Landenweb.nl

FORMENTERA
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Spaans, Catalaans
  Hoofdstad  San Francisco de Formentera
  Oppervlakte  83 km²
  Inwoners  13.295
  (2018)
  Munteenheid  euro
  (EUR)
  Tijdsverschil  +0
  Web  .es
  Code.  ESP
  Tel.  +34

Populaire bestemmingen SPANJE

AndalusieCatalonieCosta blanca
Costa bravaCosta del solEl hierro
FormenteraFuerteventuraGran canaria
IbizaLa gomeraLa palma
LanzaroteMallorcaMenorca
Tenerife

Geografie en Landschap

Geografie

Formentera is een eiland dat behoort tot de Balearen. De Balearen is een eilandengroep die bestaat uit vier hoofdeilanden, Mallorca, Menorca, Ibiza en Formentera, twee kleinere eilanden, Dragonera en Cabrera, en verder nog honderden kleine eilanden en rotspunten.

advertentie

Formentera Satellietfoto

Photo:Publiek domein

De eilanden liggen ten oosten van het Spaanse vasteland in de Middellandse Zee; de Spaanse stad Barcelona ligt hemelsbreed op ca. 300 kilometer, Alicante op ca. 185 kilometer. De hoofdstad van Algerije, Algiers, ligt maar op ca. 280 kilometer. Formentera, het meest zuidelijke eiland van de Balearen, en Ibiza, liggen vlak bij elkaar en worden gescheiden door de zeven kilometer brede zee-engte ‘Es Freus’. In deze zee-engte liggen de onbewoonde eilandjes Isla Espalmador (op slechts 150 meter afstand van Formentera; de zeestraat tussen de twee eilanden heet Pas des Trocadors), Isla Espardell, Islas de los Ahorcados en Islas Negras.

De eilanden Formentera en Ibiza worden ook wel de ‘pijnboomeilanden’ of Pityusen genoemd, naar het Griekse ‘Nesari Pitoussai’.

De totale oppervlakte van Formentera bedraagt 83 km2, erg klein vergeleken met de andere eilanden (Mallorca 3640 km2, Menorca 702 km2, Ibiza 541 km2). Formentera is hemelsbreed 22 kilometer lang en op sommige plaatsen maar 1,5 kilometer breed. De totale lengte van de kustlijn bedraagt 69 kilometer. De afstand tussen de twee belangrijkste havens van Formentera en Ibiza is maar 11 nautische mijlen.

advertentie

Landschap

Formentera bestaat uit twee delen die door een brede zandbank (5 kilometer lang en 1,5 kilometer breed) met elkaar verbonden zijn.

Formentera is nagenoeg vlak, alleen de plateaus in het oosten en het westen van het eiland steken hoog boven de zee uit; het oostelijke plateau met als hoogste punt La Mola met 192 meter, het westelijke plateau met als hoogste punt Puig Guillem met 106 meter. Rondom het eiland liggen hagelwitte stranden, omringd door duinen die het achterland beschermen tegen hoogwater. De mooiste stranden van Formentera liggen in het noorden, vlakbij de zoutmeren of 'salinas'. Het zandstrand Platja de Migjorn beslaat het hele middenstuk van de zuidkust: meer dan zes kilometer lang, door rotsen onderbroken en geflankeerd door duinen.

Andere bekende stranden zijn:

Platja de ses Illetes

Platja de Llevant

Sa Roqueta of Platje de ses Canyes

Cala des Pujols

Platja Tramuntana

Cala Saona

advertentie

Kustlijn de de buurt van Cala Saona

Photo:Coniferous, CC BY 3.0no changes made

Klifkusten zijn op Formentera te vinden in de buurt van de twee vuurtorens. De Faro de Formentera ligt op een 192 meter hoge klif op de uiterste oostpunt van het eiland. De weg zuidwaarts naar Sant Francesc leidt naar de lagunes Estany Peix en Estany Pudent, twee zoute binnenmeren die ontstaan zijn doordat aangroeiende zandbanken de verbindingen met de open zee langzaam maar zeker verbraken. Alleen de Estany Peix heeft nog een open verbinding met de zee en als gevolg hiervan zit het meer vol met vissen.

Uit de geologische oudheid is op Formentera nog maar weinig terug te vinden. Tijdens het Mesozoïcum (220-65 miljoen jaar v.Chr.) steeg de zeespiegel en kwam Formentera onder water te liggen. Kalkafzettingen uit de Krijtperiode zijn nog steeds aan de oppervlakte te vinden.

In het Tertiair kwam Formentera nog een keer onder water te liggen en uit deze periode is er nog zand, leem en kalksteen te vinden.

Ca. 8 miljoen jaar geleden ontstonden gebergtes als de Alpen en de Pyreneeën en werd ook Formentera boven de zeespiegel opgeheven. Formentera was toen nog via een landbrug met het Spaanse vasteland verbonden, maar na de laatste ijstijd steeg het water weer en ontstonden de Balearen.

Door de voornamelijk kalkstenen bodem van Formentera zijn er veel zogenaamde karstverschijnselen te vinden. Met name te noemen zijn karstpijpen of ‘aven’ (trechtervormige gaten), karstgrotten, dolines (keten- of trechtervormige verdiepingen in karstplateaus) en uvula’s (serie aaneengesloten dolines). Al deze verschijnselen ontstaan door de combinatie van water en scheuren en breuken in het gesteente. Regenwater sijpelt naar beneden, waardoor de kalk oplost. De opvallendste verschijningen zijn natuurlijk de druipsteengrotten. De bekendste druipsteengrot van Formentera is de Cova d’en Xeroni, die pas in 1975 ontdekt werd. Klifkusten zijn in de buurt van de twee vuurtorens op Formentera te vinden.

Op Formentera is een groot tekort aan water en het watergebruik stijgt nog steeds door een groeiende bevolking en hoger waterverbruik per hoofd van de bevolking. Bijzonder zijn de ondergrondse watervoorraden of ‘aquifers’, die ontstaan door het water dat door de poreuze kalksteen dringt en naar deze plekken met een ondoordringbare ondergrond stroomt. Met windmolens en pompen tapt men het water af van de grondwatervoorraden. In deze molens maalde men ook graan, andere molens werden gebruikt om zout zeewater in de zoutpannen te pompen. Dit soort molens staat nog steeds op Formentera, samen met veel eeuwenoude waterputten. Men maakt ook nog steeds gebruik van ontziltingsinstallaties, waarmee men drinkwater uit zeewater haalt.

Typisch voor Formentera zijn de alleenstaande, natuurkleurige of witgekalkte boerderijen of finca’s, met hun schuine daken (op Ibiza zijn het kubussen).

Klimaat en Weer

Formentera heeft een Middellandse-Zeeklimaat met warme, droge zomers. Door de kleine oppervlakte van het eiland en de geringe hoogteverschillen is het klimaat over het hele eiland vrij gelijkmatig.

De wind is op het relatief vlakke eiland een constante factor. Harde winden komen voor in de periodes december-januari en april-mei. In de winterperiode waait vanuit het noordwesten de mistral, vanuit het noorden de tramontana en vanuit het noordoosten de gregale. Andere winden zijn de llevant, xaloc, migjorn, llebeig en ponent.

De gemiddelde richtingen van waaruit de wind waait op Formentera zijn:

Noorden : 9,0%

Noordoosten : 12,0%

Oosten : 21,0%

Zuidoosten : 8,5%

Zuiden : 8,0%

Zuidwesten : 12,0%

Westen : 14,0%

Noordwesten : 12,0%

Windstil : 5,5%

De gemiddelde windsnelheden zijn:

Windsnelheid 3 : 20,0%

Windsnelheid 6 : 70,0%

Windsnelheid 8 : 9,9%

Meer dan 8 : 0,1%

De gemiddelde jaartemperatuur ligt tussen de 17 en 18°C, afhankelijk van de hoogte waar men zich bevindt. Door de invloed van de zee en de voortdurende wind, wordt het echter bijna nooit warmer dan 30°C in de schaduw. Temperaturen onder het vriespunt komen niet voor en op meer dan 300 dagen schijnt de zon. Het water van de zee is lekker warm tot in november. Opmerkelijk is dat het gehele jaar door de gemiddelde zeetemperatuur hoger is dan de gemiddelde luchttemperatuur.

Regen valt er niet veel op Formentera. Het gebied met de meeste regenval is het hooggelegen La Mola waar jaarlijks ca. 440 mm valt. Aan de noordkust bij Punta de Trudadors valt jaarlijks maar ca. 300 mm. Met een gemiddelde regenval van ca. 384 mm per jaar is Formentera het droogste eiland van de Balearen. De meeste regen valt uiteraard in de winterperiode, ’s zomers is het praktisch de gehele periode droog.

Planten en dieren

advertentie

Planten

Wat de vegetatie op Formentera betreft, is de bodem natuurlijk een belangrijk gegeven. De bodem op het eiland bestaat grotendeels uit zand en kalksteen. Andere factoren van belang zijn de geringe, onregelmatige regenval en de hoge doordringbaarheid van de bodem, waardoor regenwater niet of nauwelijks vastgehouden wordt. Deze omstandigheden zorgen ervoor dat de vegetatie niet erg uitbundig is. Door het gelijkmatige klimaat bloeien half januari al de amandelbomen, in maart en april veel wilde bloemen zoals narcissen, rotsrozen en klaprozen.

Op de rotsige bodems gedijen alleen rozemarijn en tijm, die de basis vormen voor de fameuze kruidenlikeuren van Formentera. Formentera en Ibiza zijn de enige plaatsen in Europa waar de Scilla numidica, een bijzondere hyacint, voorkomt, en de enige plaatsen ter wereld waar de Silene cambessedesii, een soort koekoeksbloem, voorkomt. Endemische planten zijn verder de Baleaarse hoefijzerklaver, het strandleeuwenbekje, de witte distel, het zonneroosjes, het Baleaars sintjanskruid en het Baleaarse alpenviooltje.

Formentera heeft een steppe-achtige begroeiing, dat wil zeggen weinig bosgebieden. Bijzonder zijn aan de zuidwest- en oostzijde van het eiland pijnbomen. Het westen van het eiland heeft vijgenbomen, olijfbomen en wijngaarden. De sabina marítima, familie van de jeneverbes (Juniperus phoenica) is de meest karakteristieke boom van Formentera. Geen enkel ander Baleareneiland heeft sabina’s in zulke grote aantallen, die bovendien ook nog groter en ouder zijn. Het hout van de sabina wordt al eeuwenlang gebruikt in de huizenbouw. Jonge bomen worden vanwege hun vorm veel als kerstbomen gebruikt. Hierdoor is het aantal bomen aanzienlijk gedaald, maar ze worden nu steeds meer beschermd.

De vijgenbomen van Formentera, higueras, kunnen wel honderd jaar oud worden.Via een ingenieus systeem hebben boeren ervoor gezorgd dat de takken van de vijgenbomen worden gebogen en ze horizontaal in plaats van verticaal gaan groeien. Op deze manier kunnen de geiten niet aan de vijgen komen, kunnen de boeren ze gemakkelijk plukken en hebben de schapen veel schaduw.

Op Formentera zijn in de loop der tijden veel bomen gekapt en daarvoor in de plaats ontstond een vegetatie met struikgewas. Deze lagere begroeiing (garrigue) is typisch Mediterraan, met bijvoorbeeld mastiekboompjes, rozemarijn, tijm, olijfboom, Spaanse jeneverbes en witte rotsroos. Bijzonder is dat er ca. 10 soorten orchideeën tussen het struikgewas groeien.

In de zandgebieden en rond de stranden groeien struiken als de ‘esteperol” en planten als de ‘lletreres’ en de ‘botja’. Op uitgebreide schaal is duinhelm of ‘carritx’ aangeplant en in moerasland in de buurt van de zoutpannen komt Arabische zeekraal en schorrekruid voor.

Andere soorten die zich goed aangepast hebben aan de moeilijke omstandigheden zijn de vijg- of schijfcactus en de Amerikaanse agave. Dat het water rond Formentera zo kristalhelder is, komt door de Posidonia oceanica, een zeegras dat grote hoeveelheden zuurstof genereert en CO2 uitstoot.

advertentie

Dieren

De enige vleesetende zoogdieren zijn wat verwilderde katten. Konijnen zijn er in overvloed, maar hazen komen niet voor op het eiland. De relmuis van de familie der zevenslapers, heeft op Formentera een zodanige micro-evolutie doorgemaakt, dat de exemplaren op dit eiland de grootste ter wereld zijn. Hetzelfde verhaal geldt voor de huismus. De zwarte en bruine rat komen wel voor maar niet in groten getale. De Pityusische trekegel komt vrij veel voor en auto’s zijn de grootste vijand van het diertje.

Bijzonder interessant zijn de vele hagedissoorten die zich op de Balearen en dus ook op Formentera hebben ontwikkeld. De groene Lagarija Balear is de bekendste soort. Op de eilandjes Vedrà en Tagomago leven soorten die nergens anders aangetroffen worden. Op Formentera komen ook twee soorten gekko’s voor, waarschijnlijk ingevoerd door de mens. Slangen zal men niet tegenkomen hoewel het eiland in het verleden ook wel Ofiusa genoemd werd, wat er op wijst dat er vroeger wel degelijk slangen voorkwamen.

Wat vogels betreft is het zeker dat er minimaal 41 soorten op het eiland broeden. Waadvogels ontbreken vrijwel op Formentera door het ontbreken van eb en vloed en door het minder voedselrijke en warme water. In de rotsen aan de kust nestelen onder andere pijlstormvogels.

In de zee rondom het eiland meer dan 200 vissoorten (o.a. zaagbaars, barracuda), bijna 100 sponsdieren en ca. 70 schelp- en waterdieren. Verder inktvissen en drie soorten dolfijnen, waaronder de gestreepte dolfijn.

Als het in het noorden van Europa kouder wordt overwinteren zo’n 200 vogelsoorten rondom de zoutpannen van Formentera, waaronder flamingo’s.

Beschermde gebieden op Formentera zijn:

-Ses Salines – s’Estany Pudent (s’Espardell, s’Espalmador y sus islotes)

-S’Estany des Peix

-Es Cap Alt

-Cap de Barbaria

-Es Pi d’en Català

-Platja de Migjorn y Costa de Tramuntana

-La Mola

-Punta Prima

Geschiedenis

Prehistorie en oudheid

Ca. 4000 v.Chr., in het jonge steentijdperk, arriveerden de eerste bewoners op de eilanden van de Balearen, die in holen en grotten gingen wonen. Uit die prehistorische tijd zijn op Formentera een aantal interessante zaken gevonden, waaronder Ca Na Costa, een megalithisch graf in het gebied van de zoutmijnen bij het zoutmeer Estany Pudent. De cultusplaats, opgericht tussen 2000 en 1600 v.Chr., werd pas halverwege de jaren zeventig ontdekt en bestaat uit een kring van grote stenen. Van deze eerste bewoners weet men verder vrijwel niets; ook van het vele aardewerk dat gevonden is, is de herkomst onbekend.

Ca. 2000 v.Chr. ontstond op alle eilanden de pre-Talayotische cultuur, die bekend werd door de “navetas”, stenen gebouwen met dikke muren in de vorm van een hoefijzer. De precieze betekenis van deze gebouwen is nog onduidelijk, maar uit deze periode zijn geen wapens gevonden, dus men had deze constructies zeer waarschijnlijk niet nodig om zich te verdedigen.

Ca.1300 v.Chr. ontwikkelde zich op Menorca en Mallorca de Talayotische cultuur, befaamd vanwege de ‘talayot’, ronde of vierkante torenachtige gebouwen met een centrale ruimte en met gigantische muren gemaakt van steenklompen.

De bewoners van de Balearen waren uitstekende steenslingeraars. De Moren noemden hen ‘baal yarah’, dat later werd verbasterd tot “baliarides”, een naam die in de loop der tijden evolueerde tot de huidige naam, Balearen.

De oude Grieken zijn ook op Formentera geweest, maar fysieke bewijzen daarvoor zijn nooit gevonden. Het enige bewijs is eigenlijk de naam die ze aan Formentera gaven, Ophiussa ‘vol met slangen’.

Ca. 1000 v.Chr. werden er verdedigingswerken gebouwd en uit deze tijd heeft men wél wapens gevonden. Menorca onderscheidt zich weer van de andere eilanden door de zogenaamde ‘taula’s’, verticaal geplaatste platte stenen met daar bovenop horizontaal een andere platte steen.

Ibiza werd sinds 654 v. Chr. volledig overheerst door de Noord-Afrikaanse (nu: Tunesië) Carthagers, of Puniërs, zoals ze door de Romeinen genoemd werden. De andere eilanden waaronder Formentera lieten ze links liggen. Ibiza werd in die tijd ‘Ibosim’ genoemd. Carthago was gesticht door de Feniciërs, een zeevaardersvolk dat door de Tunesische nazaten vernoemd werd naar hun woonplaats Carthago.

Vanuit de havenstad Eivissa (Ibiza-stad) werd er door de Carthagers handel gedreven met andere havensteden in het Middellandse-Zeegebied. De Carthagers exploiteerden verder de zoutpannen van Ibiza en er werd lood gedolven. De bossen werden gebruikt voor het maken van schepen en verder verhandelden ze keramiek, gezouten vis, vijgen en amandelen. De beroemde Carthaagse veldheer Hannibal maakte gebruik van de kwaliteiten van de steenslingeraars. Onder zijn soldaten waren ca. 1000 ‘baliarides’ uit Ibiza en Mallorca. Hannibal trok vaak ten strijde tegen de Romeinen, die in de laatste eeuwen voor het begin van de christelijke jaartelling de heerschappij rond de Middellandse Zee overnamen.

In 149 v.Chr. werden de Carthagers definitief door de Romeinen verslagen en de stad Carthago totaal vernietigd. In 123 v.Chr. werden Mallorca en Menorca bezet en het belangrijke handelscentrum Ibiza (Romeins: Ebusus) kreeg een speciale status als bondgenoot van het Romeinse rijk. De Romeinen bouwden op Ibiza de haven Porus Magnus (nu: Sant Antoni de Portmany) en op Formentera zijn verschillende verdedigingswerken gevonden. Van de Romeinse vesting Castellum Romà de Can Pins aan de hoofdweg in de buurt van Es Caló, zijn alleen nog de fundamenten te zien. Zeer belangrijk voor de Romeinen waren de zoutmijnen op Ibiza. Het zout werd vooral gebruikt voor het goed houden van voedingswaren op de schepen van de Romeinen. Ibiza en Formentera werden in de Romeinse tijd ook wel de Pityusa-eilanden genoemd naar de vele naaldbomen die toen nog op de eilanden groeiden.

Vanaf de 2e eeuw werden de bewoners van de Balearen gekerstend en vanaf de 5e eeuw werden de eilanden achtereenvolgens bezet door Vandalen, Byzantijnen en Germaanse Visigoten. Dit was mogelijk doordat het West-Romeinse rijk in de 5e eeuw ineenstortte. In 380 werd het christendom als Romeinse staatsgodsdienst ook de officiële religie op Formentera. In 426 wordt Formentera veroverd door de Vandalen en in 535 komt het eiland officieel onder gezag van Byzantium (Oost-Romeinse Rijk).

Islamitische periode

Al vanaf de 7e eeuw probeerden de Moren uit Noord-Afrika de Balearen te annexeren, maar hun pogingen hadden pas succes in 902. De leider van de Moren, Isam al Jawlani van het emiraat van Córdoba, benoemde een islamitische gouverneur die zich op Mallorca vestigde. De Moren noemden Formentera Koluyunka ‘vol met schapen’. De Balearen werden door de Moren voornamelijk gebruikt om aanvallen uit te voeren op de Franse en Catalaanse kusten en Formentera beleefde een van de welvarendste periodes. Rond het jaar 1000 viel het emiraat Córdoba uit elkaar en werden de Balearen overgenomen door het islamitische koninkrijk Denia.

In 1077 werden de Balearen een onafhankelijke ‘taifa’ (taifa’s waren de gebieden die na de val van het emiraat Córdoba uiteenvielen. Belangrijkste inkomstenbron in die tijd was de piraterij en vooral de handelsvloot van Pisa had daar veel onder te lijden. Samen met de Catalanen ondernam Pisa in 1114 een strafexpeditie naar de Balearen en de stad Medina Mayurqa werd totaal vernietigd. De bewoners van de eilanden kregen echter hulp uit onverwachte hoek, namelijk van de Almoraviden, een islamitische sekte uit Noord-Afrika. De tegenstanders uit Pisa en Catalonië sloegen op de vlucht, maar in 1203 werden de Balearen alsnog bezet, nu door de Almohadians uit Denia en Algerije.

Enige opmerkelijke zaken in deze periode waren de aanleg van een nu nog steeds functionerend irrigatiesysteem en de redelijke mate van godsdienstvrijheid die ondanks de islamitische overheersing gedoogd werd. Architectuur, kleding en muziek werden wel sterk beïnvloed door de Arabische cultuur.

Dertiende tot en met negentiende eeuw

In 1229 kwam er een einde aan de islamitische overheersing. Mallorca kwam nu onder het gezag van de veroveraar Jaume I van het Spaanse Aragón. In 1235 werd Formentera veroverd door de aartsbisschop van Tarragona, Guillem de Montgrí. Het Catalaans werd in deze tijd ingevoerd als de officiële taal. In 1246 bood Montgrí een zekere Berenguer Renart land aan op Formentera. Berenguer Renart moest daarbij beloven om het eiland verder te bevolken. In 1276 overleed Jaume I en zijn rijk werd verdeeld onder zijn twee zonen, waarvan Jaume II de Balearen kreeg. Door de stichting van de zogenaamde ‘Universidad’ kregen de Balearen een eigen bestuursapparaat.

Onder Jaume II en Jaume III ging het de Balearen economisch zeer voor de wind, dit tot grote ergernis van de koning van Aragón. In de eeuwen hierna had Formentera veel te lijden onder de aanvallen van berber-piraten of “corsairs” uit Noord-Afrika. Spanje had ondertussen haar aandacht verlegd naar de nieuw ontdekte gebieden in Amerika. Ook vele Ibizensers waren geduchte zeerovers die zelfs van molotovcocktails (ampolles de foc = vuurflessen) gebruikt maakten. Als gevolg hiervan leefden er vele eeuwen slaven op Ibiza, zowel islamitische als christelijke. Deze praktijken stopten pas in 1824.

In de 14e eeuw kwamen de Aragónezen weer in beeld en in 1343 werden delen van de Balearen bezet door de legers van Pedro IV. Uiteindelijk werd koning Jaume III in 1349 definitief verslagen door Pedro en dat betekende het einde van het koninkrijk Mallorca, en het begin van een zeer moeilijke periode voor de bewoners van de eilanden. Zij moesten hoge belastingen gaan betalen en leefden daardoor in grote armoede. De rijke kooplieden konden hun gerieflijke leventje voortzetten en dat zorgde voor veel wrevel onder de gewone bevolking.

In 1391 en 1450 resulteerde dit in meerdere opstanden en sociale conflicten tussen de arme plattelandsbevolking en de stedelijke elite. De elite wist deze strijd in haar voordeel te beslechten en durfde het aan om de belastingen nog verder te verhogen. Tot halverwege de 17e eeuw bleef het zeer onrustig op met name Mallorca. Ook de adellijke families onderling en de piraterij zorgden voor veel onrust. Pas vanaf ca. 1650 begon de economie zich weer wat te herstellen. In de 15e en 16e eeuw raakte Formentera zelfs helemaal ontvolkt als gevolg van de piraterij en door een aantal infectieziektes. In 1695 kreeg een man van Ibiza, Marc Ferrer, een stuk land van de koning van Spanje persoonlijk. Een aantal jaren later kreeg hij nog een stuk land, evenals een schoonzoon van hem, Antoni Blanc. Pas in 1726 vestigden zich weer meer mensen op het eiland en in een relatief korte tijd woonden er weer ca. 1000 mensen op het eiland.

Begin achttiende eeuw stierf de Spaanse tak van het Habsburgse Huis uit en er ontstond een oorlog tussen de troonopvolgers. Uit deze zogenaamde Spaanse Successieoorlog (1701-1714) kwamen de Bourbons als overwinnaars te voorschijn, en Filips V, een neef van de Franse koning, besteeg de Spaanse troon. Filips voerde een nieuw administratief-politiek systeem in wat voor de Balearen slecht uitpakte.

Zo werd het Castiliaans ingevoerd als officiële taal en de eilanden werden militair en economisch ondergeschikt gemaakt aan het vasteland van Spanje. In de achttiende eeuw werden er op Formentera nog meer wachttorens gebouwd om het eiland beter te kunnen verdedigen.

Tussen 1808 en 1812 voerde Spanje de onafhankelijkheidsoorlog tegen het Frankrijk van Napoleon. De Balearen werden beschermd door de Engelsen waardoor veel mensen van het vasteland naar de eilanden vluchtten. Ook andere gebeurtenissen op het vasteland lieten hun sporen na en hadden grote invloed op de ontwikkeling van de Balearen. Dit werd nog versterkt toen er in 1837 een veerboot ging varen tussen Mallorca en het Spaanse vasteland.

In die tijd ontstond ook de beweging ‘La Renaixença’, die vooral opkwam voor de eigen identiteit van de eilanden. Met deze beweging werden de eerste stappen gezet op weg naar een grotere autonomie ten opzicht van het Spaanse moederland.

Twintigste eeuw

Aan de relatieve rust tussen de beide wereldoorlogen kwam een einde in de jaren dertig van de vorige eeuw. Allereerst was daar natuurlijk de wereldwijde economische crisis die ook de Balearen trof, en in 1936 behaalde het volksfront, een samenwerkingsverband tussen communisten, socialisten, syndicalisten en liberale republikeinen, een verkiezingsoverwinning en kwam er een volksfrontregering aan het bewind. Hun grote tegenstander, generaal Francisco Franco, werd aanvankelijk nog ‘verbannen” als militair gouverneur naar de Canarische Eilanden.

In 1936 keerde hij echter terug naar het vasteland en sloot zich aan bij andere opstandige militairen. Er brak een burgeroorlog uit waaruit Franco in 1939 als overwinnaar te voorschijn kwam. De Balearen werden natuurlijk ook betrokken bij deze zwarte periode uit de Spaanse geschiedenis. In deze strijd steunden Ibiza en Mallorca vanaf het begin Franco, terwijl Menorca de kant van de volksfrontregering koos. Opvallend is dat onder het Franco-regime, zeker in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw, de tijd op Ibiza vrijwel stilstond.

Al vanaf 1930 waren Formentera en vooral Ibiza ontdekt door Europese kunstenaar. In de jaren vijftig kwamen de eerste hippies naar Formentera, in de jaren zestig werden de twee eilanden als het ware door de wereldwijde hippiebeweging ‘veroverd’. Daarna veranderen onder invloed van het massatoerisme in nauwelijks twintig jaar tijd de eilanden van relatief armoedig tot een van de rijkste Spaanse provincies.

Vanaf de jaren zeventig worden Ibiza en Formentera definitief ontdekt door de toeristen, die in groten getale genoten van de zon en de cultuur. In 1975 stierf Franco en Spanje veranderde onder de impulsen van koning Juan Carlos de Bourbon in een parlementaire democratie. Door die democratisering werden de provincies van Spanje steeds autonomer en in 1983 wordt Formentera een deel van de Communitat Autonoma de les Illes Balears. Vanaf 1986 wordt het het toerisme op de Balearen door de Spaanse regering nog meer bevorderd. Ibiza beleeft een bouwexplosie, op Formentera kan de uitgebreide bouw van hotels voorkomen worden. In 1994 wordt Formentera voor het eerst door het Spaanse koningspaar bezocht.

Zie verder ook de geschiedenis van Spanje op Landenweb.

Bevolking

Formentera heeft ongeveer 12.000 inwoners, waarvan ca. 1000 buitenlanders die permanent op het eiland wonen (2017). De bevolkingsstructuur wordt vooral bepaald door het verschil tussen het binnenland en de kuststreek. Veel jongeren trekken vanuit het binnenland naar de kuststroken van de diverse eilanden, op zoek naar werk in de toeristencentra.

Verder komen er vooral in het hoogseizoen duizenden seizoensarbeiders vanaf het vasteland van Spanje naar de toeristenoorden; de meesten komen uit de regio’s Andalusië en Catalonië.

Jaarlijks overspoelen ca. 8 miljoen toeristen de vier grootste eilanden van de Balearen, waaronder jaarlijks ca. 200.000 Nederlanders. Formentera trekt jaarlijks ca. 150.000 toeristen.

In de jaren zestig van de 20e eeuw ‘veroverden’ de hippies ook Formentera. Het dorpscafé Fonda Pepe werd toen wereldberoemd en is dat nog steeds. De hippies zochten het paradijs op aarde en meenden dat op de Pityusen te vinden.

Taal

De meeste bewoners van Formentera spreken een variant van het Catalaans, namelijk het Eivissenc of Ibicenco. Daarnaast spreekt natuurlijk ook bijna iedereen het Spaans dat wij kennen, het Castiliaans. Sinds 1992 worden de meeste namen van bezienswaardigheden in het Eivissenc aangeduid.

De eilanden Ibiza en Formentera werden door de oude Grieken Pytioussa en Ophioussa genoemd. Waar de naam Formentera vandaan komt is onduidelijk. Algemeen wordt aangenomen dat de naam Formentera afgeleid is van het voor ‘frumentaria’ (tarwe) en dat het eiland als graanschuur diende onder het Romeinse rijk. Door het droge karakter van het eiland is dit echter enigszins onwaarschijnlijk. De naam van het eiland zou ook ontleend kunnen zijn aan een oud woord voor landtong (die van La Mola en Barbaría).

De verschillen tussen het Eivissenc, Catalaans en Castiliaans zijn vaak aanzienlijk:

NederlandsEivissencCatalaansCastiliaans
Feestxacotafestafiesta
Glasgotvasvaso
Handdoekcaramàstovallolatoalls
Hondquissogosperro
Jongetjeboixnenéniño
Oombloncooncletío
Steenmacpedrapiedra

Godsdienst

Bijna alle inwoners van Formentera zijn aanhangers van het rooms-katholieke geloof, al neemt ook in dit eens katholieke bolwerk de ontkerkelijking hand over hand toe. Tradities en oude gebruiken komen tot leven tijdens feesten, festivals en bedevaarten. Veel feesten hebben een religieuze oorsprong waarbij Maria vaak in het middelpunt van de belangstelling staat.

Bekend zijn de ‘romerías’, processies waar de rooms-katholieke gelovigen van het eiland, bekeken door duizenden toeristen, de beeltenis van een heilige door de straten van stad of dorp of naar een heiligdom op de top van een berg dragen. Op 16 juli wordt in de havens van Es Pujols en La Savin het ‘Fiestas de la Virgen del Carmen’ (Onze Lieve Vrouw van de Zee) gevierd, een feest ter ere van de beschermheilige van zeevaarders. De mensen gaan op die dag met allerlei boten en bootjes de zee op en nemen een beeld van de heilige mee.

Het belangrijkste feest is dat van de patroonsheilige Sint Jaume, dat gevierd wordt op 25 juli. Steeds populairder wordt ook het feest ter ere van ‘Santa Maria van de 5e augustus’.

Bij de klederdracht van Formentera hoort een ketting van zilver, goud en koraal waaraan een medaillon hangt met een afbeelding van Maria. De ‘emprenada’ krijgen meisjes tijdens hun eerste communie.

De belangrijkste kerk van het eiland is de Església de Sant Francesc Xavier. Zoals veel kerken die in de 18e eeuw gebouwd werden, diende ook deze kerk als verdedigingswerk en wordt daarom ook wel vestingkerk genoemd. De kerk is hierdoor typisch van vorm; rechthoekig, massieve muren, weinig ramen, één schip, een halfrond tongewelf en ijzeren deuren.

De heilige Franciscus Xavier was een Portugese missionaris die in de 16e eeuw naar India (Goa) en China trok om het woord Gods te verkondigen.

Het oudste godshuis van het eiland is de Capella de Sa Tanca Vella uit de 14e eeuw.

Samenleving

Staatsinrichting

Het staatshoofd van Spanje, de"Rey de España", is de koning van Spanje, op dit moment Don Juan Carlos de Borbón y Borbón. De koning is onschendbaar en de verantwoordelijkheden liggen bij de minister-president en zijn kabinet. Toch kan de koning door zijn bevoegdheden grote invloed uitoefenen. Hij bekrachtigt wetten en vaardigt ze uit; hij roept de Kamers van de volksvertegenwoordiging bij elkaar, ontbindt ze en schrijft verkiezingen en referenda uit. Verder is hij onder andere opperbevelhebber van de strijdkrachten en benoemt en ontslaat ministers.

De regering bestaat uit de minister-president of Presidente del Gobierno, eventueel vice-presidentes en ministers. De minister-president is veel machtiger dan in Nederland, en te vergelijken met de Britse premier en de Duitse bondskanselier.

De volksvertegenwoordiging bestaat uit twee kamers: de Tweede Kamer of Congreso de los Diputados met 350 leden en de Senaat of Senado met 254 leden. Elke provincie mag twee leden in het Congreso afvaardigen, behalve Ceuta en Melilla. De andere leden worden per provincie gekozen en de bevolkingsgrootte is dan doorslaggevend wat betreft het aantal leden dat afgevaardigd wordt. Voor de Senado kiezen de 47 op het vasteland gelegen provincies elk vier senatoren. Mallorca mag er drie kiezen. De Senaat vertegenwoordigt de bevolking van de provincies als geheel, ongeacht hun omvang. Dit systeem staat op de nominatie om afgeschaft te worden.

Voor de actuele politieke situatie vam Spanje zie hoofdstuk geschiedenis.

Ibiza vormt samen met Formentera een autonoom gewest, een van de Comunidades Autónomas, met een eigen regering en parlement (Spaans: Consells). Elke Autónomia heeft een wisselend pakket aan bevoegdheden dat vastgelegd is in een Estatuto de Autonomía. Elke Autonomía heeft een regionaal parlement (Asamblea Legislativa), een regionale regering (Consejo de Gobierno), een regionale president (Presidente del Consejo) en een regionaal hooggerechtshof (Tribunal Superior de Justicia). Het regionale parlement bestaat uit één kamer waaruit de regionale minister-president gekozen wordt.

Spanje is verdeeld in 50 provincies met als belangrijkste provinciale orgaan de Diputacíon Provincial, de Provinciale Staten. Hierin zitten tussen de 25 en 51 leden of diputados. Deze worden door gemeenteraadsleden gekozen. De diputados kiezen weer een dagelijks bestuur, de Comisíon de Gobierno.

In 1998 waren er in Spanje 8097 gemeenten of municipios. Bij gemeenten tussen de 250 en 100.000 inwoners telt het gemeentebestuur of Ayuntamiento tussen de 5 en 25 leden. Een Ayuntamiento bestaat uit een burgemeester of Alcalde, één of meer loco-burgemeesters of Tenientes de Alcalde en raadsleden of Consejales.

Er bestaan nog veel gemeenten die minder dan 100 inwoners hebben. Van alle gemeenten heeft 86% minder dan 500 inwoners.

Sant Francesc (Xavier) is het bestuurlijke centrum van Formentera en heeft ca. 1500 inwoners.

Onderwijs

Het onderwijssysteem in Spanje is sinds 1990 aan sterke verandering onderhevig. Het basisonderwijs werkt al met het nieuwe systeem. Het peuter- en kleuteronderwijs (Jardin de Infancia en Escuela de Párvulos) bestaat uit een driejarig en een zesjarig systeem dat niet verplicht is.

Her basisonderwijs van 6 tot 12 jaar ( Educación Primaria) is verplicht en gratis. Deze fase in het onderwijs bestaat uit drie cycli van elk twee jaar. Hierna volgt het verplichte voortgezet onderwijs (Educación Secundaria Obligatoria) van 12 tot 16 jaar. Hierna stopt de leerplicht. De ESO kent twee cycli van twee jaar waarna men een certificaat krijgt waarmee men o.a. naar beroepsopleidingen kan.

Na het verplichte onderwijs kan men verder studeren voor het Bachillerato dat toegang geeft tot de universiteit.

Het middelbaar beroepsonderwijs (Formación Profesional Grado Medio) wordt in Spanje niet erg gewaardeerd. Het zal gemiddeld ongeveer twee jaar duren en direct opleiden voor beroepen.

Het hoger beroepsonderwijs (Formación Profesional Grado Superior) en de universiteit (Universidad) vormen het sluitstuk van het onderwijssysteem. Spanje telt op dit moment 62 staatsuniversiteiten en een stuk of twintig particuliere universiteiten. De universiteit van Salamanca dateert van 1218 en is daarmee een van de oudste universiteiten ter wereld.

Ook de Balearen hebben een universiteit, de Universitat de les Illes Balears, met een dependance op Ibiza. Bijzonder is het Morna International College, waarvan het studieprogramma gebaseerd is op het Engelse onderwijs en er wordt dan ook les gegeven in het Engels. Spaans leren de kinderen al vanaf drie jaar en Duits vanaf vijf jaar. De meeste leraren en onderwijzers hebben een studie in Engeland gevolgd.

Economie

De Balearen vormden in vroegere tijden een doorgangsgebied voor schepen die op weg waren naar Afrika of weer teruggingen naar Europa. Met name de haven van Palma de Mallorca was hierin erg belangrijk, en groeide uit tot een van de belangrijkste havens in de Middellandse Zee.

De enige haven van Formentera, La Savina, is veel kleiner en daardoor minder belangrijk als doorvoerhaven. De haven speelt op dit moment wel een grote rol in het transport tussen de eilanden, met name voor toeristen. Doordat Formentera geen vliegveld heeft, komen alle bezoekers aan in de haven van La Savina. De enige haven van het eiland is de afgelopen jaren vergroot en er is een jachthaven aangelegd, waar nu talloze plezierjachten liggen.

De landbouw en de veeteelt zijn van ondergeschikt belang voor de economie en eigenlijk alleen gericht op de binnenlandse markt. Zo zijn er wat melkveehouderijen en wat boeren die geiten, schapen, pluimvee en varkens houden. Ca. 40% van het oppervlak van Ibiza is in gebruik voor de landbouw. De producten worden veelal aan restaurants en hotels verkocht. Kenmerkend voor Ibiza zijn de ‘paredes’, stenen muurtjes die moeten verhinderen dat in de winter, tijdens hevige regenbuien, de aarde wegspoelt.

De opbrengsten van de johannesbroodbomen zijn de laatste jaren gestegen; de kernen van de vruchten vormen namelijk een grondstof voor de chemische industrie. Andere landbouwproducten zijn aardappelen, abrikozen, vijgen en amandelen.

Hoewel helemaal omringd door het water van de Middellandse Zee, is ook de visserij economisch van weinig betekenis. Vroeger was het een zeer visrijk gebied maar door de overbevissing is daar bijna niets meer van over.

Terwijl de zoutpannen op Ibiza nog intensief gebruikt worden, zijn die op Formentera grotendeels aan de natuur teruggegeven. De zoutpannen van Estany des Peix en Estany Pudent staan onder toezicht van Natuurbescherming.

Vakantie en bezienswaardigheden

Door het toerisme heeft de economie van de Balearen een enorme groei doorgemaakt en is daardoor de rijkste provincie van Spanje geworden. Jaarlijks bezoeken ca. 8 miljoen toeristen Ibiza, Formentera, Mallorca en Menorca. Op drukke dagen in augustus landen er ca. 800 vliegtuigen per dag op het vliegveld van Palma de Mallorca! In het hoogseizoen is de verhouding toerist- eilandbewoner 4:1. Formentera trekt ca. 150.000 toeristen per jaar

In de jaren zestig werd langzaam duidelijk dat het toerisme een goudmijn zou gaan worden voor het economisch wat zieltogende eiland. Vanaf de jaren zeventig kwamen de Europeanen in grote getale naar het eiland en werden er hotels, restaurants en appartementencomplexen gebouwd. In de jaren tachtig werd het aandeel van het toerisme voor de economie van Formentera steeds belangrijker en ook het aantal arbeidsplaatsen nam sterk toe, met name in de bouw, het hotelwezen en de horeca. Dat deze ‘monocultuur’ gevaarlijk is, bleek eind jaren tachtig. De groei van het toerisme nam sterk af, waardoor veel ondernemingen hun deuren moesten sluiten.

Door de vele toeristen kwam ook de natuur en het milieu steeds verder onder druk te staan. Gelukkig is daar steeds meer aandacht voor. Om de natuur te behouden werd ongeveer een derde van Formentera beschermd. Daartoe behoren groene zones en een 100 meter brede kuststrook, die niet bebouwd mag worden. Bovendien werden historische plaatsen gerestaureerd en verfraaiingen aangebracht.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

FORMENTERA LINKS

Advertenties
• Formentera Tui Reizen
• Formentera Vliegtickets.nl
• Autohuur Formentara
• Formentera Hotels
• Ibiza Vliegtickets Tix.nl
• Vakantieveilingen bied mee op de beste deals

Nuttige links

Reisinformatie Formentera (N)
Startpagina Formentera (N)

Bronnen

Mallorca & Ibiza, Menorca & Formentera

APA Publications

Mischke, R. / Ibiza, Formentera

Het Spectrum

Rokebrand, R. / Reishandboek Ibiza en Formentera

Elmar

Sale, R. / Ibiza & Formentera

Kosmos-Z&K, 2000

Schmid, N. / Ibiza, Formentera

Deltas

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt april 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems