sierra MiwokTataviam
ChimarikoKonkowNorthern YukianTolowa
ChochenyoKonomihuObispeñoTubatulabal
Coast MiwokKumeyaay (Diegueño)OkwanuchuVentureño
CupeñoLake MiwokPanamintWappo
Eastern PomoLuiseñoPatwinWasho
Eel River AthabaskanMaiduPlains MiwokWintu
EsselenMaricopaPurisimeñoWiyot
GabrielinoMattoleQuechan (Yuma)Yana
HupaModocRamaytushYokuts languages
IneseñoMojaveRumsenYurok

Godsdienst

In Californië vormen de protestanten tegenwoordig de grootste geloofsgemeenschap (36%), daarna de katholieken (31%), joden (3%), boeddhisten (2%) mormonen (2%), moslims (1%), hindoes (1%) en diverse andere denominaties (24%). Californië heeft de meeste boeddhisten op haar grondgebied buiten Azië.

Bij die 24% zitten van oudsher allerlei alternatieve religies en utopische samenlevingen, van moderne heidenen tot new age-healers. Californië scoorde wereldwijd in de jaren zestig van de vorige eeuw met goeroes uit India, in de jaren zeventig met de 'People's Temple' van Jim Jones en Erhard Seminars Training (EST, in de jaren negentig met de Heaven's Gate Doomsday UFO-cult in San Diego, en nog in 2011. En sinds 1954 probeert de Scientology Church voet aan de grond te krijgen in Californië.

Religieuze gebouwen

Garden Grove: Christ Cathedral (eerder Crystal Cathedral). Letterlijk 'schitterende', stervormige kerk, bestaande uit witte, stalen vakwerkliggers, bedekt door meer dan tienduizend ruiten van kristal en verzilverd geslepen glas. Als Crystal Cathedral in de periode 1977-1980 door architect Philip Johnson ontworpen hoofdkerk van de Reformed Church of America van de televisiepredikant ('The Hour of Power') Robert Harold Schuller. In 2012 gekocht door het bisdom Orange County voor de 1,2 miljoen katholieken en sinds juni 2013 verder onder de naam Christ Cathedral. Het Hazel Wright-pijporgel is het grootste pijporgel ter wereld en los van de kerk staat de in 1990 gebouwde, zeventig meter hoge glazen Crean Tower.

Photo:Wattewyl, Creative Commons Attribution 3.0 Unportedno changes made

Los Angeles: Cathedral of Our Lady of the Angels (ook wel COLA of Los Angeles Cathedral). Postmoderne futuristische roomskatholieke kathedraal, zonder torenspits, ontworpen door de Spaanse architect José Rafael Moneo en in 2002 ingewijd. Moederkerk met 3000 zitplaatsen van het aartsdiocees Los Angeles en zetel van de aartsbisschop. Deze kathedraal verving de Cathedral of Vibiana, zwaar beschadigd door de Northridge aardbeving in 1994. Omstreden zowel wat betreft het ontwerp als door de hoge bouwkosten, 200 miljoen dollar. Van buiten hoekig, interieur is strak.

Photo:Basil D Soufi, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Los Angeles (voorstad Rancho Palos Verdes): Wayfarers Chapel (ook 'Glass Church'). Boven op een klif gelegen kapel, gemaakt van glas en sequoiahout en in 1949 ontworpen door architect Lloyd Wright (eigenlijk Frank Lloyd T. Wright, Jr.), zoon van de beroemde architect Frank Lloyd Wright. Het gebouw, in 1951 gebouwd, behoort tot de Swedenborgiaanse Kerk, die zich baseert op de theorieën en gedachten van de Zweedse wetenschapper, mysticus, filosoof en theoloog Emanuel Swedenborg (1688-1772).

Photo:Russ Allison Loar CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Oakland: Oakland Temple of the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints of Oakland California Temple. In 1964 ingewijde 15e mormonentempel, de enige in Noord-Californië. Ontworpen door de in mormoonse gebouwen gespecialiseerde architect Harold William Burton (1887-1969). Het is de enige mormonentempel met vijf torenspitsen en valt verder op door het gebruik van oriëntaalse motieven.

San Diego: Mission Basilica San Diego de Alcalá. Dit was de eerste franciscaner missiepost in Californië, opgericht op 16 juli 1769 door de Spaanse pater Junípero Serra. Op deze plaats vond de eerste christelijke begrafenis plaats in het toenmalige Alta California en werd ook de eerste publieke executie uitgevoerd in 1778, pater Luis Jayme werd de eerste katholieke martelaar van Californië. De huidige kerk is al de vijfde die op deze locatie is gebouwd.

Photo:Bernard Gagnon CC Attribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

San Francisco: Old St. Mary's Cathedral of the Immaculate Conception. Eerste rooms-katholieke kathedraal van San Francisco, gebouwd door Chinezen, in 1854 ingewijd en gemaakt van Chinees graniet. Tot 1891 in dienst als kathedraal, maar werd in dat jaar opgevolgd door de Cathedral of Saint Mary of the Assumption. Bleef als een van de weinige gebouwen fier overeind na de aardbeving van 1906, maar brandde wel gedeeltelijk af, alleen de buitenmuren en de klokkentoren bleven staan; de renovatie werd in 1909 voltooid. Was bij de opening het grootste gebouw van San Francisco en zelfs heel Californië.

San Francisco: Kong Chow Temple. In 1849 gesticht door de Kantonese gemeenschap van San Francisco en gewijd aan de godheid Guan Yo (ook wel Guan Di), een beroemde generaal uit de Late of Oostelijke Han-dynastie, 25-220 n.Chr. Verwoest door de aardbeving van 1906, maar herbouwd door de Chinese gemeenschap. In 1977 verhuisde de tempel naar de bovenste verdieping van een postkantoor in Chinatown, ook wel bekend onder de naam Kong Chow Building.

Chinatown telt ook nog een aantal boeddhistische tempels, waaronder de Tin How Temple, de Jeng Sen Temple en de Norras Temple.

San Francisco: Tien Hau Temple. Aan zeegodin Tianhou of Mazu gewijde tempel, beschermster van onder andere zeelui. Oudste nog in gebruik zijnde taoïstische tempel in de Verenigde Staten, in 1852 gesticht door Day Ju, een van de eerste Chinese immigranten in San Francisco. In de jaren vijftig van de vorige eeuw werd de temple ongeveer twintig jaar gesloten, maar in 1975 weer heropend. Huidige tempel werd gebouwd in 1910 op de bovenste etage van een vier verdiepingen tellend gebouw.

San Francisco: Grace Cathedral. Hoofdkerk in de Frans-gotische stijl van het episcopale bisdom Californië en op twee na grootste episcopale kathedraal van de Verenigde Staten, na de Cathedral of Saint John the Divine in New York City en de Cathedral Church of Saint Peter and Saint Paul in Washington D.C (ook wel Washington National Cathedral). Ontworpen door de Amerikaanse architect Lewis Parsons Hobart (1873-1954) en gebaseerd op de Notre Dame van Parijs; bouw begon in 1928 maar werd pas zo goed als voltooid in 1964. Op de gebrandschilderde ramen niet alleen afbeeldingen van religieuze figuren, maar ook van Amerikaanse beroemdheden als Albert Einstein en de astronaut John Glenn.

Photo:Marlith Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

San Francisco (North Beach): Saints Peter and Paul Church. Ook wel 'Italian Church', 'La Cattedrale d'Italia Ovest' of 'Fishermen's Church' genoemd door het veelvuldige gebruik door de Italiaanse gemeenschap in San Francisco. Deze oorspronkelijke laat 19e-eeuwse rooms-katholieke kerk wordt beheerd door de Salesianen van (Giovanni) Don Bosco (1815-1888). De eerste kerk met deze naam werd tijdens de aardbeving van 1906 verwoest; in 1924 werd het huidige gebouw voltooid. De torens van de kerk zijn 58 meter hoog.

San Francisco: Cathedral of St. Mary of the Assumption. Qua architectuur zeer moderne kathedraal, ontworpen door de Italiaans-Amerikaanse architect Pietro Belluschi (1899-1994) en de Italiaanse ingenieur Pier Luigi Nervi (1891-1979), in samenwerking met locale architecten. De kerk, in de volksmond St. Mary's Cathedral genoemd, werd in 1971 voltooid en lijkt veel op St. Mary's Cathedral in de Japanse hoofdstad Tokio.

Andere bijzonder kerken in San Francisco zijn de Holy Virgin Cathedral (Russisch-orthodoxe kerk van de Russische kerk in ballingschap), de Glide Memorial United Methodist Church (de zondagsmis trekt veel drag-queens) en de Temple Emanu-El, gesticht door na de Eerste Wereldoorlog gevluchtte joden uit Rusland en Oost-Europa.

San Jose: Cathedral Basilica of St. Joseph. Staat op de plaats waar in ca. 1803 de eerste kerk gebouwd werd in de eerste katholiek parochie in Californië. De kerk werd geteisterd door aardbevingen in 1818, 1822 en 1868 en door een brand in 1875. In 1997 kende het Vaticaan de kerk de status van basiliek toe.

Photo:Daderot in het publieke domein

San Miguel: Mission San Miguel Arcángel. De zestiende van 21 door franciscaner monniken gestichtte missieposten in Californië, deze missiepost werd gesticht door de franciscaner pater Fermin Francisco de Lasuen in 1797 en genoemd naar de aartsengel Michaël. Het huidige gebouw werd voltooid in 1821; de fresco's werden ontworpen door de kunstenaar Esteban Munras en geschilderd door indianen van de Salinasstam. Vanaf 1834 werd de missiepost gebruikt als hotel, pakhuis en bar; in 1928 kreeg het weer een godsdienstige bestemming en kwam weer in bezit van Franciscaner monniken. In 2003 werden het gebouw zwaar beschadigd door de Salinasaardbeving; in 2009 ging het complex weer open voor het publiek.

Santa Barbara: Mission Santa Barbara (10e). De enige missiepost in Californië die sinds de oprichting in 1786 een godsdienstige bestemming heeft gehad. Gebouwd in de Spanish-missionstijl, met romaanse, Moorse en Spaanse elementen. De smalle kerk is in neoklassieke stijl gebouwd met op de muren en deuren imitatie-marmeren deuren en zuilen. De gevel van de kerk werd ontworpen door 'padre' Antonio Ripoli. Op de bijbehorende begraafplaats liggen meer dan 4000 monniken en indianen.

Alle 21 Spaanse missieposten in Californië:

NummerNaamOpgericht
1eSan Diego de Alcalá16 juli 1769
2eSan Carlos Borromeo de Carmelo3 juni 1770
3eSan Antonio de Padua14 juli 1771
4eSan Gabriel Arcángel8 september 1771
5eSan Luis Obispo de Tolosa1 september 1772
6eSan Francisco de Asís9 oktober 1776
7eSan Juan Capistrano1 november 1776
8eSanta Clara de Asís12 januari 1777
9eSan Buenaventura31 maart 1782
10eSanta Bárbara4 december 1786
11eLa Purísima Concepción8 december 1787
12eSanta Cruz28 augustus 1791
13eNuestra Señora de la Soledad9 oktober 1791
14eSan José11 juni 1797
15eSan Juan Bautista24 juni 1797
16eSan Miguel Arcángel25 juli 1797
17eSan Fernando Rey de España8 september 1797
18eSan Luis Rey de Francía13 juni 1798
19eSanta Inés Virgen y Martír17 september 1804
20eSan Rafael Arcángel14 december 1817
21eSan Francisco Solano4 juli 1823

Talmage, 3 km ten oosten van Ukiah, de hoofdplaats van Mendocino County: City of Ten Thousand Buddhas. Sinds 1976 een Chinees-Boeddhistische gemeenschap opgericht door de Hsuan Hua (1918-1995), een belangrijke figuur in het westerse boeddhisme. In de tempel staan daadwerkelijk 10.000 boeddhabeelden op de muren afgebeeld. Deze tempel strijdt samen met de Hsi Lai-tempel van Hacienda Heights in Zuid-Californië om de de titel 'grootste boeddhistische tempel op het westelijk halfrond'.

Photo:Kungming2 in het publieke domein

Samenleving

Staatsinrichting Verenigde Staten

De Verenigde Staten van Amerika is een federale constitutionele republiek, waarbij de macht gedeeld wordt tussen de president als staatshoofd en regeringsleider, het Amerikaanse Congres en de rechterlijke macht. De federale overheid deelt op haar beurt weer de soevereiniteit met de deelstaatregeringen van alle afzonderlijke vijftig staten. Voorzitter van de uitvoerende macht is de president; het Congres als wetgevende macht zetelt in twee kamers, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat; de rechterlijke macht, die de grondwet, federale wetten interpreteert en beoordeelt, is in handen van het Hooggerechtshof als hoogste instantie en daaronder spreken de lagere federale gerechtshoven recht.

De president van de Verenigde Staten wordt door de Amerikaanse beolking op indirecte wijze gekozen. De kiezers in de verschillende staten kizen niet op de presidentskandidaat, maar op kiesmannen die een bepaalde preisdentskandidaat steunen. Het aantal kiesmannen van een staat is gelijk aan het aantal Congresleden van de betreffende staat. Californië is wat aantal kiesmannen, maar liefst 55, de belangrijkste staat. De kandidaat die de meeste stemmen in een staat behaalt kan alle kiesmannen naar het Kiescollege (Electoral College) sturen. In totaal zijn er 538 kiesmannen te winnne, de kandidaat met minimaal 270 kiesmannen achter zich word president van de Verenigde Staten.

Photo:111Alleskönner CC BY-SA 3.0 de no changes made

Bestuur Californië

In de Verenigde Staten maken al sinds de Amerikaanse Burgeroorlog (1860-1865) de Democatische en de Republikeinse Partij de dienst uit. Dat geldt voor zowel de federale regering als voor de deelstaatregeringen. Hieronder een overzicht van de gouverneurs en hun partij sinds 1849. Tot nu toe had Californië 21 gouverneurs van republikeinse huize, 17 gouverneurs van democratische huize, één gouverneur van de American Party en één gouverneur van de Progressive Party.

NaamIn functiePartij
Peter Hardeman Burnett20-12-1849 tot 9-1-1851Democraat
John McDougall9-1-1851 tot 8-1-1852Democraat
John Bigler8-1-852 tot 9-1-1856Democraat
John Neely Johnson9-1-1856 tot 8-1-1858American Party
John B. Weller8-1-1858 tot 9-1-1860Democraat
Milton Latham9-1-1860 tot 14-1-1860Democraat
John Gately Downey14-1-1860 tot 10-1-1862Democraat
Leland Stanford10-1-1862 tot 10-12-1863Republikein
Frederick Low10-12-1863 tot 5-12-1867Republikein
Henry Huntly Haight5-12-1867 tot 8-12-1871Democraat
Newton Booth8-12-1871 tot 27-2-1875Republikein
Romualdo Pacheco27-2-1875 tot 9-12-1875Republikein
William Irwin9-12-1875 tot 8-1-1880Democraat
George Clement Perkins8-1-1880 tot 10-1-1883Republikein
George Stoneman10-1-1883 tot 8-1-1887Democraat
Washington Bartlett8-1-1887 tot 12-9-1887Democraat
Robert Waterman12-9-1887 tot 8-1-1891Republikein
Henry Markham8-1-1891 tot 11-1-1895Republikein
James Budd11-1-1895 tot 4-1-1899Democraat
Henry Gage4-1-1899 tot 7-1-1903Republikein
George Pardee7-1-1903 tot 9-1-1907Republikein
James Gillett9-1-1907 tot 3-1-1911Republikein
Hiram Johnson3-1-1911 tot 15-3-1917Progressive Party
William Stephens15-3-1917 tot 8-1-1923Republikein
Friend Richardson9-1-1923 tot 4-1-1927Republikein
Clement Calhoun Young4-1-1927 tot 6-1-1931Republikein
James Rolph6-1-1931 tot 2-6-1934Republikein
Frank Merriam2-6-1934 tot 2-1-1939Republikein
Culbert Olson2-1-1939 tot 4-1-1943Democraat
Earl Warren4-1-1943 tot 5-10-1953Republikein
Goodwin Knight5-10-1953 tot 5-1-1959Republikein
Pat Brown5-1-1959 tot 2-1-1967Democraat
Ronald Reagan2-1-1967 tot 6-1-1975Republikein
Jerry Brown6-1-1975 tot 3-1-1983Democraat
George Deukmejian3-1-1983 tot 7-1-1991Republikein
Pete Wilson7-1-1991 tot 4-1-1999Republikein
Gray Davis4-1-1999 tot 17-11-2003Democraat
Arnold Schwarzenegger17-11-2003 tot 3-1-2011Republikein
Jerry Brown3-1-2011 tot 9-1-2019Democraat
Gavin Newsom7-1-2018 tot hedenDemocraat

De vijftig staten van de Verenigde Staten zijn onderverdeeld in zogenaamde 'counties', een soort provincies zoals ze in Nederland bestaan. De vijftig staten bestaan in totaal uit 3007 counties, gemiddeld 62 per staat, Californië heeft er 58 en Texas heeft de meeste, 254. De verdeling van de macht tussen staten, provincies, steden en gemeenten wordt in de grondwetten van de afzonderlijke staten vastgesteld.

Elke Amerikaanse staat, behalve de staat Nebraska, heeft een eigen congres met een tweekamerparlement, een Huis van Afgevaardigden en een Senaat. het aantal zetels per staat verschilt sterk, senatoren hebben meestal een ambtstermijn van vier jaar, afgevaardigden vaak maar twee jaar. Aan het hoofd van een staatsbestuur staat een direct gekozen gouverneur, die in het Nederlandse staatsbestel te vergelijken is met een Commissaris van de Koning. De gouverneur heeft echter veel meer macht in zijn of haar ambtstermijn van vier jaar, soms ook twee jaar.

Overzicht counties Californië

Photo:Júlio Reis,Attribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

countyhoofdplaatssindsoppervlakte
Alameda CountyOakland18531.911 km²
Alpine CountyMarkleeville18641.914 km²
Amador CountyJackson18541.536 km²
Butte CountyOroville18504.248 km²
Calaveras CountySan Andreas18502.642 km²
Colusa CountyColusa18502.981 km²
Contra Costa CountyMartinez18501.865 km²
Del Norte CountyCrescent City18572.611 km²
El Dorado CountyPlacerville18504.434 km²
Fresno CountyFresno185615.444 km²
Glenn CountyWillows18913.406 km²
Humboldt CountyEureka18539.254 km²
Imperial CountyEl Centro190710.813 km²
Inyo CountyIndependence186626.397 km²
Kern CountyBakersfield186621.088 km²
Kings CountyHanford18933.600 km²
Lake CountyLakeport18613.258 km²
Lassen CountySusanville186411.805 km²
Los Angeles CountyLos Angeles185010.515 km²
Madera CountyMadera18935.537 km²
Marin CountySan Rafael18501.347 km²
Mariposa CountyMariposa18503.758 km²
Mendocino CountyUkiah18509.088 km²
Merced CountyMerced18559.088 km2
Modoc CountyAlturas187410.215 km²
Mono CountyBridgeport18617.884 km²
Monterey CountySalinas18508.604 km²
Napa CountyNapa18501.953 km²
Nevada CountyNevada City18512.481 km²
Orange CountySanta Ana18892.046 km²
Placer CountyAuburn18513.893 km²
Plumas CountyQuincy18546.615 km²
Riverside CountyRiverside189318.669 km²
Sacramento CountySacramento18502.502 km²
San Benito CountyHollister18743.597 km²
San Bernardino CountySan Bernardino185351.960 km²
San Diego CountySan Diego185010.888 km²
San Francisco CountySan Francisco1850122 km²
San Joaquin CountyStockton18503.623 km²
San Luis Obispo CountySan Luis Obispo18508.557 km²
San Mateo CountyRedwood City18561.163 km²
Santa Barbara CountySanta Barbara18507.091 km²
Santa Clara CountySan Jose18503.344 km²
Santa Cruz CountySanta Cruz18501.155 km²
Shasta CountyRedding18509.806 km²
Sierra CountyDownieville18522.468 km²
Siskiyou CountyYreka185216.283 km²
Solano CountyFairfield18502.145 km²
Sonoma CountySanta Rosa18504.082 km²
Stanislaus CountyModesto18543.872 km²
Sutter CountyYuba City18501.562 km²
Tehema CountyRed Bluff18567.643 km²
Trinity CountyWeaverville18508.234 km²
Tulare CountyVisalia185212.494 km²
Tuolumne CountySonora18505.791 km²
Ventura CountyVentura18724.781 km²
Yolo CountyWoodland18502.621 km²
Yuba CountyMarysville18501.632 km²

Op 'county' en op lokaal niveau bestaan er ook grote verschillen. Op stadsniveau zijn er drie vormen te onderscheiden, die ook in combinatie voorkomen:

-Raad en burgemeester: de raadsleden worden soms benoemd, soms gekozen, en hebben budgetrecht. Verder stellen zij de algemene beleidslijnen op en controleren het stadsbestuur. De burgemeester wordt bijna altijd gekozen en heeft onder andere vetorecht.

-Commissie: een commissie van 3 tot 7 gekozen leden, waarvan één als voorzitter optreedt, is zowel wetgevend als uitvoerend.

-Stadsmanager: deze figuur wordt voor onbepaalde ingehuurd en voert beslissingen van een gekozen raad uit.

In alle Amerikaanse staten worden op provinciaal en lokaal niveau veel referenda gehouden, en in Californië zelfs zéér veel. Vaak zijn het burgerinitiatieven.

Economie

Photo:ZTebaykina CCAttribution-Share Alike 4.0 Internationalno changes made

Als Californië een zelfstandig land was, zou de economie ergens onder in de wereldtoptien verkeren qua nationaal inkomen. De enorme welvaart en bijbehorend welzijn van de staat hebben de laatste jaren echter flink te lijden gehad van de sterke groei van de bevolking en een stevige economische depressie.

De belangrijkste tak van economie is de industrie: vliegtuigen, raketten, schepen, voedingsmiddelen, ijzer- en staalproducten, elektronische en chemische producten; voorts filmindustrie (Hollywood).

De voornaamste landbouwproducten zijn katoen, druiven, sinaasappelen en tomaten, met Central Valley als het hart van de Californische landbouwindustrie; de belangrijkste landbouwcounty is Fresno County, waar onder andere alle rozijnen in de Verenigde Staten vandaan komen. Lompoc Valley in het zuiden van Centraal-Californië is van de grootste producenten van bloemenzaad ter wereld, onder ander van asters, goudsbloemen, korenbloemen, lathyrussen, lobelia's, ridderspoor en waterkers. De streek rond Oxnard, net ten zuiden van Santa Barbara, produceert bijna de volledige broccoli-oogst van de Verenigde Staten. Ook wat artisjokken betreft is Californië de hoofdleverancier voor het hele land.

Photo: Coolcaesar at the English language Wikipedia CC3.0 Unported no changes made

Californië is veruit het belangrijkste wijngebied van de Verenigde Staten met tweederde van de nationale wijnproductie, een totale oppervlakte van meer dan 210.000 ha en met meer dan 60.000 geregistreerde merken. Vroeger lag het wijngebied van Californië net ten noorden van San Francisco; tegenwoordig is vrijwel de hele staat te kwalificeren als wijngebied. Het zou zo maar kunnen dat Californië na Frankrijk, Italië en Spanje het grootste wijn'land' ter wereld is.

Druiven die gebruikt worden zijn chardonnay, sauvignon-blanc, cabernet sauvignon, chenin blanc, pinot blanc, gewürztraminer, johannesberg riesling, syrah en pinot noir. Een bijzondere druivensoort is de zinfandel, geïmporteerd uit Europa in ca. 1850, waarschijnlijk Kroatië. De Californische wijnindustrie, die zich tegenwoordig steeds meer richt op de duurzame productie van wijn, is rond 1824 ontstaan in de Sonoma Valley met ongeveer 250 wijnhuizen; veel wijnhuizen kozen later voor de Napa Valley, op dit moment het hart van de Noord-Californische wijnindustrie met meer dan 350 wijnhuizen. Dit gebied heeft voor de wijndruiven de ideale omstandigheden qua bodem, zonlicht en neerslag. Het grootste wijnhuis ter wereld is E&J Gallo Winery in Modesto. In totaal telt Californië meer dan 3000 wijnhuizen. San Joaquin Valley produceert op dit moment de meeste liters wijnen, vaak wel van de goedkopere soort.

In 1857 introduceerde de Hongaarse graaf Agoston Haraszthy (1812-1869) in de Sonoma Valley de eerste Europese druivensoorten. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw wordt er ook in het gebied dat bekend staat onder de naam Santa Barbara Wine Country door meer dan 100 wijnhuizen op grote schaal wijn geproduceerd. Andere opkomende wijngebieden in 'Wine Country' zijn Russian River Valley, Santa Barbara County, Mendocino Ridge Wine Country, Monterey Wine Country, Paso Robles, Anderson Valley, Santa Cruz Mountains, Santa Ynez Valley, El Dorado County, Temecula Valley en Amador County.

Photo:Publiek domein

Ook de veeteelt is van belang, alsook de visserij. Vanuit Eureka, de grootste kustplaats ten noorden van San Francisco, wordt 90% van de Pacific Ocean shrimp en de Dungeness crab in Californië gevangen. Daarbij ook nog driekwart van alle oesters.

California is de derde staat van de Verenigde Staten op het gebied van de mijnbouw; de belangrijkste producten zijn aardolie, aardgas, cement, zand, goud, boorzouten en uraan. Enorm opkomend zijn de technologiebedrijven in Silicon Valley, hier hebben ondermeer Apple, IBM en Google hun hoofdkwartier.

Van belang voor het toerisme zijn onder meer de nationale parken Yosemite en Sequoia, Death Valley National Park en Joshua Tree National Park.

Garberville in de noordelijke Humboldt County is het centrum van de legale (medicinale) cannabis-industrie van Californië. Het dorpje heeft zelfs een Humboldt Cannabis College. Een vijfde van de bevolking van Humboldt County is werkzaam in de marihuana-teelt.

In 1880 werd in Death Valley het witte, kristalachtige mineraal borax gevonden door de Franse goudzoeker Isidore Daunet (1850-1884), en vanaf 1882 werd er gestart met delven. In 1927 werd bij het plaatsje Boron in de Mojave Desert 's werelds grootste borax-voorraad ontdekt. Inmiddels ligt daar de grootste dagbouwmijn van Californië, de Rio Tinto Boron Mine, 1,6 km breed, 4 km lang en bijna 2 kilometer diep. Ca. 40% van de wereldwijde vraag naar borax wordt in deze mijn gedolven. Borax wordt onder andere toegepast bij de productie van glas, porselein, aardewerk, meststoffen, insecticiden en zelfs in de ruimtevaart.

Photo:Marcin WicharyCreative CommonsAttribution 2.0 Genericno changes made

Vakantie en bezienswaardigheden

Photo:GuyFrancis Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Van belang voor het toerisme zijn onder meer de nationale parken Yosemite en Sequoia, Death Valley National Park en Joshua Tree National Park. Humboldt Redwoods State Park bevat driekwart van de hoogste bomen ter wereld. Maar Californië heeft ook twee zeer toeristisch interessante steden.

Photo:Marshall Astor Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Los Angeles, vaak simpelweg afgekort tot “LA”, is een complexe stad. Los Angeles staat bekend om zijn gouden stranden, uitstekende surfcondities en de talrijke filmsterren, die je er kunt spotten. Een aantal bekende wijken van Los Angeles zijn Hollywood, met veel filmgerelateerde toeristische attracties en LA's stranddistrict, met Malibu Beach als grote trekpleister. Er zijn veel musea in Los Angeles. HetHollywood Entertainment Museum is een museum met memorabilia en speciale tentoonstellingen. Je kunt er onder andere een bezoek brengen aan de oorspronkelijke sets van producties zoals Star Trek en Cheers. Een culturele attractie die je niet mag missen is het Getty Museum. Dit museum is de thuisbasis van de collecties van oude meesters, manuscripten en beelden, evenals een selectie van 20e-eeuwse foto's en een selectie Griekse en Romeinse oudheden. Dit moderne complex is alleen al vanwege de architectuur een bezoek waard. De omliggende tuinen hebben een rustige eenvoud, waar je tot rust kunt komen in de hectische stad. Het grootste en meest bekende pretpark in de wereld, Disneyland, bevindt zich in Los Angeles. Disneyland is een must op je reis naar Los Angeles. De grootste filmstudio en themapark van de wereld, Universal Studios Hollywood, ligt ook in Los Angeles. Het beschikt over filmstudio’s, attracties, restaurants en nog veel meer. Lees meer op de Los Angeles pagina van Landenweb.

Photo:Fred Hsu Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

San Francisco is een spectaculair schiereiland, aan drie kanten omringd door water. Deze moderne stad is uitgegroeid tot een van Amerika’s meest favoriete steden en is visueel spectaculair, met wereldberoemde steile heuvels met een mooi uitzicht op de baai van San Francisco en de adembenemende Golden Gate Bridge. Toen de Golden Gate Bridge geopend werd in 1937 was het de langste hangbrug in de wereld en was het niets minder dan een technisch hoogstandje. Dit monumentale brug is 1280 meter lang is ook toegankelijk voor voetgangers. Er zijn enkele prachtige uitkijkpunten langs de weg met een spectaculair uitzicht over de baai. Fisherman's Warf heeft vele winkels, arcades, visrestaurants, cafe's, kermisattracties, straatverkopers, attracties en een uitstekende uitzicht op de oceaan, Pier 39 in Fisherman's Wharf is de nummer één toeristische attractie en een echte trekker in de stad. Tal van musea bieden een blik op het rijke erfgoed van San Francisco. De Golden Gate Bridge, de California Academy of Sciences, het Exploratorium, en het Octagon House zijn de bekendste musea van San Francisco. Lees meer op de San Francisco pagina van Landenweb.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

CALIFORNIE LINKS

Advertenties
• Californie Vliegtickets.nl
• AmerikaPLUS
• Californie Travelworld
• Los Angeles Vliegtickets Tix.nl
• Droomvakanties naar Californie vergelijken
• Jongerenreis Californie
• Amerika rondreizen met kinderen
• Californie Hotels
• Autoverhuur Sunny Cars Californie

Nuttige links

Californië Startnederland (N+E))
Het Beste van West-Amerika: Californië
Sportclubs in Los Angeles (N)
Telefoongids Verenigde Staten

Bronnen

BBC - Country Profiles

Benson, Sara / California

Lonely Planet

Benson, Sara / Discover California

Lonely Planet

Californië

Uitgeverij Cambium B.V.

CIA - World Factbook

Elmar Landeninformatie

Hansen, Preben / 100% Californië & West-USA

Mo'Media

Heetvelt, Angela / Zuidwestelijke staten van Amerika

Gottmer/Becht

Mangin, Daniel / Californië : de reisgids voor een actieve & culturele vakantie

Wat & Hoe

Ominalowska, Malgorzata / Californië

Uitgeverij Unieboek/Het Spectrum

The Rough Guide to California

Rough Guides Ltd.

Schmidt-Brümmer, Horst / Lannoo's autoboek Californië en Zuidwest-USA : on the road

Lannoo

Vlahides, John A. / Northern California

Lonely Planet

Wikipedia

Zuidwest-USA

Uitgeverij Terra Lannoo

 

laatst bijgewerkt april 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems