Landenweb.nl

BOURGONDIE
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Frans
  Hoofdstad  Dijon
  Oppervlakte  31.582 km²
  Inwoners  1.631.000
  (mei 2019)
  Munteenheid  euro
  (EUR)
  Tijdsverschil  +0
  Web  .fr
  Code.  FRA
  Tel.  +33

To read about BURGUNDY in English - click here

Populaire bestemmingen FRANKRIJK

ArdecheAuvergneBourgondie
BretagneCevennenCorsica
Cote d'azurDordogneElzas
JuraLanguedoc-roussillonLoiredal
LotNormandiePicardie
Provence

Geografie en Landschap

Geografie

Ten zuidoosten van Parijs ligt de regio Bourgondië. Met een oppervlakte van bijna 32.000 vierkante kilometer is de streek ongeveer net zo groot als België. Het departement Côte d’Or beslaat 8765 km2, Nièvre 6815 km2, Yonne 7425 km2 en Saône-et-Loire 8575 km2. Bourgondië wordt in het noorden begrensd door de Champagne, in het oosten door Savoye en Franche-Comté, in het zuiden door de Beaujolais en Lyonnais en in het westen door het Loiredal.

Landschap

advertentie

Bourgondie Landschap

Photo:tara hunt Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Bourgondië telt een waar mozaïek aan karakteristieke landschappen, maar heeft vooral zacht glooiende heuvels (tussen 150 en 600 meter) en brede rivierdalen. Alleen de Morvan is wat bergachtiger met toppen tot 900 meter, onder andere de Mont Beuvray (821 m) en de Bois du Roi (902 m).

Bourgondië is in te delen in vier verschillende gebieden. In het oosten ligt de brede riviervlakte van de Saône. Het noorden en het westen bestaan uit vruchtbare vlakten die samen het sedimentaire bekken van de Basse-Bourgogne vormen, rond de steden Auxerre en Chablis.

In het centrum liggen kalksteenplateaus die in het oosten eindigen in steile hellingen, Arrière-Côte en Côte. In het zuiden liggen granietmassa's en plateaus van het prachtige, heuvelachtige natuurgebied Parc Naturel Régional du Morvan, en verder de Charolais en de Mâconnais.

Bourgondië is een zeer waterrijk gebied. In noordelijke richting stromen de Marne, de Aube, de Ource, de Seine, de Ozerain, de Armançon, de Serein, de Cure, de Yonne en de Loire met hun deels naar het zuiden stromende zijtakken zoals de Arconce, de Bourbince, de Arroux en de Nièvre. De Saône loopt naar het zuiden, met de noordwaarts stromende zijrivieren de Ouche, de Dheune en de Grosne.

In de 19e eeuw werden de belangrijkste rivieren met elkaar verbonden door een aantal kanalen: Canal de Bourgogne (tussen Yonne en Saône), Canal de Centre (tussen Loire en Saône), Canal du Rhône au Rhin en Canal de la Marne à la Saône.

Parc Naturel Régional du Morvan

advertentie

Morvan Bourgondie

Photo:Havang in het publieke domein

Dit is een van de 23 regionale natuurparken in Frankrijk. Er leven ca. mensen op een oppervlakte van 175.000 ha, waarvan 70.000 ha door bossen (voornamelijk beuken, eiken, dennen, sparren) en 1300 ha door water wordt ingenomen.

In 1970 werd 64 gemeenten opgenomen in dit nationale park. De Morvan bestrijkt een gebied van 50 km in de breedte en 70 km in de lengte en bestaat grofweg uit twee delen: La Bas-Morvan en Le Haut-Morvan. De Mont-Préneley is met 855 m het hoogste punt van Bourgondië.

De Morvan kent enkele grote bossen: Forêt de la Gravelle (2000 ha), Forêt Le Bois du Roi (1013 ha), Forêt domaniale d’Anost (1695 ha), Forêt domaniale au Duc (1227 ha) en Forêt domaniale de Breuil-Chenue (1113 ha). De Morvan kent een uitgebreid netwerk van rivieren en de belangrijkste daarvan zijn de Cure, de Chalaux, de Cousin, de Ternin en de Yonne.

Klimaat en Weer

advertentie

Bourgondie Auxerre in de zon

Photo:Christophe.Finot Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

Bourgondië ligt ver landinwaarts en heeft daardoor grotendeels een Midden-Europees landklimaat met koude winters en warme zomers. Alleen in het westen van het gebied drukt de Atlantische Oceaan nog haar stempel op het klimaat. Het zuidoosten ondervindt invloeden van het mediterrane klimaat.

Het weer komt meestal vanuit het westen aanzetten, als er met vocht verzadigde wolken vanaf de Atlantische Oceaan aankomen en tegen de hoogste bergen van de Morvan blijven hangen, kan het in het hart van de streek langdurig regenen. Gemiddeld valt er in Bourgondië tussen 650 en 900 mm neerslag per jaar. In de Morvan valt in de berggebieden veel meer neerslag, 1600 tot 1800 mm per jaar. Op de toppen regent of sneeuwt het 180 dagen per jaar. De meeste regen valt in de maanden juni en augustus, de minste regen valt in de maand maart.

De gemiddelde temperaturen liggen iets hoger dan in Nederland.

Klimaattabel Auxerre

neerslaggem.tempmax.temp.min.temp.
Januari51 mm2,7°C16,8°C-20,1°C
Februari54 mm4,0°C23,0°C-18,8°C
Maart47 mm6,8°C26,6°C-10,8°C
April40 mm9,8°C28,7°C-3,6°C
Mei65 mm13,5°C31,3°C-1,0°C
Juni65 mm16,7°C35,8°C3,0°C
Juli48 mm18,7°C39,6°C5,8°C
Augustus57 mm18,3°C38,8°C4,0°C
September54 mm15,8°C35,3°C0,5°C
Oktober54 mm11,4°C28,8°C-2,9°C
November53 mm6,2°C22,8°C-8,1°C
December55 mm3,6°C18,4°C-15,1°C
Jaar540 mm10,6°C39,6°C-20,1°C

Klimaattabel Dijon

neerslaggem.temp.
Januari59 mm1,6°C
Februari53 mm3,6°C
Maart53 mm6,5°C
April52 mm9,8°C
Mei86 mm13,7°C
Juni62 mm17,2°C
Juli51 mm19,7°C
Augustus65 mm19,1°C
September67 mm16,1°C
Oktober58 mm11,3°C
November64 mm5,6°C
December62 mm2,3°C
Jaar732 mm10,5°C

Planten en dieren

Planten

advertentie

Eekhoorntjesbrood Bourgondie

Photo:Svdmolen Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Een groot deel van het Landschap van Bourgondië is bedekt met weiden, houtwallen en loof- en naaldbossen. Bloemen zijn onder meer akkerboterbloemen, witte en blauwe viooltjes, ranonkels en anemonen. Er groeien ook veel paddenstoelen: oesterzwammen, eekhoorntjesbrood, cantharellen en morielje.

De meest voorkomende boomsoorten zijn beuk, eik, haagbeuk en (zilver)berk.

Bourgondië telt 17 bedreigde plantensoorten.

De Morvan heeft een rijke flora met onder andere wilde narcis, bosanemoon, dotter, sleutelbloem, speenkruid, gele brem, roze dagkoekoeksbloem, de zeldzame witte nachtkoekoeksbloem, vergeet-mij-nietje, akkerhoornbloem, blauwe korenbloem en orchidee.

Dieren

advertentie

Wild Zwijn Bourgondie

Photo:Frank Vincentz Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In de Bourgondische bossen en op de vlaktes leven zoogdieren als reeën, dassen, vossen, wilde katten, steenmarters, hazen en konijnen.

In de meren en rivieren zwemmen vele vissoorten: beek- en regenboogforel, karper, snoek, snoekbaars, kwabaal (zoetwatervariant van de kabeljauw), harder, elft, lamprei, barbeel, zeelt en voorn. Het Bourgondische rivierenlandschap is ook de habitat voor de ringslang. Enkele bijzondere amfibieën zijn boomkikker, geelbuikvuurpad, kamsalamander, aspisadder, esculaapslang en smaragdhagedis.

Bekende roofvogels zijn sperwers, rode en zwarte wouwen, smelleken, haviken, kiekendieven, buizerds, slangenarenden, dwergarenden, en slechtvalken. Andere vogels zijn ijsvogel, bijeneter, oeverzwaluw, waterspreeuw en de grote gele kwikstaart.

De gecultiveerde landbouwgebieden worden regelmatig omgeploegd door kuddes wilde zwijnen. Jaarlijks worden er dan ook tienduizenden wilde zwijnen doodgeschoten door jagers.

De insectenwereld is erg rijk door het afwisselende landschap en de vele planten- en bloemensoorten. Enkele bijzondere soorten zijn de meikever, het vliegend hert, de bidsprinkhaan en de gouden tor, en verder vlinders als blauwtje, koninginnepage, parelmoervlinder en op sommige plaatsen de grote vuurvlinder.

Bourgondië telt 101 bedreigde diersoorten, waaronder vleermuizen, otters, wulpen, uilen, kiekendieven, palingen, snoeken, padden, hagedissen en rivierkreeftjes.

Buizerd Bourgondie

Photo:Peter van der Sluijs CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De Morvan kent ook een rijke collectie vogels. Roofvogels als buizerds, valken, haviken en veel uilensoorten, komen algemeen voor. Verder zwaluwen, vinken, eksters, kraaien, putters, kauwen, pimpelmezen en roodborstjes. Zeldzamer zijn bonte en grauwe vliegenvanger, ijsvogel, hop, waterspreeuw en ortolaan. Reptielen en amfibieën zijn onder andere ringslang, Moorse waterslang, salamanders, padden, hagedissen, kikkers. Zoogdieren worden vertegenwoordigd door vossen, dassen, bunzingen, marters, konijnen, hazen, damherten, wilde zwijnen en wilde katten.

Geschiedenis

Prehistorie

Arcy-sur-Cure Grotten Bourgondie

Photo:Publiek domein

Verschillende sporen getuigen ervan dat er al in het Paleolithicum, de oude steentijd (ca. 2.000.000 – 8.000 v.Chr.), mensen in het huidige Bourgondië hebben geleefd. Vindplaatsen zijn onder andere Arcy-sur-Cure en Roche de Solutré, in de buurt van Mâcon. Er is daar zoveel materiaal gevonden dat de gehele periode (ca. 20.000-16.000 v.Chr.) Solutréen wordt genoemd. Datzelfde geldt voor Chassey-le-Camps, waar veel overblijfselen uit het Neolithicum (ca. 6000-1800 v.Chr.) gevonden zijn. Zoveel zelfs dat ook hier een periode naar genoemd is, namelijk het Chasséen (4000-3000 v.Chr.). In deze tijd settelden zich de nomadisch levende volkeren in dit gebied en werden geleidelijk aan veehouders en akkerbouwers.

Oudheid

Romeins Theater Autun Bourgondie

Photo:Zairon Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Ca. 300 v.Chr. vestigden zich de Gallische Aduërs in het huidige Bourgondië, uitstekende landbouwers en veeboeren. Ze leefden in versterkte plaatsen, de zogenaamde ‘oppida’. Het grootste oppidium, en in feite de hoofdstad van het hele gebied, was Bibracte, een fort op de Mont Beuvray in het zuiden van de Morvan.

Vanaf de 2e eeuw v.Chr. werd dit gebied aangevallen en ondanks hevig verzet van de Gallische stammen, namen de Romeinen onder Julius Caesar in 52 v.Chr. het gebied in. De legendarische Gallische aanvoerder Vercingetorix leed de beslissende nederlaag.

Na deze periode van verzet profiteerden de Galliërs van de Romeinse beschaving en kenden een periode van economische bloei. De hoofdstad werd van Bibracte verplaatst naar Augustodunum (het huidige Autun). Vrijwel meteen kwamen de Galliërs in aanraking met het christendom. Een belangrijke stad als Auxerre werd in de 4e eeuw n.Chr. gekerstend en een belangrijke pelgrimsplaats.

De 4e eeuw stond ook in het teken van het verval van het Romeinse rijk en de binnenvallende Germaanse volken (Goten, Vandalen, Franken, Saksen en Angelen) en de Hunnen. In 476 hield het West-Romeinse rijk al op te bestaan.

Middeleeuwen

Karel Martel Bourgondie

Photo:J. Patrick Fischer CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In 486 werd het Frankische rijk (gebied tussen de Rijn en de Noordzee) der Merovingers gesticht door Clovis, de koning van de Salische Franken. Hij liet zich in 496 dopen en daardoor vormden de Gallo-Romeinen en de Franken gemakkelijk een staat. Na de dood van Clovis in 507 werd het Frankische rijk verdeeld onder zijn drie zonen. In 532-534 voegden zij het koninkrijk der Bourgondiërs, de ‘Burgondiones’, aan hun bezittingen toe. Deze Bourgondiërs waren afkomstig van de Baltische kust en aan het einde van 4e eeuw dit gebied binnengedrongen. Na de dood van één van de zonen, Chlotarius I, werd het rijk verdeeld in drie rijksdelen: Austrasië, Neustrië en Bourgondië (gelegen tussen Austrasië en de Provence, met als hoofdstad afwisselend Chalon-sur-Saône en Autun).

Onder Chlotarius II (613-629) werden deze rijksdelen bestuurd door hofmeiers en kenden een hoge mate van zelfstandigheid. Onder Dagobert I (629-639) werd er nog een laatste poging gedaan om de drie rijksdelen te verenigen, maar dit mislukte jammerlijk. De hofmeiers werden nog machtiger, wat uiteindelijk leidde tot het verval van de Merovingers.

Pas onder Karel Martel (714-742) en zeker onder Karel de Grote (768-814) werd het Frankische rijk steeds machtiger en breidde zich ook fors uit, tot in Spanje en Duitsland toe. In de provincies regeerde hij met harde hand, mar dit leverde wel een culturele en wetenschappelijke bloeiperiode op.

Na de dood van Karel de Grote ontbrandde er een erfopvolgingskwestie. Na de regeerperiode van zijn zoon Lodewijk de Vrome werd het grote rijk weer in drieën verdeeld bij het Verdrag van Verdun in 843. Lodewijk de Duitser kreeg het oostelijke deel, Karel de Kale het westelijke deel en Lotharius het zogenaamde Middenrijk. Uit deze deling werd uiteindelijk Frankrijk geboren.

Bourgondië werd door Verdun tussen het Middenrijk en West-Francië verdeeld. Het gedeelte van het Middenrijk werd in 921 al verloren aan Oost-Francië. De noordwestelijke punt werd het latere hertogdom Bourgondië.

In deze tijd werd Europa geteisterd door binnendringende Noormannen, maar ook de leenmannen stelde zich steeds onafhankelijker op. Richard de Rechtvaardige, graaf van Autun, wist de andere Bourgondische graven te verenigen en de Noormannen uit Bourgondië te verjagen.

Capetingse Huis (987-1328)

Hugo Capet Frankrijk

Photo:Publiek domein

In 987 werden de Karolingers door de Capetingers verdrongen en Hugo Capet, de hertog van het Ile de France, tot koning gekroond. Feodale staten als Bourgondië waren in die begintijd zeer machtig en vrijwel onafhankelijk. In 1015 lukte het Robert II de Vrome om Bourgondië te veroveren, maar onder zijn zoon Robert I de Oude werd het centrale gezag weer ernstig ondermijnd. Bourgondië bestond in die tijd uit de streek rond Dijon.

Pas onder Lodewijk VI de Dikke werden de feodale heersers weer wat in bedwang gehouden. Hierdoor nam de welvaart weer toe voor de gewone bevolking. In deze tijd werden ook kloosterorden als de Cluniacenzers en Cisterciënzers steeds belangrijker voor de ontwikkeling van het Bourgondische land.

Onder Lodewijk VI (1137-1180) werd de invloed van Engeland op Frankrijk steeds groter door dynastieke verwikkelingen. Door het huwelijk van Hendrik Plantagenêt met Eleonora van Aquitanië ontstond er een zeer machtig rijk: Engeland, Anjou, Normandië en grote delen van Zuidwest-Frankrijk.

De Capetingers zagen deze ontwikkelingen met lede ogen aan en Filips II Augustus (1180-1223) ging de strijd aan met de Engelsen, die onder leiding stonden van Richard Leeuwenhart en zijn opvolger Jan zonder Land. Het werd een succesvolle strijd voor Filips, want uiteindelijk werden alle lenen ten noorden van de Loire ingelijfd bij het Franse koninkrijk. De gehele 13e eeuw bepaalden rust en vrede het beeld in Frankrijk, o.a. onder de machtige Lodewijk de Heilige. Hij hervormde het bestuurlijk en administratief apparaat sloot in 1259 vrede met de Engelsen. Hij overleed in 1270 in Tunis tijdens de tweede kruistocht.

Honderdjarige Oorlog (1340-1453)

Slag bij Azincourt

Photo:Publiek domein

Tijdens het bewind van Filips VI van Valois was het afgelopen met de rust en de welvaart. Hongersnood en de pest maakten vele slachtoffers. Verder maakte de Engelse koning Edward III aanspraak op de Franse troon e onder andere als gevolg daarvan braken er een aantal oorlogen uit die tezamen de Honderdjarige Oorlog zouden gaan heten. De strijd verliep slecht voor de Fransen want al in 1360 kwam geheel Zuidwest-Frankrijk onder bestuur van de Engelsen. Onder de zwakke Karel VI (1380-1422) bereikte Frankrijk haar dieptepunt. Leenmannen probeerde de macht van Karel over te nemen en gingen zelfs verbintenissen aan met de Engelsen. Zo kozen de Bourguignons, onder leiding van Jan zonder Vrees, de hertog van Bourgondië de kant van de Engelsen. Ze kwamen daarmee in conflict met de Armagnacs, en nadat Jan zonder Vrees zijn opponent had laten vermoorden ontstond er een soort burgeroorlog.

De Engelsen, onder Hendrik V, maakten gretig gebruik van de onderlinge strijd van de Fransen en in 1415 werd bovendien het Franse leger vernietigend verslagen bij Azincourt. Hendrik kreeg daarbij hulp van Filips de Goede van Bourgondië en daarna werden ook Normandië en Rouen ingenomen. De Staten-Generaal van Frankrijk erkenden vervolgens Hendrik V als koning van Frankrijk.

In 1422 overleden zowel de Franse als de Engelse koning en werden zowel Hendrik VI als Karel VII tot koning uitgeroepen. In de praktijk bleek de Engelse Hendrik VI de sterkste, want hij veroverde het laatste Franse bolwerk, Orléans.

De Franse heldin Jeanne d’Arc zorgde echter voor een ommekeer door met het leger van Karel VI op 8 mei 1429 Orleans terug te heroveren. Karel voelde zich nu sterk genoeg om zich in Reims te laten kronen tot koning van Frankrijk. Hierna wist hij ook Parijs te heroveren en Filips de Goede van Bourgondië weer achter zich te krijgen. In 1444 werd er een wapenstilstand gesloten met de verzwakte Engelsen, en bij het einde van de Honderdjarige Oorlog bleef alleen Calais nog in handen van de Engelsen.

Onder Karel de Stoute (1467-1477) strekte het hertogdom Bourgondië zich uit van Amsterdam tot Mâcan en van Amiens tot Mulhouse. Aan de basis van dit machtige rijk stonden figuren als Filips de Stoute (1363-1404), Jan zonder Vrees en Filips de Goede (1419-1467), de vader van Karel de Stoute. Karel joeg echter Lodewijk XI (1461-1483) van Frankrijk tegen zich in het harnas en verloor bondgenoot Edward IV van Engeland, die vrede sloot met Lodewijk. Karel sneuvelde in 1477, na gevechten met opstandige Lotharingers.

Naar een nieuwe Franse staat

Lodewijk XI Frankrijk

Photo:Maksim Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Lodewijk XI probeerde in de tweede helft van de 15e eeuw de nationale Franse staat te herenigen maar stuitte hierbij op de graven en hertogen, die ieder hun eigen weg wilden gaan. Bourgondië werd pas in het gareel geduwd na de dood van Karel de Stoute. Karel had echter een erfdochter, Maria van Bourgondië, die trouwde met Maximiliaan van Oostenrijk. Het lukte Lodewijk vervolgens nog wel om het Franse stamgebied te veroveren, maar alle andere veroveringen vervielen aan de Habsburgers. Dit betekende voor Bourgondië dat het wel bleef bestaan, maar zonder het huidige Bourgondië. Bovendien zat er een Duitse keizer op de Bourgondische troon.

De zaak werd nog internationaler toen de zoon van Maximiliaan en Maria, Filips de Schone (1482-1506), trouwde met de Spaanse prinses Johanna. Hun zoon, Karel V, werd uiteindelijk keizer van Duitsland, koning van Spanje en heer der Nederlanden. Het Bourgondische rijk hield heermee definitief op te bestaan en het gezag werd voortaan alleen nog maar uitgevoerd door een koninklijke gouverneur.

Zestiende eeuw

Barthelomeusnacht

Photo:Publiek domein

De zestiende eeuw stond in Frankrijk in het teken van kerkhervormingen en de onvermijdelijk daarmee samenhangende godsdienstige twisten. Met name de Hugenoten (Franse protestanten) hadden het zwaar te verduren onder de heerschappij van achtereenvolgens Frans I (1515-1547), Hendrik II (1547-1559), Frans II (1559-1560), Karel IX (1560-1574) en Hendrik III (1574-1589). De meeste gewelddadige gebeurtenis was de Bartholomeusnacht in 1572, toen ca. 20.000 Hugenoten letterlijk afgeslacht werden na het huwelijk tussen de protestantse Hendrik van Navarra en de katholieke Margaretha de Medici.

Pas onder deze Hendrik IV (1589-1610) van Navarra werd het weer rustig in Frankrijk. Hij bekeerde zich tot het katholicisme, maar schonk tevens zijn voormalige geloofsgenoten, de hugenoten, de godsdienstvrijheid via het edict van Nantes in 1598.

Europese heersers

Lodewijk XIV Frankrijk

Photo:Publiek domein

Onder de absolute heersers Lodewijk XIII (1610-1643) en Lodewijk XIV (1643-1675) werd Frankrijk de machtigste staat in Europa. Dit was tevens te danken aan enkele belangrijke figuren als Kardinaal Richelieu (eigenlijk Armand Jean du Plessis), die zelfs de grondlegger werd van het absolutisme, waarbij de macht van de adel steeds geringer werd en die van de Staten-Generaal bijna nihil was. Het regionale bestuur werd in handen gegeven van koninklijke intendanten.

Een andere machtige figuur uit die tijd was Mazarin, die vooral op financieel gebied de touwtjes in handen had en de belastingdruk op de bevolking flink opvoerde. In 1648 kwam er een einde aan de Dertigjarige Oorlog, waarbij de Elzas aan Frankrijk werd toegevoegd. Frankrijk werd echter onmiddellijk weer in een burgeroorlog gestort als protest tegen de belastingperikelen. Mazarin kwam echter als overwinnaar uit de ontstane wanorde, en zorgde ervoor dat Lodewijk XIV trouwde met de Spaanse Maria Teresia. Na de dood van Mazarin in 1661 nam Lodewijk, genaamd de ‘Zonnekoning’, de macht volledig over en heerste over een machtig en welvarend rijk waar de zon ‘nooit’ onderging. In de jaren tachtig van de 17e-eeuw ging het een stuk minder met Lodewijk door enkele nederlagen tegen een steeds groter groeiende groep vijanden.

Franse Revolutie

Robespierre Frankrijk

Photo:Publiek domein

Lodewijk XIV werd opgevolgd door de zwakke Lodewijk XV, die na de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) het koloniale bezit in Voor-Indië en Amerika moest afstaan aan de Engelsen. In eigen land ging het economisch steeds slechter en het absolutistische gedrag kwam steeds meer onder kritiek te staan. Dit bleef ook zo onder het gezag van Lodewijk XVI (1774-1792), onder wiens bewind in 1789 de Franse Revolutie uitbrak.

Voor het eerst sinds 1614 kwamen de Staten-Generaal weer bijeen, een krampachtige poging van Lodewijk om weer in een goed blaadje bij de bevolking te komen staan. Er moest gestemd worden en dit gebeurde zoals altijd per stand en niet per hoofd. Dit was tegen het zere been van de zogenaamde ‘derde’stand, de burgerij, die in feite zorgden voor welstand en ontwikkeling van Frankrijk, maar verder niets te zeggen hadden, dit in tegenstelling tot de adel en de geestelijkheid, die bovendien nog profiteerden van allerlei privileges. De zeshonderd burgers kwamen toen in opstand en op 14 juli 1789 werd de Bastille, het gehate symbool van de oude machthebbers, bestormd. Deze opstand breidde zich als een inktvlek uit over het hele land en overal klonk het nieuwe devies ‘liberté, egalité et fraternité’. De voorrechten van de standen werden afgeschaft en kastelen en kloosters werden verwoest, ook in Bourgondië. Lodewijk wilde vluchten maar bleef gedwongen aan en ondertekende in september 1791 een grondwet, die gebaseerd was op een parlementaire monarchie. In 1792 werd tenslotte de republiek uitgeroepen. Binnen de republiek woedde nog een strijd tussen de Girondijnen, die voorstanders waren van rechtsgelijkheid, particulier eigendom en zelfbestuur, en tussen de jakobijnen (o.a. Robespierre), die aanhangers waren van een centrale staat en voor nationalisatie van particulier bezit. Robespierre voerde in 1793 de doodstraf met de guillotine in en Lodewijk XVI was een van de meest beroemde slachtoffers. In juli 1794 werd echter ook Robespierre onthoofd.

Frankrijk onder Napoleon

Napoleon Frankrijk

Photo:Publiek domein

Terwijl Frankrijk gebukt ging onder de gruwelen van de revolutie, probeerden een aantal andere Europese mogendheden hiervan te profiteren en de revolutionaire ideeën van de Fransen tegen te houden.

Toen Napoleon Bonaparte echter bevelhebber van het leger werd, was het afgelopen met de ambities van de Europese landen. Onder zijn leiding bleek zijn leger praktisch onoverwinnelijk en hij veroverde bijna geheel Europa. In 1804 liet hij zich tot keizer kronen en vaardigde de ‘Code civil’ uit, een nieuw en revolutionair burgerlijk wetboek waarin allerlei zaken werden geregeld voor de gehele bevolking. Pas toen Napoleon probeerde Rusland te veroveren ging het faliekant mis.

In 1812 werd zijn leger in de Russische kou in de pan gehakt en dat moedigde andere landen weer aan om de wapens tegen Frankrijk op te nemen. In 1814 werd Napoleon afgezet en verbannen naar Elba en de Bourbons bestegen met Lodewijk XVIII weer de troon. Napoleon wist nog eenmaal een leger samen te stellen en naar Parijs op te rukken, maar in 1815 werd hij bij Waterloo definitief verslagen.

19e eeuw

Lodewijk Napoleon Frankrijk

Photo:Publiek domein

Onder Lodewijk XVIII werd een een twee-kamerstelsel met beperkt kiesrecht in het leven geroepen, de ‘Charte’. Zijn opvolger, Karel X (1824-1830), beperkte het kiesrecht weer en hief de persvrijheid op. Het verzet tegen deze terugkeer naar het autoritarisme was zo hevig dat Karel eieren voor zijn geld koos en in 1830 aftrad. Ook onder Louis Philippe d’Orléans (1830-184) bleef het rommelen, met name onder de republikeinen en de arbeiders. Uiteindelijk brak er in 1848 weer een opstand in Parijs uit, met de Tweede Republiek als resultaat. Lodewijk Napoleon werd na een staatsgreep in 1852 als Napoleon III de machtigste man in Frankrijk. Door een Spaanse troonopvolgingskwestie, waarbij Pruisen dreigde op de Spaanse troon plaats te nemen, verklaarde Napoleon de oorlog aan Duitsland. Frankrijk, gesteund door geen enkele bondgenoot, leed enkele nederlagen en Napoleon werd zelfs gevangen genomen door de Duitsers in 1870. Deze kortdurende oorlog had de nodige gevolgen, want het gebied Elzas-Lotharingen behoorde vanaf die tijd tot Duitsland. De Derde Republiek zou in Frankrijk duren tot het begin van de Tweede Wereldoorlog in 1940.

Eerste en Tweede Wereldoorlog

Petain Frankrijk

Photo:Publiek domein

De Eerste Wereldoorlog werd vooral in Noord-Frankrijk uitgevochten, maar ook Bourgondië speelde een cruciale rol. Hier wist de Franse generaal Joffre in Châtillon-sur-Seine de Duitse opmars tijdelijk te stoppen. Na de oorlog kreeg Frankrijk als compensatie onder andere Elzas-Lotharingen weer terug van Duitsland.

In 1939 viel het Duitsland van Adolf Hitler Polen binnen, waarna Frankrijk de oorlog verklaarde aam Duitsland. In de tweede helft van mei 1940 drongen de Duitsers ver Frankrijk binnen, tot in Parijs en Bourgondië toe. Verschillende Bourgondische steden werden gebombardeerd.

Het verzet in Frankrijk, onder andere zeer actief in de Morvan (marquisards), stond onder leiding van generaal Charles de Gaulle, die later president van Frankrijk zou worden. Op 6 juni 1944 landden geallieerde troepen op de Normandische kust en op 1945 capituleerden de Duitsers.

Tijdperk De Gaulle

Charles de Gaulle Frankrijk

Photo:Publiek domein

Direct na de oorlog vormde De Gaulle een voorlopige regering. Hij wilde vervolgens via een grondwetsherziening meer bevoegdheden voor de president regelen, maar dit mislukte. Pas na de Vierde Republiek kreeg hij zijn zin. Door de overname van de macht in de Franse kolonie Algerije werd er een dringend beroep gedaan op De Gaulle om de Fransen te leiden. Hierdoor was het niet zo moeilijk voor hem om de door hem gewenste grondwetswijziging toch in te voeren. Zo kwam hij stevig aan het hoofd van de Vijfde Republiek te staan en wist hij de Algerijnse opstand te bedwingen en op onafhankelijkheid van het Noord-Afrikaanse land aan te sturen.

In 1969 trad De Gaulle af nadat enkele voorstellen van hem per referendum waren weggestemd. Belangrijkste punten waren de hervorming van de Senaat en een nieuwe regionale indeling van Frankrijk.

Na De Gaulle

Francois Hollande Frankrijk

Photo:Pablo029 Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Na De Gaulle werden achtereenvolgens Georges Pompidou (tot 1974), Valéry Giscard d’Estaing (tot 1981), François Mitterand (tot 1995) en Jacques Chirac (1995- ) president. De opkomst van de extreem rechtse partij Front National in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw zorgde voor veel politieke onrust in Frankrijk. Met name het zuidelijke deel van Auvergne toonde zich al die jaren niet gevoelig voor de extreme denkbeelden van deze partij.

In de jaren zeventig kregen de regio’s, waaronder Bourgondië, meer te zeggen en er kwam weer meer ruimte voor de eigen taal en de plaatselijke cultuur.

Sinds 16 mei 2007 is Nicolas Sarkozy president. De president heeft een relatief grote macht, doordat hij staatshoofd en regeringsleider is. In oktober 2008 wordt de omvang van de kredietcrisis merkbaar en in februari 2009 pompt de overheid miljarden in de economie. In maart 2010 leiden de regeringspartijen een groot verlies bij regionale verkiezingen. In juni 2010 kondigt de regering drastische bezuinigingen aan om de staatsschuld te verlagen. In mei 2012 wordt de socialist Francois Hollande de nieuwe president van Frankrijk. In 2013 stuurt Frankrijk een interventiemacht naar de voormalige kolonie Mali. In maart 2014 wordt Manuel Valls de nieuwe premier, na een opmars van het Front Nationaal. Ook bij de Europese verkiezingen in mei wint het front nationaal.Het jaar 2015 staat in het teken van terroristische aanslagen op Frans grondgebied door Islamitische Staat. In januari vallen 17 slachtoffers, voornamelijk medewerkers van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo. In november zijn er 130 doden te betreuren bij diverse aanvallen in Parijs. In februari 2016 begint de opruiming van de"jungle" van Calais, dat is een groot kamp met illegalen die de oversteek naar Groot-Brittanië willen maken. Op 14 juli 2016 slaat Islamitische Staat opnieuw toe, een vrachtwagen rijdt in op een menigte tijdens de nationale feestdag met meer dan 80 doden tot gevolg. In mei 2017 wint de kandidaat van het centrum Emaunuel Macron de Franse presidentsverkiezingen van de ultrarechtse Marine Le Pen. Zijn beweging La Republique en Marche wint vervolgens in juni bij parlementsverkiezingen de absolute meerderheid.

Emmanuel Macron, 25e president van Frankrijk

Photo: Kremlin.ru, Creative Commons Attribution 4.0 International no changes made

Eind 2018 vinden grote landelijke"gele hesjes" protesten plaats tegen pogingen om het gebruik van fossiele brandstoffen te beteugelen door middel van prijsstijgingen die gewelddadig worden, wat aanleiding geeft tot aanpassingen door de regering. De protesten gaan door in 2019. In juli 2020 benoemt president Macron Jean Castex tot premier, nadat Edouard Philippe ontslag nam na een slechte uitslag voor de regerende La République En Marche! partij bij lokale verkiezingen. In Conflans-Sainte-Honorine, een voorstad ten noordwesten van Parijs, werd op straat een geschiedenisleraar die kort daarvoor in de klas karikaturen van de profeet Mohammed liet zien onthoofd. De achttienjarige Tsjetsjeense dader werd door de politie doodgeschoten.

Jean Castex, premier van Frankrijk sinds 1 juli 2020

Photo: Florian DAVID, CCAttribution-Share Alike 4.0 International, no changes made

Bevolking

Oude stad Dijon

Photo:Hervé Sartori CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Bourgondië telt in totaal ca. 1,7 miljoen ‘Bourguignons’ (15e Franse regio) en heeft een bevolkingsdichtheid van ca. 51 inwoners per km2 (De bevolkingsaantallen per departement zijn als volgt: Saône-et-Loire 580.000, Côte d’Or 535.000, Yonne 340.000 en Nièvre 250.000. De verspreiding van de bevolking over de diverse streken van Bourgondië is zeer ongelijk: zo heeft de streek Châtillonnais slechts 10 inwoners per km2, de Morvan 10-15 inw./km2 en het departement Nièvre 35 inw./km2.

Bourgondië bestaat voor een groot deel uit landelijke gebieden, maar de meeste mensen wonen in de stedelijke gebieden: ca. de helft van de Bourgondiërs leeft op slechts 5% van het grondgebied.

De leeftijdsopbouw verschilt ook sterk per streek: Nièvre heeft 25% 60-plussers, de Côte d’Or 17,7% en 46% van de bevolking is daar jonger dan 30 jaar.

Grootste steden

Dijon155.000 inwoners
Chalon-sur-Saône45.000 inwoners
Nevers34.000 inwoners
Auxerre34.000 inwoners
Mâcon33.000 inwoners
Fontaine-Française32.000 inwoners
Sens25.000 inwoners
Le Creusot22.000 inwoners
Chenôve22.000 inwoners
Beaune21.000 inwoners
Montceau-les-Mines19.000 inwoners
Autun18.000 inwoners
Nuits-Saint-Georges14.000 inwoners
Auxonne12.000 inwoners

Taal

Frans Taalkaart

Photo:Publiek domein

Officiële taal is het Frans, daarnaast wordt door minderheden Bretons (Bretagne) gesproken, Occitaans (het zuiden), Baskisch (in de westelijke Pyreneeën), Duits (Elzas-Lotharingen), Nederlands (Frans Vlaanderen), Catalaans (Roussillon), Italiaans (rond Nice), Corsicaans (op Corsica).

De Franse taal is een Romaanse taal die door ca. 100 miljoen mensen als moedertaal wordt gesproken, waarvan ca. 60 miljoen in Frankrijk. Frans wordt verder nog gesproken in België beneden de lijn Wezet-Moeskroen en Brussel, in Zwitserland (Suisse romande), Italië (Valle d'Aosta), Haïti en Canada (Quebec), en die, naast de moedertaal, in vele voormalige Franse koloniën als taal van bestuur en administratie wordt gehanteerd. Het Frans is de voortzetting van het vulgair Latijn, dat door de Romeinse veroveraars in Gallia Transalpina werd ingevoerd (58–50 v.C.) en zich daar ontwikkelde.

De geschiedenis van het Frans begint op het moment waarop men zich door de Karolingische renaissance, die de studie van het klassieke Latijn deed herleven, bewust werd van een kloof tussen het Latijn, taal van bestuur, rechtspraak en godsdienst, en de omgangstaal. Hiervan getuigt onder meer een besluit van het concilie van Tours (813), dat voortaan in de volkstaal ("lingua romana rustica") gepreekt moest worden. In de geschiedenis van het Frans zijn globaal drie perioden te onderscheiden: het Oud-Frans (begin 9de – begin 14de eeuw), het Middel-Frans (begin 14de – begin 17de eeuw) en het moderne Frans (begin 17de eeuw – heden).

De Franse taal bestond oorspronkelijk uit door de Romeinen ingevoerde Latijnse woorden, aangevuld met woorden van Keltische en Frankische afkomst. Bij deze"volkswoorden" zijn vanaf de 12e eeuw de ontleningen aan het Latijn, de"geleerde" woorden, gekomen. In de 16e eeuw werden er ook veel woorden aan het Italiaans ontleend. Ook aan het Nederlands zijn vele woorden ontleend en sinds de 18e eeuw ook aan het Engels.

Vooral de afgelopen decennia is veel ontleend aan het Engels op het gebied van techniek, sport, mode, en dergelijke, waardoor de spottende term Franglais is ontstaan. Franse puristen verzetten zich tegen deze"invasie" van vreemde woorden.

Godsdienst

Reims Kathedraal

Photo:Ad Meskens Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De Franse bevolking is voor ca. 80% rooms-katholiek (ca. 48 miljoen), voor 4,5% overwegend soennitisch islamitisch (ca. 4 miljoen) en verder zijn er kleine minderheden van protestanten (ca. 950.000), joden (ca. 700.000; de grootste Joodse gemeenschap in Europa) en Armeens-christelijken. Sinds de herroeping van het Edict van Nantes in 1685 door Lodewijk XIV was het katholicisme staatsgodsdienst.

Sinds de scheiding van kerk en staat in 1905 heeft de staat geen enkele bemoeienis meer met de Kerk. De rooms-katholieke kerk heeft in Frankrijk achttien kerkprovincies en in totaal 95 bisdommen. Aan het hoofd van de kerkprovincies staat de aartsbisschop van Lyon.

Na de Bartholomeusnacht (1572) was de kracht van het protestantisme in Frankrijk gebroken. Pas door de wet van 1802 werden de protestantse kerken erkend. De voornaamste protestantse kerkgenootschappen zijn: de Église Réformée de France, de Église de la Confession d'Augsburg d'Alsace et de Lorraine, de Église évangélique luthérienne en de Église réformée d'Alsace et de Lorraine.

Sinds 1905 is er een federatie van protestantse kerken die bestaat uit gereformeerden, lutheranen, baptisten, methodisten en vrije kerken: de Fédération protestante de France.

Protestantse theologische faculteiten voor de opleiding van predikanten zijn gevestigd te Aix-en-Provence, Montpellier, Parijs en Straatsburg; de laatste twee zijn interconfessionele faculteiten. Ondanks het relatief kleine aantal is de invloed van de protestanten in Frankrijk vrij groot.

Cisterciënzer kloosterorde

Klooster van Fotenay, Bourgondie

Photo:Elliott Brown Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Deze orde werd begin 10e eeuw opgericht toen het met de rooms-katholieke kerk wereldwijd slecht gesteld was. Deze kloosterorde is een afsplitsing van de benedictijner orde van Cluny.

In 910 schonk hertog Guillaume d’Aquitaine aan Berno, abt van het klooster in Baume (Jura), een deel van zijn landerijen om een klooster te stichten dat volgens de leer van Benedictus van Nursia zou moeten leven. De drie belangrijkste regels waren: gehoorzaamheid aan de abt, handenarbeid en kuisheid. Voor de monniken, in zwarte pijen gestoken, nam de liturgie een centrale plaats in.

Cluny werd het centrum van de hervormingsbeweging met een grote intellectuele en artistieke uitstraling en vormde tijdens de Middeleeuwen het geestelijke, politieke en culturele centrum van Europa. In de 12ee eeuw waren meer dan 1100 kloosters, goed voor ca. 10.000 monniken, aangesloten, verspreid over Frankrijk, Italië, Spanje, Engeland en Duitsland. In Bourgondië waren kloosters te vinden in Auxerre, Paray-le Monial, Vézelay, Nevers en La Charité-sur-Loire.

Aan het einde van de 11e eeuw werd er steeds meer een loopje genomen met de strenge regels. Door de inkomsten van pachters en de vele schenkingen werd de orde steeds rijker en de decadentie sloeg toe. Als reactie hierop ontstond de zeer sobere cisterciënzer orde. In de 15e eeuw verloor Cluny zijn autonomie en in 1790 werd de orde van Cluny opgeheven.

Samenleving

Landelijk bestuur

Frankrijk Assemblee National

Photo:Pol Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Volgens de grondwet van 1958 is Frankrijk een parlementaire republiek waarvan de president als staatshoofd uitgebreide volmachten heeft. De president wordt sinds 1962 door het volk bij algemeen stemrecht rechtstreeks voor zeven jaar gekozen. In 2002 zal de president van Frankrijk voor de duur van vijf jaar worden gekozen in plaats van de huidige zeven jaar.

De president vaardigt de door het parlement of door het volk (in geval van een referendum) aangenomen wetten uit, tekent de besluiten van de ministerraad die hij voorzit, benoemt de premier en kan in geval van nood het geheel van de wetgevende en uitvoerende macht tot zich trekken en de ontbinding van de Nationale Vergadering uitspreken.

De president kan zelfs desgewenst de premier vervangen, behalve wanneer er in het landsbestuur sprake is van een zogenaamde"cohabitation". Dit komt alleen voor wanneer de samenstelling van de Nationale Assemblée zodanig is dat de president gedwongen is een premier van een andere politieke kleur dan de zijne aan te stellen. Na de verkiezingen van 1 juni 1997 ontstond deze situatie toen de neogaullistische president Chirac het land bestuurde samen met een kabinet en een premier Jospin, die van linkse signatuur waren. De samenwerking tussen Chirac en Jospin verliep de eerste vier jaar trouwens vrij soepel.

De regering, aangevoerd door de premier, wordt voorgesteld en benoemd door de president. De regering bepaalt en geeft uitvoering aan de algemene politiek van het land en is verantwoording verschuldigd aan de Nationale Vergadering.

De wetgevende macht wordt uitgeoefend door het parlement, dat uit twee kamers bestaat. De Nationale Vergadering (Assemblée Nationale) telt 577 leden waarvan 22 uit de overzeese departementen en gebiedsdelen. De Assemblée wordt voor vijf jaar gekozen via een districtenstelsel. De senaat wordt in hoofdzaak gekozen door de leden van de"conseils généraux", de departementale raden, en door de gemeenteraden.

De senaat heeft veel minder bevoegdheden dan de Assemblée en telt 321 leden waarvan 12 vertegenwoordigers van de Fransen in het buitenland en 13 voor de overzeese departementen en gebiedsdelen. De senaatsleden worden voor negen jaar gekozen en elke drie jaar wordt de senaat voor een derde vernieuwd. De voorzitter van de senaat is na de president de hoogste ambtsdrager van het land.

Alle Franse staatsburgers van 18 jaar en ouder hebben stemrecht en om gekozen te worden voor de Assemblée moet men minimaal 23 jaar zijn en voor de senaat 35 jaar. Vrouwen hebben pas sinds 1944 kiesrecht.

Kamer- en presidentsverkiezingen voltrekken zich in twee ronden. Wanneer de kandidaat in de eerste ronde van de kamerverkiezingen meer dan 50% van de stemmen in zijn kiesdistrict weet te behalen, is hij direct gekozen. Slaagt hij daarin niet, dan volgt een tweede ronde waarin een enkelvoudige meerderheid voldoende is. Voorwaarde bij de parlementsverkiezingen is dat de kandidaat in de eerste ronde ten minste 12,5% van de stemmen heeft behaald.

Bij de presidentsverkiezingen kunnen alleen twee kandidaten die de meeste stemmen hebben behaald tijdens de eerste ronde, meedoen aan de tweede ronde. Voor de huidige politieke situatie in Frankrijk, zie hoofdstuk geschiedenis.

Administratieve indeling

Frankrijk Indeling

Photo:Publiek domein

De Franse staat telt 22 regio's, die verdeeld zijn in 96 departementen. Het land kent verder: vier overzeese departementen, de"Départements d'Outre-Mer" (DOM): Frans Guyana, Guadeloupe, Martinique en Réunion; drie overzeese gebiedsdelen, de ‘Territoires d'Outre-Mer’ (TOM): Frans Polynesië, de Wallis en Futuna-eilanden en Nieuw Caledonië; de twee overzeese ‘collectivités territoriales’ Mayotte en St-Pierre-en-Miquelon en enkele gebieden op de zuidpool,"Les Terres Australes et Antarctiques Françaises (TAAF). De prefet staat aan het hoofd van iedere regio en ieder departement en is de vertegenwoordiger van de regering en van iedere afzonderlijke minister.

De departementen zijn verdeeld in arrondissementen (325), met aan het hoofd een sous-prefet; de arrondissementen zijn verdeeld in kantons (3714) en deze op hun beurt in 36.433 gemeenten. Ca. 90% van de gemeenten telt minder dan 2000 inwoners. De arrondissementen en kantons hebben slechts administratieve betekenis.

De Unie van het Corsicaanse volk (Union du Peuple Corse) strijdt al jaren voor onafhankelijkheid van het eiland en heeft vele honderden bomaanslagen op har naam staan. De regio Corsica heeft sinds 1981 een aparte status, een zekere mate van zelfbestuur. De bomaanslagen namen toen tijdelijk af maar in 1982 werden er meer dan 800 aanslagen gepleegd.

Regionaal bestuur en administratieve indeling

De regio Bourgondië, met als hoofdstad Dijon, is administratief in vier departementen of prefecturen verdeeld: Côte d'Or, Saône-et-Loire, Nièvre en Yonne.

De departementen zijn weer onderverdeeld in 15 districten (arrondissements), 174 kantons en 2044 gemeenten.

In 1982 werden de organisatie, de taken en bevoegdheden van de regio’s vastgelegd. Sinds 1986 zijn er rechtstreekse verkiezingen voor de regionale parlementen, de ‘Conseil Régionals’. Een regionaal bestuur houdt zich vooral bezig met het bevorderen van de economische, sociale en culturele ontwikkeling van de regio. Het krijgt hierin steun van een raadgevend comité, waarin verschillende maatschappelijke en economische organisaties zitten. Hoewel ze eigen belastingen mogen heffen, is hun budget beduidend lager als dat van de departementen.

Typisch Bourgondië

Bourgondie Pinot Noir

Photo:PRA Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

WIJN

Algemeen

Al aan het begin van onze jaartelling werd er op het Bourgondische grondgebied wijn geproduceerd. In de Middeleeuwen waren het vooral de monniken die bezighielden met de wijnbouw. Vier abdijen waren zeer belangrijk: Cluny, Cîteaux, Bèze en Saint-Vivant. In de 18e eeuw begon de professionele wijnhandel zich te ontwikkelen en de eerste commerciële groothandels vestigden zich in Beaune en daarna in Nuits-St-George en Dijon. Een drama voor de wijnbouw was de Amerikaanse druifluis fylloxera, die in de tweede helft van de 19e eeuw alle Bourgondische wijngaarden verwoestte. Zij konden zich herstellen dankzij het enten van Franse wijnstokken op Amerikaanse onderstammen die wel bestand waren tegen de fylloxera.

De kwaliteit van een wijn wordt vooral bepaald door het druivenras (cépage), de kwaliteit van de bodem (terroir) en het klimaat. De Bourgondische wijngaarden zijn terrasgewijs aangelegd op hellingen waarvan de hoogte varieert tussen de 200 en 500 meter. De oriëntatie van de hellingen is zeer belangrijk en verschilt voor elk gebied. In elk wijndorp zijn de wijngaarden verdeeld in ‘climats’, die worden samengesteld aan de hand van bodem en de ligging van het terrein.

Voor een goede bourgogne-wijn is het essentieel goed te letten op het jaar waarin de wijn gebotteld is, aangezien weersomstandigheden de kwaliteit van de wijnen sterk beïnvloedt. Uitstekende jaren voor witte bourgogne zijn 1989 en 1995, voor rode bourgogne 1985, 1990 en 1995.

Bourgognes rijpen goed en bereiken na enkele jaren al hun top. In het algemeen laat men ze bij voorkeur vijf tot zeven jaar liggen. Grote witte wijnen daarentegen acht tot tien jaar en grote rode wijnen tien tot vijftien jaar.

Afhankelijk van de druif en het klimaat wordt er in september of oktober geplukt. Dat gebeurt vaak nog met de hand, maar ook steeds meer met geavanceerde plukmachines.

Druiven

Pinot noir: met deze druiven worden de belangrijke rode wijnen van de Côte gemaakt. De productie is vooral gericht op bewaarwijnen die tien tot twintig jaar moeten rijpen.

Chardonnay: zeer geschikt voor de belangrijke witte wijnen van Bourgondië. Deze druivensoort gedijt het beste op kalkrijke, mergelhoudende bodems.

Gamay: wordt gebruikt voor de rode wijnen van de granietbodems van de Beaujolais, maar ook op de klei-kalkgronden van onder andere de Mâconnais en de Chalonnais

Aligoté: inheemse witte druif die alleen gebruikt wordt voor de productie van de frisse, fruitige ‘bourgogne aligoté’.

Chablis Bourgondie

Photo:Jon-Eric Melsæter Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Bekende streken

De Chablisien en de Auxerrois: de wijngaarden van de wereldberoemde chablis (gemaakt van de chardonnaydruif, hier beaunois genoemd) liggen in het noorden van Bourgondië. De chablis komt van de hellingen met een goede ligging, de ‘chablis premier cru’ en de ‘chablis grand cru’ komen van de beste stukken grond. Er zijn vier zogenaamde apellations: petit chablis, chablis, chablis premier cru en de zeven grands cru, Blanchot, Bougueros, Les Clos, Grenouille, Preuses, Valmur en Vaudésir.De

De wijngaarden van de Auxerrois voorzagen sinds oudsher de hoofdstad van de rode wijnen over de rivieren de Yonne en de Seine. Bekende wijnplaatsen zijn Irancy en Saint-Bris, waar ook een uitstekende witte wijn wordt gemaakt van de druivensoort sauvignon blanc.

De Côte d’Or of La Côte: een een 50 km lange heuvelrug met een breedte van 400-1800 meter die ligt tussen het Canal de Bourgogne bij Dijon en het Canal du Centre bij Chagny. De wijngaarden van de Côte de Nuits (1300 ha) beginnen ten zuiden van de stad Dijon en lopen door tot het 20 kilometer zuidelijker liggende dorp Nuits-Saint-Georges.

Romanée-Conti: deze slechts 1,8 ha grote wijngaard is de meest beroemde ter wereld en behoorde in het verleden onder andere toe aan Madame de Pompadour.

Clos de Vougeot: de beroemdste ‘clos’ bestaat al sinds de 13e eeuw. De wijngaard met zijn donkere, volle wijnen, werd opgericht door monniken van de abdij van Cîteaux.

Côte de Beaune: dit gebied strekt zich uit van Ladoix-Serrigny tot Maranges. Hier komen witte wijnen vandaan die tot de beste ter wereld gerekend worden: Charlemagne, Meursault en Puligny-Montrachet.

Hautes-Côtes de Nuits en Hautes-Côtes de Beaune: De wijngaarden van deze twee gebieden liggen wat hoger en de temperaturen zijn er dus wat lager. De meeste wijnen die geproduceerd worden zijn dan ook wat lichter van smaak.

Côte Chalonnaise: De wijnen uit dit gebied zijn nog niet zo bekend: onder andere Rully, Bouzeron en Givry.

Maconnais: deze streek loopt van Tournus tot Macon en de meest gebruikte druif is de chardonnay. Bekende wijnen zijn Pouilly-Fuissé, Pouilly-Vinzelles en Saint-Véran. De Maconnais is met 6500 ha de grootste wijnstreek van Bourgondië.

Beaujolais Bourgondie

Photo:Geoff Wong Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Beaujolaiswijnen

Sinds 1930 wordt de Beaujolais erkend als het meest zuidelijke wijngebied van de Bourgogne en heeft zijn naam te danken aan het huis Beaujeu.

De wijnbouw in dit gebied dateert al uit de tijd van de Romeinen. De beaujolaiswijnen waren zeer populair in de Middeleeuwen, maar raakte in de 17e eeuw uit de gratie. In de 18e eeuw werden zij herontdekt en door de ontwikkeling van het spoorwegnet konden nieuwe afzetmarkten worden bereikt. De wijngaarden strekken zich uit van de hellingen van de Mâconin het noorden tot het Azergues-dal in het zuiden.

De gamay-druif levert een frisse, fruitige wijn op, die jong gedronken wordt en in tegenstelling tot de meeste andere rode wijnen gekoeld wordt.

Economie

Algemeen

Bourgondië is de 13e Franse exportregio en drijft vooral handel met Duitsland, Italië, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Belangrijk is ook de strategische ligging in Frankrijk zelf tussen de twee belangrijkste Franse economische regio’s, Ile-de-France en Rhône-Alpes.

Landbouw

Bourgondië Bresse Kip

Photo:Kweniston Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

De economie van Bourgondië is voor een belangrijk deel op de landbouw gebaseerd. Naast akkerbouw (graan), veeteelt (met als specialiteit de witte Charolais-runderen en de gevlekte monbéliardes) en bosbouw speelt ook de wijnbouw een belangrijke rol. De Charolais-runderen worden naar tientallen landen geëxporteerd. Het gebied de Bresse wordt gedomineerd door de pluimveeteelt, met onder andere bijzondere blauwpotige kippen.

Van de 1,9 miljoen hectare landbouwgrond wordt 616.000 hectare voor graan gebruikt, 194.000 hectare voor koolzaad, 43.000 hectare voor veevoer en 28.000 hectare voor wijnbouw. De rest van de landbouwgrond wordt voor weiden of bosbouw benut.

Bourgondië telt vier grote, karakteristieke landbouwgebieden. Een groot gebied beslaat ongeveer het gehele departement Yonne, een groot deel van de Côte d’Or, en het noordelijke deel van de Niève; hier wordt voornamelijk graan en koolzaad verbouwd en rundvee geteeld. In het gebied van de Morvan en de Charolais worden Charolaisrunderen en varkens gefokt voor het vlees. Het gebied van de Saône heeft een gemengd karakter met melkkoeien, pluimvee en landbouwproducten als suikerbieten, maïs en graan. Verder is er nog het wijngebied, dat niet zo groot is, maar wel van eminent belang voor de streek.

Van de werkende bevolking was ca. 45 jaar geleden nog bijna een derde werkzaam in de agrarische sector, op dit moment is dat minder dan 10%.

Wijnbouw

Bourgondie Wijnbouw

Photo:Megan Mallen Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

De gezamenlijke oppervlakte van alle Bourgondische wijngaarden bedraagt slechts een derde van die van Bordeaux. Toch hebben de bourgognewijnen over de hele wereld een grote naam.

De wijnbouw is beperkt tot een lange, smalle strook. Deze begint ongeveer 150 kilometer ten zuidoosten van Parijs en loopt tot ongeveer 60 kilometer ten noorden van Lyon. De strook is verdeeld in vijf gebieden: Chablis, Côte d'Or, Chalonnais, Mâconnais en Beaujolais.

Industrie

Bourgondië Circuit de Magny-Cours

Photo:Cjp24 Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De meeste bedrijven behoren tot de fijnmechanische en metaalverwerkende industrie, de auto-industrie (rond het Formule-1-circuit van Magny-Cours), de verpakkingsindustrie en de elektronica-industrie. Van belang is ook nog de farmaceutische industrie met enkele duizenden werknemers.

Al sinds de oudheid is Bourgondië een belangrijk metaalverwerkend centrum dankzij de ertslagen die hier aan de oppervlakte komen en de grote hoeveelheden brandhout die hier voor het grijpen lagen. De cisterciënzers produceerden tot de 14e eeuw veel ijzer en speelden een grote rol in de ontwikkeling van de techniek, onder andere door de uitvinding van de nokkenas.

Vanaf de 16e eeuw groeide de productie van ijzer dankzij de uitvinding van de hoogovens. In de 18e eeuw werd in Engeland voor het eerst cokes als brandstof geïntroduceerd en tevens de stoommachine uitgevonden. Smelterijen naar Engels model deden pas in 1819 hun intrede in Frankrijk, en twee jaar later verschenen de eerste smelterijen in Bourgondië, onder andere in Fourchambault en Le Creusot. Eind 18e begin 19e eeuw leidde de ontwikkeling van de staalindustrie en de kolenmijnen tot de stichting van steden als Le Creusot, Montchanin, Blanzy, La Machine, Decize en Imphy. In de 20e eeuw leidde de buitenlandse concurrentie en het gebruik van andere energiebronnen dan kolen tot een neergang van de metaalindustrie. Toch blijft de metaalindustrie nog steeds een van de kurken waarop de Bourgondische industrie drijft.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Dijon Bourgondie Foto:Arnaud 25

Photo:Arnaud 25 Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Bourgondië heeft toeristen veel te bieden, van bijzondere natuurgebieden tot historisch en religieus interessante steden en veel dorpen die tot de officieel uitgeroepen categorie 'Plus beaux villages de France' uitgeroepen zijn.

Dijon is de hoofdstad van Bourgondië, en deze stad"met de honderd klokkentorens" heeft naast moderne winkelstraten en terrassen ook middeleeuwse huizen, kerken, monumenten en musea.

Het Museum voor Schone Kunsten (Frans: Musée des beaux-arts de Dijon) is een van de grootste kunstmusea van Frankrijk, met onder andere ca. 10.000 tekeningen, ca. 60.000 gravures, een belangrijke collectie Primitieven en een belangrijke verzameling van 19e-eeuwse beelden. Andere musea die in Dijon de moeite waard zijn: archeologisch museum (Frans: Musée Archéologique de Dijon), museum voor religieuze kunst (Frans: Musée d'art Sacré), wetenschapstuin (Frans: Jardin des Sciences), elektriciteit- en lichtmuseum ( Frans: Musée de l'Électricité), leven in Bourgondië (Musée de la Vie Bourguignonne Perrin de Puycousin) en het Magnin museum (Frans: Musée Magnin), waarin ca. 2000 werken van Maurice en Jeanne Magnin tentoongesteld worden.

Semur-en-Brionnais Foto:Daniel VILLAFRUELA

Photo:Daniel VILLAFRUELA CC Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Semur-en-Brionnais behoort tot de officiële categorie 'Een van de mooiste dorpen van Frankrijk - Plus beaux villages de France)', met het kasteel van Saint Hugues, adellijke huizen, romaanse tuinen en de collegiale kerk van Saint Hillaire uit de 12 eeuw.

Ook Noyers-sur-Serein behoort tot de al eerder genoemde categorie dorpen van Frankrijk met zijn houten vakwerkhuizen, een 13e-eeuws kasteel en in de herfst een beroemde truffelmarkt.

Flavigny-sur-Ozerain, met straatjes uit de Middeleeuwen en de renaissance, is ook een van de 'mooiste', met een middeleeuwse vesting rond benedictijnenabdij Saint-Pierre, waar het bekende anijssnoepje 'Anis de Flavigny' gemaakt wordt en in de zomer het beroemde festival van de barokmuziek, 'Musicales en Auxois' wordt gehouden.

In Chalon-sur-Saône wordt de geschiedenis van de fotografie tentoongesteld in het Musée Nicéphore Niepce. Musée Dominique Vivant Denon vertoont schilderijen van Franse, Italiaanse en ook Nederlandse kunstenaars uit diverse eeuwen.

Autun Kathedraal Foto:Kokin

Photo:Kokin in het publieke domein

Autun is een stad van Gallo-Romeinse oorsprong met het grootste amfitheater (20.000 plaatsen) uit de Romeinse wereld, de 12e-eeuwse kathedraal van Saint Lazare en museum Rolin met decoratieve kunst uit de laatste vier eeuwen.

Ook Nevers was in de Gallo-Romeinse tijd een belangrijke plaats, en in de vijfde eeuw werd Nevers een kloostercentrum van belang. Het lichaam van Bernadette Soubirous (Lourdes!) ligt in de kapel van het klooster Saint-Gildard en Nevers is daardoor een belangrijke bedevaartplaats geworden.

Auxerre is de hoofdstad van Basse-Bourgogne en ontwikkelde zich al aan het begin van onze jaartelling tot een belangrijke handelsstad en in de Middeleeuwen tot een bedevaartsplaats voor de heilige Saint-Germain en in de crypte van de abdij Saint-Germain zijn enkele van de oudste muurschilderingen van Frankrijk te vinden. Bezienswaardigheden zijn verder de kathedraal Saint-Etienne en de authentieke schipperswijk Quartier de la Marine.

Châteauneuf-en-Auxois is met zijn torens, donjon en vestingmuren een kenmerkend voorbeeld van Bourgondische militaire architectuur uit de veertiende eeuw.

In Châtillon-sur-Seine werd naast andere Keltische vondsten de beroemde manshoge amfora van Vix gevonden, de grootste vaas uit de oudheid die er ooit gevonden is. De archeologische schat is tentoongesteld in het Musée du Pays Châtillonnais.

In Guédelon kan men de bouwplaats bezoeken van een middeleeuwse burcht die daar gebouwd wordt met materialen en gereedschap uit die tijd. Langs de rivier de Yonne zijn in de 16e eeuw veel grote kastelen gebouwd in de stijl van de renaissance, waaronder de kastelen Maulnes, Ancy-le-Franc, Tanlay en Saint-Fargeau. De Kastelenroute in Zuid-Bourgondië voert langs de kastelen van onder andere Cormatin, met een van de mooiste tuinen van Frankrijk, Sully en Drée. het 17e-eeuwse kasteel Bazoches, in de buurt van Vézelay, herbergt onder andere een kerk, drie bibliotheken en een zeventiende-eeuwse zonnewijzer.

Abdij van Cluny

Photo:Michal Osmenda Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Tussen 900 en 1200 was de benedictijner abdij van Cluny (gesticht in 910 en pas voltooid rond 1150), de grootste abdij van het christendom en met als bekendste abt Saint Hugues, het centrum van een belangrijke hervormingsbeweging met ook politieke macht die zich over grote delen van West-Europa verspreidde. Ook de kerkelijke architectuur voegde zich naar de inzichten en voorschriften van Cluny, onder andere de priorij van Anzy-le-Duc en de kerken van Montceaux l'Etoile, Marcigny (Saint-Nicolas), Iguerande en die van Châteauneuf-en-Brionnais, een van de laatste romaanse bouwwerken van Bourgondië. Ondanks het feit dat de abdij van Cluny is de Franse Revolutie grotendeels verwoest werd, zijn de restanten nog altijd zeer indrukwekkend. De basiliek van Paray-le-Monial is een van de mooiste voorbeelden van de cluniacenser bouwkunst, lijkt bovendien zeer op de abdij van Cluny, en is een belangrijke bedevaartsplaats. De door Viollet-le-Duc gerestaureerde basiliek Sainte-Marie-adeleine in Vézelay staat op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. De vroeg-romaanse sobere abdij Saint Philibert van Tournus is een van de belangrijkste Franse benedictijnenkloosters met onder andere een 33 meter lange eetzaal en tevens huist hier het Centre International d'Etudes Romanes.

Hospices of Hôtel-Dieu Beaune

Photo:Stefan Bauer Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

Hoogtepunt van de stad Beaune is het in gotische stijl opgetrokken 15e-eeuwse Hospices of Hôtel-Dieu, waar de zusters tot 1970 armen, invaliden, wezen en zieken verzorgden. De beroemde wijnen uit de wijngaard van het Hospices worden elk jaar in november via een openbare veiling verkocht, en in juli wordt het Internationale Festival van de Barokopera gehouden. Het noordelijke Sens was in vroeger tijden, tot de stichting van het aartsbisdom van Parijs in 1622, de hoofdstad van het christendom en bezit de eerste gotische kathedraal van Frankrijk, de kathedraal Saint-Etienne, met een van de rijkste schatkamers van Frankrijk. De in 1118 gestichte en toch bijzonder goed bewaard gebleven cisterciënzer abdij van Fontenay staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO, en herbergt een van oudste metaalwerkplaatsen van Europa en wandelend door het klooster waant men zich in de 12e eeuw. Ook de gerestaureerde priorijkerk van Charité-sur-Loire staat op de werelderfgoedlijst en is dan ook niet voor niets een van de mooiste romaanse kerken van Bourgondië.

Het Bourgondische gedeelte van de Loire nodigt uit tot vissen, wandelen, kanoën en fietsen, kortom genieten van de natuur rond de laatste echt ongerepte rivier van Europa. In La Charité-sur-Loire kan men gezeten op een ezel via een brug de Loire oversteken. Sinds de Gallo-Romeinse tijd wordt er in Bourgondië aan wijnbouw gedaan, en het is dan ook niet vreemd dat de wijngaarden van de Côte Viticole op dit moment maar liefst 32 gevierde grands-crus opleveren, waaronder de Marsannay, de Vosne-Romanée, de Chambertin, de Clos de Vougeot en de Nuits-St-Georges van de Côte de Nuits; de Santenay, de Montrachet, de Pommard, de Saint-Romain, de Volnay, de Auxey-Duresses van de Côte de Beaune. Niet alleen de Loire maar ook de kanalen van Bourgondië, allen aangelegd tussen de 17e en 19e eeuw voor het vervoer van hout naar Parijs, voeren langs een gevarieerd landschap en leiden naar diverse rivieren. Het massief van het Regionale Park Morvan telt enkele in de 19e eeuw aangelegde meren, die toen gebruikt werden voor het vervoer van hout, maar nu geheel op het toerisme gericht zijn, onder andere de meren Settons, Panneciëre, Reservoir de Chaumeçon, Saint Agnan.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

BOURGONDIE LINKS

Advertenties
• Bourgondie Hotels
• Fietsvakantie Bourgondie
• Bourgondië Campings
• Vakantieveilingen bied mee op de beste deals
• Tradetracker plaats advertenties en verdien geld

Nuttige links

Bourgondie Startnederland (N+E)
Telefoongids Frankrijk
Willgoto Frankrijk (N)

Bronnen

Bourgondië

Lannoo

Bourgondië, Jura

Michelin Reisuitgaven

Bussmann, K. / Bourgondië : kastelen, kloosters, en kathedralen in het hart van Frankrijk

Cantecleer

Evers, K. / Bourgondië

Gottmer

Frankrijk : natuurreisgids

Cantecleer

Keuning, T. / Bourgondië, Champagne

ANWB

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt juni 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems