Landenweb.nl

NORMANDIE
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Frans
  Hoofdstad  Rouen, Caen
  Oppervlakte  30.627 km²
  Inwoners  ca. 3.335.929
  (januari 2016)
  Munteenheid  euro
  (EURO)
  Tijdsverschil  +0
  Web  .fr
  Code.  FRA
  Tel.  +33

Populaire bestemmingen FRANKRIJK

ArdecheAuvergneBourgondie
BretagneCevennenCorsica
Cote d'azurDordogneElzas
JuraLanguedoc-roussillonLoiredal
LotNormandiePicardie
Provence

Geografie en Landschap

Geografie

Normandië (Frans: La Normandie) is een regio in Noordwest-Frankrijk, gelegen langs het Kanaal. De totale oppervlakte van Normandië bedraagt 30.627 km2 (Nederland: 41.526 km2) en dat is 5% van de oppervlakte van Frankrijk. Normandië grenst van oost naar west aan de regio’s Picardie, ÎIle de France, Centre, Pays de la Loire en Bretagne. De totale kustlijn is ca. 650 km lang.

Normandië bestaat uit de regio's Haute-Normandie aan de benedenloop van de Seine en het westelijker gelegen Basse-Normandie inclusief het schiereiland Cotentin.

advertentie

Photo:Publiek domein

Tot Haute-Normandie behoren de departementen Seine-Maritime en Eure, terwijl Basse-Normandie bestaat uit de departementen Orne, Calvados en Manche.

Op 17 km varen vanuit Granville ligt de archipel Îles Chausey, met ca. 50 eilanden en meer dan honderd riffen van graniet. Het grootste eiland van de archipel is La Grande Île (2 km lang en maximaal 700 meter breed).

Ten westen van het schiereiland Cherbourg en ten zuiden van de belangrijkste scheepvaartroutes in Het Kanaal liggen midden in de Warme Golfstroom de Kanaaleilanden Alderney, Guernsey, Herm, Jersey en Sark.

Tot deze archipel behoren verder nog de kleine eilanden Brecqhou en Jethou en de rotsachtige eilandjes de Minquiers, de Écrehous, de Dirouilles, de Paternosters en de Casquets.

advertentie

Landschap

Normandië bestaat uit vijf departementen met ieder zijn eigen landschappelijke karakteristieken. Het binnenland kan landschappelijk verdeeld worden in de ‘campagne’ en de ‘bocage’. De campagne is een open landschap met droge vlakten en veel akkers. De bocage is een door de mens gecreëerd coulisselandschap, en wordt gekenmerkt door een netwerk van aarden wallen met daarop dichte hagen die velden en weilanden omgeven. De streek ten zuiden van Caen en Saint-Lô wordt ‘bocage normand’ genoemd.

Seine-Maritime is het noordelijkst gelegen departement en bestaat uit Pays de Bray in het oosten en Pays de Caux aan de kust. Pays de Bray is een gebied met uitgestrekte bossen en veel boomgaarden en weilanden. Het gebied is maar 70 km lang en nauwelijks 20 km breed en de geologische structuur bestaat uit veel kalksteen met veel waterbronnen en afwisselend zand- en kleigronden.

Pays de Caux is een uitgestrekte kalkstenen hoogvlakte (tussen 120 en 250 meter hoog) die aan de kust begrensd wordt door zeer steile krijtrotsen met afwisselende lagen van vuursteen en gele mergel: een zogenaamde falaisekust. Het plateau is licht bedekt met vruchtbare slibafzettingen en er zijn weiden, boomgaarden, bossen en akkers. Op de rotsen komen de zogenaamde hangende of zwevende dalletjes, de ‘valleuses’, uit. In feite zijn dit drooggevallen rivierdalen. Door de zich steeds verder terugtrekkende kustlijn komen ze nu doelloos in de lucht in plaats van in zee uit en lijken daardoor wel te zweven. Door de inwerking van de zee raken de kliffen ca. 3 miljoen m3 krijt kwijt.

De kuststrook wordt hier de Côte d’Albâtre (Albastenkust) genoemd, en loopt van Le Tréport in het noorden naar Le Havre in het zuiden. De bekendste rivier van Frankrijk, de Seine, mondt in het departement Seine-Maritime uit in het Kanaal. Van de rotsen afkomstige stukken vuursteen die door de zee zijn gladgeslepen, zijn kenmerkend voor de Côte d’Albâtre. Deze stenen behoren tot de hardste gesteenten ter wereld.

Eure is een groen, heuvelachtig en bosrijk gebied rond de Seine met glooiende weilanden en appelboomgaarden.

Manche, met het schiereiland Cotentin, beschikt over 330 kilometer kustlijn en is dan weer rotsachtig (noordkust) en dan weer voorzien van uitgestrekte zandstranden (oost- en westkust). De onvruchtbare, humusarme grond is alleen geschikt voor (verzilte) weiden.

De Pays d’Auge, een streek die symbool staat voor heel Normandië, is het mooie achterland van de Côte Fleurie, de bekendste en mondainste strandregio van Noord-Frankrijk. Het gebied is nog gedeeltelijk met oerbos bedekt. De steile tot 30 m hoge kalkstenen rotswanden vormen de Côte d’Auge en bieden uitzicht op het Dives-dal.

Suisse Normande is een mooi stukje Normandië in het departement Orne, dat echter helemaal niet lijkt op het echte Zwitserland, bergen zijn namelijk in geen velden of wegen te bekennen. Het gebied ligt ten zuiden van Caen, tussen Thury-Harcourt en Argentan. Het is een gebied met bossen, rotsen, heuvels en snelstromende watertjes.

De kortste rivier van Frankrijk is de Veules (1100 meter) die in het Kanaal uitmondt.

advertentie

Photo:Nikater in het publieke domein

Parc Naturel Régional Normandie-Maine

Dit park dateert uit 1975 en strekt zich uit over twee regio’s (Basse-Normandie en het Pays de Loire), heeft een oppervlakte van 235.000 ha en omvat 150 gemeenten in de departementen Orne, Manche, Mayenne en Sarthe.

Het park is onder te verdelen in een ‘haut pays’ (hoogland) met heuvelruggen en beboste hellingen in de Alpes Mancelles, en een ‘bas pays’ (laagland), dat zich kenmerkt door zijn coulisselandschap, de glooiende heuvels van de Saosnois en de open velden rond Sées en Alençon.

Het landschap bestaat ook uit indrukwekkende bossen, zoals Écouves, Andaines, Perseigne, Sillé en de Alpes Mancelles

Parc Naturel Régional des Marais du Cotentin et du Bessin

Dit natuurpark werd in 1991 geopend, omvat 144 gemeenten en van de Calvados en de Manche, en heeft een oppervlakte van ca. 140.000 ha (waarvan 27.000 ha moerassen en polders). Het strekt zich uit van de baai van Les Veys op de oostkust van het schiereiland Cotentin tot de haven van Lessay op de westkust.

Het park wordt gekenmerkt door een deels veen- en deels bocagelandschap met veel moerassen, verschillende kanalen en een rijk planten- en dierenleven met onder andere zilverreigers, bergeenden, wulpen, kieviten, ooievaars en scholeksters. De relatief hoge begroeiing maakt van deze boomloze, drassige vlakten tot een prima broedplaats en overwinteringsgebied voor trekvogels.

Parc Naturel Régional des Boucles de la Seine Normande

Dit natuurpark werd in 1974 geopend en ligt aan weerszijden van de Seine in het verstedelijkte gebied ten westen van Rouen.

Een groot gedeelte van het 40.000 ha grote park is Bosnië-Herzegovina, het Forêt Domaniale de Brotonne, dat voornamelijk bestaat uit beuken met hier en daar haagbeuken en eiken.

Parc Naturel Régional du Perche

Dit natuurpark werd in 1998 opgericht en ligt in de administratieve regio’s Basse-Normandie en Centre. Het beslaat een oppervlakte van 182.000 ha en wordt gekenmerkt door zacht glooiende heuvels, bocage-landschappen, diepe bossen met beuken, eiken, pijnbomen en door hagen en boomwallen omgeven weilanden.

Klimaat en Weer

Normandië heeft een zeeklimaat met getemperde winters en aangename zomers. De gemiddelde dagtemperatuur in de maanden mei en juni ligt rond de 18,5°C, in juli en augustus rond de 22,5°C en in september en oktober rond de 19°C. November en december kennen een gemiddelde temperatuur van ca. 11,5°C januari en februari zijn de koudste maanden met 7°C. In maart en april wordt het al weer wat warmer met een gemiddelde van 9,5°C. Op zonnige zomerse dagen met een gunstige wind komen temperaturen tot 30°C voor. In mei, juni en september schijnt de zon ca. 210 uur per maand (Nederland ca. 190 uur), aan de kust zelfs gemiddelde 230 zonne-uren.

Het regent regelmatig maar nooit heel lang achter elkaar. Toch kan het met name in het voorjaar en in de winter spoken met storm en regen. Ook de snelle wisselingen op één dag zijn kenmerkend. Zon, regen, mist en wind kunnen elkaar in een hoog tempo opvolgen. Door de ligging aan de zee heeft Normandië vooral te maken met noorden- en westenwinden.

Planten en dieren

advertentie

Planten

Langs de bermen van de Normandische wegen groeien onder andere het blanke fluitekruid, de melkdistel, de paardebloem en de kamperfoelie. Bomen als eiken, ceders, cipressen en populieren komen vooral tot hun recht in het bocagelandschap.

Op de eilanden van de Chausey-archipel komen bijzondere bloemen als de blauwe zeedistel, pimpernelroos, bloedgeranium en Franse anjer voor.

Dieren

In het binnenland van Normandië leven niet veel wilde dieren meer. Vossen, otters en reeën behoren tot de grootste zoogdieren.

In de hagen van het bocage-landschap is het een komen en gaan van allerlei soorten vogels: leeuweriken, lijsters, merels, roodstaarten, boszanger, bastaardnachtegalen en grasmussen. Voor roofvogels als torenvalken, sperwers en steenuilen is het hier vanzelf ook goed toeven.

Zeebewoners voor de kust van Normandië zijn onder andere kreeften, krabben, bulots, venusschelpen, Sint-Jakobsschelpen, kokkels, zwemkrabben, zeespinnen, ruwe alikruiken, het brakwaterhorentje, de penhoren en de pelikaansvoet. Een bekende mosselsoort is de coquille St-Jacques. Vissers vangen voor de kust makreel, tong, schol, zeebaars, zeepaling en zeekat.

Langs de kust, langs rivieroevers en in vennen leven vogels als snip, waterhoen, reiger, Noordse stormvogel en de kleine kuifaalscholver. Het meest voorkomende dier in Mormandië is de koe.

Percheron

Een typisch Normandisch paardenras is de ‘Percheron’. Het gebied van herkomst van dit ras is Le Perche in Normandië.

De hals is kort en breed, de rug heeft weinig schoft en het kruis is breed en gespierd. Dit ras heeft zeer weinig tot geen beharing aan de benen en kleine hoeven.

De Percheron is het populairste trekpaard ter wereld en wordt dan ook veelvuldig gebruikt voor de koets of kar. Er wordt wel beweerd dat de ridders van Karel de Grote de voorouders van de Percheron bereden tijdens hun veldtochten.

Een enorm exemplaar uit recenter tijden was de Percheron Dr. Le Gear, die een stokmaat had van 2,10 meter en 1372 kg woog. Tegenwoordig wordt de Percheron over de gehele wereld gefokt. In Amerika wordt het dier sinds het midden van de vorige eeuw zeer zorgvuldig gefokt en in Engeland gebruikt men de Percheron om in combinatie met volbloeds goede Hunters te fokken.

In Frankrijk zelf hebben zich nieuwe Percherons ontwikkeld met een eigen stamboek: de Auge, de Berry, de Loire, de Maine en de Nivernais.

Geschiedenis

Oudheid en vroege Middeleeuwen

Prehistorische vondsten wijzen erop dat Normandië al in de steen- en bronstijd bewoond werd. Welke volkeren dat precies waren is nog niet helemaal duidelijk. Rond 2000 v. Chr. Bereikten de Grieken en de Feniciërs de kust van onder andere Normandië.

In 56 v.Chr. trokken de legers van de Romeinse keizer Caesar Normandië binnen en troffen daar verschillende Keltische stammen aan (Galliërs). De Kelten werden geromaniseerd, de welvaart nam toe en al in de 4e eeuw n.Chr. ontstonden min of meer de grenzen van het huidige Normandië. In de 5e eeuw begon het verval van het West-Romeinse Rijk, en dat luidde een tijd van verwarring en volksverhuizingen in.

In die tijd eeuw vestigden zich nieuwe stammen in Normandië, waarvan de Franken de belangrijkste was. Zij stichtten het koninkrijk Neustrië, dat rond 500 geleid werd door koning Clovis, die inmiddels al tot het christendom bekeerd was. In deze tijd werden ook de eerste abdijen en kloosters gesticht. Van hieruit werd de heidense bevolking bekeerd.

Vikingen

De Vikingen verschenen vanaf 820 voor de kust van Normandië, op zoek naar geld en kostbaarheden. Zelfs de machtige Karel de Grote wist zich geen raad met de zich zeer snel verplaatsende Vikingen, die in 841 Rouen plunderden en in 845 werd er zelfs een aanval op Parijs ingezet. Met behulp van huurtroepen wist Karel de Kale de Vikingen uiteindelijk tegen te houden en te verdrijven naar Engeland. In 885 stonden de Vikingen echter weer voor Parijs, maar werden nu definitief verslagen.

Begin 10e eeuw volgden er onderhandelingen tussen de Vikingen-aanvoerder Rollo en de toenmalige heerser Karel de Eenvoudige. Het verdrag (911) dat tussen de twee gesloten werd zorgde ervoor dat er een nieuwe staat ontstond waar de Vikingen zich konden vestigen: Normandië.

In de jaren daarna werd het Vikingenrijk naar het westen uitgebreid. De inmiddels gedoopte Vikingen hielden echter niet op met hun rooftochten en richten zich nu op Noordwest-Frankrijk en ook weer op Engeland. Een verdrag met de Engelse koning Aethelred II zorgde ervoor dat de rooftochten naar Engeland gestaakt werden.

Door een uitgekiende huwelijkspolitiek werden de banden tussen Engeland en Normandië zelfs steeds hechter.

Middeleeuwen

Belangrijk voor de ontwikkeling van het hertogdom Normandië was Robert de Duivel en diens zoon en opvolger Willem de Bastaard, de latere Willem de Veroveraar. Willem de Veroveraar wist zelfs in de 11e eeuw Engeland te veroveren.

Toen Willem zijn vader opvolgde was het een chaos in Normandië. Om erger te voorkomen hielp de Franse koning Hendrik I in een veldslag bij Caen, waardoor de positie van Willem sterker werd. Enkele jaren later kwam Willem tegenover Hendrik te staan. In 1054 viel Hendrik Normandië binnen, maar door een uitgekiende militaire strategie wist Willem de troepen van Hendrik te verslaan en op de vlucht te jagen. Willem had nu alle macht in handen.

Enkele jaren eerder, in 1043, was Edward, de zoon van Aethelred II, aan de macht gekomen in Engeland. Hij wilde Willem tot zijn troonopvolger benoemen, maar dat zag zijn familie absoluut niet zitten en onder leiding van Harold probeerde men de toenemende Normandische invloed te keren.

Harold werd daarop naar Willem gestuurd, maar leed schipbreuk en werd gevangen genomen door graaf Puy de Ponthieu. Het lukte Willem om Harold vrij te krijgen en samen met de Vikingen vochten ze in Bretagne. Harold beloofde Willem dat hij koning van Engeland mocht worden als Edward zou overlijden.

In 1066 stierf Edward, en Harold besteeg de Engelse troon. De belofte aan Willem werd dus niet nagekomen en deze maakte zich op om met behulp van de Vikingen Engeland aan te vallen. De legers werden in de Slag bij Hastings in de pan gehakt en Willem werd niet veel later tot koning van Engeland gekroond.

Na zijn dood in 1087 werd het rijk van Willem verdeeld onder zijn drie zonen. Robert werd hertog van Normandië, Willem de Rode kreeg Engeland, terwijl Hendrik alleen een zak met geld kreeg. Toch wist Hendrik de macht over Normandië en Engeland te grijpen. Dit gebeurde na de dood van zijn Willem en op het moment dat Robert op kruistocht was.

In de tweede helft van de 12e eeuw trouwde de kleinzoon van Hendrik, Hendrik II, met Eleonora van Aquitanië, de vrouw die door de Franse koning Lodewijk VII was verstoten. Hendrik dacht dat hij daardoor meteen aanspraak kon maken op alle Franse erflanden, en dit was het begin van een drie eeuwen durende strijd tussen Engeland en Frankrijk.

De Honderdjarige Oorlog (1337-1453)

Hendrik II werd opgevolgd door de fameuze kruisvaarder Richard Leeuwenhart. Op de terugreis van een kruistocht werd Richard gevangen genomen door een internationale groepering onder leiding van Leopold van Oostenrijk. De broer van Richard, Jan zonder Land, werd door de Franse koning Filips Augustus aan de macht geholpen, maar dit duurde niet lang. Jan werd gedwongen het Normandische grondgebied weer af te staan en voor het eerst in drie eeuwen werd Normandië weer met Frankrijk herenigd. Helaas was Normandië nog steeds erg interessant voor Engeland en in 1346 zond Edward III een groot leger naar Normandië. Dit was het begin van de zogenaamde Honderdjarige Oorlog, met Normandië veelvuldig als slagveld. Tot 1436 verliep de strijd voorspoedig voor de Engelsen en op dat moment was geheel Normandië weer in handen van de Engelsen. Dit ondanks de heldhaftige rol van Jeanne d’Arc, die in 1431 op de brandstapel terechtkwam. Vanaf 1436 kregen de Fransen weer de overhand en na de overwinning van de Fransen bij Formigny en de herovering van Cherbourg krijgt Frankrijk Normandië terug. In 1453 bliezen de Engelsen definitief de aftocht en eindigde de Honderdjarige Oorlog.

In 1469 werd de laatste hertog van Normandië, Karel van Frankrijk, afgezet. Normandië was vanaf die tijd een provincie van Frankrijk. In 1514 werd het ‘Échiquier’ (hooggerechtshof) van Rouen het Parlement van Normandië . Dit parlement werd in de periode 1771-1775 weer opgeheven.

Korte geschiedenis van Normandië na de Franse Revolutie

Na rellen in Caen volgt er in 1793 een opstand van de Girondijnen en werd Granville belegerd. Enkele jaren later, in de periode 1795-1800, is er een opstand van de zogenaamde ‘Chouans’, Normandische koningsgezinden.

Tijdens de Frans-Pruisische Oorlog (1870-1871) werd Haute-Normandie en Le Mans door de Pruisen bezet.

In juni 1944 werd Normandië het toneel van een van de meest indrukwekkende en belangrijke veldslagen uit de wereldgeschiedenis: D-Day.

6 juni 1944: D-day

In de vroege ochtend van 6 juni 1944 verrasten de geallieerden de Duitsers met een invasie op de Normandische kust. Deze dag, die de geschiedenis inging als D-day, luidde het begin in van de bevrijding van het Europese vasteland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Eigenlijk stond de invasie gepland voor 5 juni maar generaal Dwight Eisenhouwer werd gedwongen de actie 24 uur uit te stellen vanwege het slechte weer. Tot eind mei was het weer stralend geweest, maar verslechterde de dagen erna snel. Op 4 juni besloot Eisenhouwer de operatie uit te stellen. Operatie Overlord kwam in gevaar; er restten slechts twee dagen die week met de juiste getijden voor de landing. Haast was dus geboden.

Een plotselinge (tijdelijke) opklaring zorgde ervoor dat de invasie op 6 juni door kon gaan. Een verder uitstel zou te riskant zijn geweest; de Duitsers konden elk moment achter de plannen komen. Cruciaal aan de opzet was de totale overdondering van de Duitsers. En dat was wat er gebeurde.

Dropping

In de nacht van 5 op 6 juni bombardeerden geallieerde bommenwerpers de Normandische kust en de Atlantikwall, de verdedigingslinie van de bezettingsmacht. Duizenden parachutisten werden die nacht gedropt. Een paar uur later verschenen ruim vijfduizend schepen en elfduizend vliegtuigen aan de horizon. Die dag gingen zo'n 150.000 manschappen aan land.

De zee was ruw, er stond een stevige wind en er hing een dikke mist boven de Normandische kust. Veel jongens haalden het land niet door de zware bepakking en het hoge water. Ook veel amfibievoertuigen zonken. Degene die het wel haalden, konden rekenen op fel verzet van Duitse kant. Vooral op 'Omaha Beach' stuitten Amerikaanse soldaten van de Eerste Infanteriedivisie op zware tegenstand van Duitse troepen.

Operation Overlord (Opperheer), was een operatie die nog nooit eerder was vertoond. De voorbereidingen hadden ruim een jaar in beslag genomen en het draaiboek telde zo'n vijfduizend pagina's. Miljoenen geallieerde soldaten werden in Zuid-Engeland verzameld en getraind, in afwachting van groen licht. Er hing erg veel vanaf. Niet voor niets noemde Eisenhouwer de D-day dan ook"the longest day".

Misleiding

Uiterste geheimhouding was het sleutelwoord voor het slagen van de operatie. Daarnaast misleidden de geallieerden Hitler met een campagne die hem ervan overtuigde dat de belangrijkste slag in de buurt van Calais plaats zou hebben. Die misleiding had goed zijn werk gedaan; toen de invasie in Normandië begon, was Hitler er vast van overtuigd dat het om een valstrik ging en hield belangrijke troepen uit de strijd die hij normaliter zou hebben ingezet.

De geallieerden hadden de landingszone tussen de Normandische havens Le Havre en Cherbourg gekozen omdat daar de verdediging van de Atlantikwall het geringst was. Maar de kliffen en andere obstakels als mijnen belemmerden een snelle opmars. Daarnaast bleven de Duitsers felle tegenstand bieden. De verliezen aan beide kanten waren enorm. In plaats van de geplande drie weken, duurden de gevechten in Normandië twee maanden.

Eind augustus passeerden de geallieerden uiteindelijk de Seine en bevrijdden Parijs. Hierop marcheerde generaal Charles de Gaulle triomfantelijk over de Champs Elysees. Hoewel dit nog niet het einde van de oorlog was, waarschuwden verschillende luitenanten Hitler dat dat snel het geval zou zijn. Dit moment wordt door velen gezien als het begin van het einde.

Misverstand

De 'D' van D-day staat niet, zoals velen denken, voor decision. Dat is een misverstand. De term D-day wordt voornamelijk gebruikt door het Amerikaanse leger om een dag aan te duiden waarop een actie gepland staat. De letter is afgeleid van de Engelse woorden waarvoor het staat; 'D' voor 'day'. Hetzelfde is het geval bij 'H' van 'hour'. In het Nederlands kennen we deze aanduiding overigens ook; het uur U.

Zie verder ook de geschiedenis van Frankrijk op Landenweb.

Bevolking

In Normandië wonen 3.363.000 mensen (2017). De grootste steden zijn Rouen, Le Havre, Caen, Cherbourg, Laval en Évreux. Rouen was ooit de hoofdstad van geheel Normandië. Nu is het de hoofdstad van Haute-Normandie, terwijl Caen de hoofdstad van Basse-Normandie is.

In Normandië is vooral het Seinedal redelijk dichtbevolkt. Het gemiddelde aantal inwoners van Haute-Normandie bedraagt ca. 170, dat van Basse-Normandie ca. 85 per km2.

Taal

De officiële taal is het Frans, daarnaast wordt door minderheden Bretons (Bretagne) gesproken, Occitaans (het zuiden), Baskisch (in de westelijke Pyreneeën), Duits (Elzas-Lotharingen), Nederlands (Frans Vlaanderen), Catalaans (Roussillon), Italiaans (rond Nice), Corsicaans (op Corsica).

De Franse taal is een Romaanse taal die door ca. 100 miljoen mensen als moedertaal wordt gesproken, waarvan ca. 60 miljoen in Frankrijk. Frans wordt verder nog gesproken in België beneden de lijn Wezet-Moeskroen en Brussel, in Zwitserland (Suisse romande), Italië (Valle d'Aosta), Haïti en Canada (Quebec), en die, naast de moedertaal, in vele voormalige Franse koloniën als taal van bestuur en administratie wordt gehanteerd. Het Frans is de voortzetting van het vulgair Latijn, dat door de Romeinse veroveraars in Gallia Transalpina werd ingevoerd (58–50 v.C.) en zich daar ontwikkelde.

De geschiedenis van het Frans begint op het moment waarop men zich door de Karolingische renaissance, die de studie van het klassieke Latijn deed herleven, bewust werd van een kloof tussen het Latijn, taal van bestuur, rechtspraak en godsdienst, en de omgangstaal. Hiervan getuigt onder meer een besluit van het concilie van Tours (813), dat voortaan in de volkstaal ("lingua romana rustica") gepreekt moest worden. In de geschiedenis van het Frans zijn globaal drie perioden te onderscheiden: het Oud-Frans (begin 9de – begin 14de eeuw), het Middel-Frans (begin 14de – begin 17de eeuw) en het moderne Frans (begin 17de eeuw – heden).

De Franse taal bestond oorspronkelijk uit door de Romeinen ingevoerde Latijnse woorden, aangevuld met woorden van Keltische en Frankische afkomst. Bij deze"volkswoorden" zijn vanaf de 12e eeuw de ontleningen aan het Latijn, de"geleerde" woorden, gekomen. In de 16e eeuw werden er ook veel woorden aan het Italiaans ontleend. Ook aan het Nederlands zijn vele woorden ontleend en sinds de 18e eeuw ook aan het Engels.

Vooral de afgelopen decennia is veel ontleend aan het Engels op het gebied van techniek, sport, mode, en dergelijke, waardoor de spottende term Franglais is ontstaan. Franse puristen verzetten zich tegen deze"invasie" van vreemde woorden.

De erfenis van de vikingen in de taal is vooral nog te zien in de Normandische plaatsnamen. Voorbeelden hiervan zijn namen van steden die eindigen op ‘tot’ (bouwrijpe grond), ‘bec’(rivier), ‘mare’ (dorp) en ‘ville’ (eigendom van…). In de moderne volkstaal zijn woorden als varech, crique, quille, équipage en étrave van Scandinavische oorsprong.

Godsdienst

De Franse bevolking is voor ca. 80% rooms-katholiek (ca. 48 miljoen), voor 4,5% overwegend soennitisch islamitisch (ca. 4 miljoen) en verder zijn er kleine minderheden van protestanten (ca. 950.000), joden (ca. 700.000; de grootste Joodse gemeenschap in Europa) en Armeens-christelijken. Sinds de herroeping van het Edict van Nantes in 1685 door Lodewijk XIV was het katholicisme staatsgodsdienst.

Sinds de scheiding van kerk en staat in 1905 heeft de staat geen enkele bemoeienis meer met de Kerk. De rooms-katholieke kerk heeft in Frankrijk achttien kerkprovincies en in totaal 95 bisdommen. Aan het hoofd van de kerkprovincies staat de aartsbisschop van Lyon.

Na de Bartholomeusnacht (1572) was de kracht van het protestantisme in Frankrijk gebroken. Pas door de wet van 1802 werden de protestantse kerken erkend. De voornaamste protestantse kerkgenootschappen zijn: de Église Réformée de France, de Église de la Confession d'Augsburg d'Alsace et de Lorraine, de Église évangélique luthérienne en de Église réformée d'Alsace et de Lorraine.

Sinds 1905 is er een federatie van protestantse kerken die bestaat uit gereformeerden, lutheranen, baptisten, methodisten en vrije kerken: de Fédération protestante de France.

Protestantse theologische faculteiten voor de opleiding van predikanten zijn gevestigd te Aix-en-Provence, Montpellier, Parijs en Straatsburg; de laatste twee zijn interconfessionele faculteiten. Ondanks het relatief kleine aantal is de invloed van de protestanten in Frankrijk vrij groot.

Samenleving

Frankrijk is een democratische republiek die in het jaar 1789 ontstond, toen de Franse Revolutie een einde maakte aan de monarchie en de feodale staatsvorm. Er zij in totaal 101 departementen (96 in Frankrijk en 5 in de overzeese gebieden), die allen in alfabetische volgorde een nummer hebben.

Iedere zes jaar gaat men naar de stembus om een departementale raad te kiezen. Zij kiezen op hun beurt het dagelijkse bestuur van het departement, de uit vier tot zeven leden bestaande departementale commissie. Aan het hoofd staat de prefect, de vertegenwoordiger van de nationale regering. De departementen bestaan uit 326 arrondissementen, die op hun beurt weer zijn onderverdeeld in 3800 kantons. De kleinste bestuurseenheden zijn de ca. 37.000 gemeenten. Arrondissementen en kantons hebben louter een administratieve betekenis en ook de bevoegdheden van de gemeentebesturen zijn erg beperkt.

De departementen bleken in de jaren zestig van de vorige eeuw te klein om goed te kunnen functioneren en dus herverdeelde men het land in 22 regio's. Sinds 1986 zijn er rechtstreekse verkiezingen voor een regionaal parlement (Conseil Régional), dat als voornaamste taak heeft om de economische, sociale en culturele ontwikkeling van de regio te bevorderen. Voor de actuele politieke situatie in Frankrijk zie hoofdstuk geschiedenis.

departementoppervlakteaantal inwoners
Eure6.037 km2550.000
Seine-Maritime6.341 km21.300.000
Haute-Normandie12.378 km21.790.000
Basse-Normandie18.249 km21.500.000
Calvados5.693 km2650.000
Manche6.412 km2490.000
Orne6.144 km2300.000

Typisch Normandië

TIJ

Tij wordt veroorzaakt door de maan en iets minder door de zon. Als de maan boven de zee staat, trekt deze het water aan, waardoor het water stijgt en er sprake is van vloed. Als het water na verloop van tijd zijn hoogste stand heeft bereikt, wordt er gesproken van hoogwater.

Na zes uur staat de maan niet langer boven de zee en neemt de aantrekkingskracht af. Het waterniveau daalt dan weer en dan spreekt men van eb. De laagste waterstand heet laagwater.

Elke twee weken, als de zon en de maan in één lijn staan, wordt het grootste getijverschil veroorzaakt, het zogenaamde springtij. Dit verschijnsel doet zich voor bij nieuwe of volle maan. Als de zon en de maan elkaar als het ware tegenwerken, voorzaken zij het kleinst mogelijke getijverschil, het zogenaamde doodtij.

Het hoogste springtij in Frankrijk, het marée d’équinoxe, doet zich voor tijdens de equinox of dag- en nachtevening in de maanden maart en september, als de dag en de nacht even lang zijn.

Het verschil in waterstand tussen hoog- en laagwater heet getijverschil en kan in Normandië bij springtij wel 15 meter bedragen in de baai rond Mont-St-Michel. Het is tevens het grootste getijverschil dat aan de kust van het vasteland van Europa waargenomen kan worden. Het water trekt zich tot 15 km van de kust terug en stijgt daarna weer die tegen het einde van de vloed steeds meer toeneemt.

CIDER EN CALVADOS

Al sinds de Middeleeuwen wordt er cider (Frans: cidre) gemaakt, dé drank van Normandië. Deze licht mousserende appelwijn wordt op sommige plaatsen nog op traditionele wijze gemaakt, maar de meeste cider komt tegenwoordig uit de fabriek.

De traditionele bereiding gaat als volgt: de appels worden enige tijd in grote manden bewaard, waarna ze in een ronde granieten trog geplet worden met een houten molensteen.

De aldus verkregen appelpulp of ‘marc’ wordt naar een pers overgebracht en daar tussen roggestro uitgeperst. Het sap stroomt over een gladde vloer naar een goot en wordt zo afgevoerd. Na het persen wordt het roggestro weggehaald en blijft de appelpulp in een vat rusten voordat er nog een tweede persing uitgevoerd wordt. De eerste persing levert echter de pure cider op.

Er zijn verschillende soorten cider: sec (droog, alcoholpercentage 4-5%), brut (halfzoet) en doux (zoet, alcoholpercentage 2,5-3%). Cider mag wettelijk niet meer dan 5% alcohol bevatten en moet binnen enkele maanden na aanschaf gedronken worden.

De bekendste apellation, de ‘cidre de la Vallée d’Auge’, telt vijf verschillende cru’s : Blangy-le-Château-Pont-l’Évêque, Cambremer, Lisieux-Orbec, Livarot en Vimoutiers. Franse appelrassen waar cider van gemaakt wordt zijn onder andere Frequin, Marin Onfroy, Closette, Bisquet en Bedan.

Calvados (ook wel ‘calva’), de fameuze appelbrandewijn, genoemd naar een van de productiegebieden, wordt gemaakt van gegiste appelpulp die twee keer gedistilleerd wordt en zes tot tien jaar in eikenhouten fusten moet rijpen. Jaarlijks worden er meer dan 10 miljoen flessen calvados geproduceerd.

De naam calvados stamt waarschijnlijk uit begin 19e eeuw, maar appelbrandewijn werd al voor de eerste keer in de 16e eeuw genoemd.

De kwalificatie AOC (Apellation d’Origine Contrôlée) kreeg calvados in 1942 en er zijn twee appellations: ‘Calvados’ en ‘Calvados de Pays d’Auge’. Om recht te hebben op de benaming ‘calvados’ moet de brandewijn gemaakt zijn van cider die minstens 4,5% alcohol bevat. De smaak van calvados lijkt enigszins op die van cognac, zeker als hij lang op vat heeft gerijpt.

De kwaliteit van de calvados wordt afgemeten aan de ouderdom. Van drie sterren (2 jaar oud), via Réserve (3 jaar), naar Grande Réserve (5 jaar). Très Vieille Réserve (6 jaar) is het hoogst haalbare.

CAMEMBERT

Deze zachte kaas is een van de symbolen van Frankrijk en de trots van Normandië. ‘Camembert de Normandie’ wordt nog steeds via een bijna onveranderde techniek geproduceerd.

Eerst wordt rauwe melk met toegevoegd stremsel twee uur lang verwarmd op 30°C. De hierdoor verkregen wrongel wordt vervolgens in vormen geschept en dienst dan minstens vier uur uit te lekken.

Daarna wordt hij uit zijn vorm genomen, gezouten en te drogen gelegd in een droogplaats. Hier blijft hij twaalf dagen liggen en wordt dan naar de rijpingskelder gebracht.

Daar blijven de kazen vier tot zes weken liggen. De camembert heeft een vetpercentage van minstens 45%.

Doordat de naam camembert onbeschermd is, wordt de kaas over de hele wereld nagemaakt. De originele camembert is te herkennen aan het typische doosje en de aanduiding V.C.N. (Véritable Camembert Normand). Jaarlijks worden jaarlijks meer dan 30 miljoen camemberts geproduceerd en over de hele wereld verkocht.

MONT-ST-MICHEL

De Mont St-Michel is een hoog boven de omgeving uitstekend vulkanisch eiland te midden van zandbanken. De granietrots is 80 m hoog en heeft een omtrek van ca. 925 m. Op de top staat een prachtige abdij met op de top een beeld van de aartsengel Michaël. Dit beeld staat op ca. 152 meter boven de zeespiegel.

De abdij gaat terug tot de 8e eeuw toen de bisschop van Avranches er een kapel stichtte. In de 13e eeuw werden er pas vestingwerken aangelegd. Tijdens de Franse Revolutie werd de Mont-St-Michel gebruikt als gevangenis, en pas sinds 1966 kwam er weer een religieuze bezetting van de abdij.

Strikt genomen ligt de abdijberg in het Normandische gedeelte van de baai, want de grens van Bretagne ligt verder naar het westen. Sinds 1877 maakt een dijk het mogelijk het eiland met droge voeten te bereiken.

Zowel de rots als de baai zijn opgenomen op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Economie

De agrarische sector is voor Normandië nog steeds bijzonder belangrijk. Zo werkt meer dan 10% van de beroepsbevolking in deze sector, en dat is vergeleken met andere Franse regio´s erg hoog.

Belangrijke regio´s zijn Pays de Caux met veel bouwland en het weidegebied Bessin. In Centraal- en West-Normandië vindt men enkele belangrijke paardenfokcentra. Rond de Seine in Oost-Normandië zijn boomgaarden en tuinbouwgebieden te vinden.

De Normandische vissers zorgen voor bijna 20% van de totale Franse visvangst.De industriële sector is in de loop der eeuwen aanzienlijk veranderd. Vroeger verdiende men zijn geld met de textielindustrie, het kantklossen, steengroeven, glasindustrie en klokkengieterijen.

De huidige industriële activiteiten zijn vooral geconcentreerd in de Seine-vallei en rond de steden Caen, Lisieux, Évreux, Alençon en Cherbourg. Het betreft dan onder andere havenindustrie, metallurgie, petrochemie, chemie, farmacie, auto-industrie en mechanica.

De diepzeehaven van Le Havre is de eerste exporthaven van Frankrijk en op dit moment de vijfde van Europa. Tevens is het met meer dan 50% van de totale markt de belangrijkste containerhaven van Frankrijk. Met name de import van ruwe olie en geraffineerde olieproducten is een belangrijke activiteit. Door de frequente autoveerdiensten met Engeland en Ierland is Le Havre ook een belangrijke passagiershaven. Dieppe is de negende havenstad van Frankrijk, Cherbourg de twaalfde. Cherbourg heeft ’s werelds grootste kunstmatige haven, met een jachthaven (de grootste van Frankrijk: meer dan 11.000 bootbezoeken per jaar), een marinehaven, een handelshaven en een vissershaven.

Vakantie en bezienswaardigheden

Het toerisme in Normandië dateert al van ca. 200 jaar geleden. De eerste badgasten waren welgestelde burgers uit Londen en Parijs. In de zomervakantie bezochten zij steden als Dieppe, Cabourg, Trouville, Houlgate of Granville. Zij verbleven dan in een van de vele hotels of in hun eigen landhuizen.

Pas in de afgelopen vijftig jaar ontwikkelde Normandië zich als een echt toeristengebied met ca. 1000 hotels, 400 campings en meer dan 15.000 ‘tweede huizen’ van Franse families, de zogenaamde ‘gîtes’. Hieronder een aantal van de grote attracties van Normandië.

De torenhoge abdij van Mont Saint-Michel is een van de meest iconische beelden van Frankrijk. Het dorp en het klooster zijn gebouwd op een rots in het midden van een vlakte die met het getijde droog valt en verbonden is met het vasteland door een dam. Mont Saint-Michel wordt beschouwd als een van de wonderen van de westerse wereld en is een van de meest bezochte attracties van Frankrijk.

Een bezoek aan de D-Day stranden is zeker de moeite van je tijd waars bij een verblijf aan de kust. De Amerikaanse begraafplaats eert Amerikaanse soldaten die stierven in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het ligt in Colleville-sur-Mer op een klif met uitzicht op Omaha Beach (een van de belangrijkste landing stranden van de invasie van Normandië). Je kunt een rondleiding door het gebied nemen om je de volle betekenis in het verleden en heden van deze heilige grond te beseffen.

Bayeux ontvangt miljoenen bezoekers per jaar die massaal naar deze kleine Normandische stad gaan om te kijken naar het immense geborduurd doek dat bekend staat bij de Fransen als La Tapisserie de la Reine Mathilde. Dit 230-meter lange doek is een van de grootste en meest gedetailleerde in de wereld. Het nauwgezette borduurwerk vertelt het verhaal van de gebeurtenissen die leidden tot de Normandische invasie in 1066.

Ook verder is Bayeux eigenlijk een geweldige stad om te verkennen nadat je de verplichte stop bij dit stukje historie hebt gemaakt. Bayeux is de eerste stad die bevrijd is na D-Day en een van de weinige steden in de regio die tijdens de Tweede Wereldoorlog vrij ongedeerd zijn gebleven. Bayeux heeft smalle straatjes vol Normandische huizen met houten lambrisering en heeft een eigen gotische kathedraal.

Rouen is een geweldige plek om als uitvalsbasis te dienen voor je verdere Normandische omzwervingen. Met haar statige torens hoog boven de stad is de prachtige gotische kathedraal in Rouen (een favoriet onderwerp van Monet) al voldoende om een bezoek aan deze Normandische stad te rechtvaardigen. Het prachtig gerestaureerde middeleeuwse Rouen wijk is een levend museum van de Normandische architectuur. Rouen is ook de plaats waar Jeanne d'Arc werd berecht voor ketterij en verbrand op de brandstapel en je kunt de plek waar de heldin haar ondergang ontmoette bezoeken.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

NORMANDIE LINKS

Advertenties
• Normandie Tui Reizen
• Normandie Hotels
• Normandië Campings
• Vakantieveilingen bied mee op de beste deals
• Tradetracker plaats advertenties en verdien geld

Nuttige links

Normandië Startnederland (N+E)
Startpagina Normandie (N)
Telefoongids Frankrijk

Bronnen

Graaf, G. de / Normandië, Bretagne

ANWB

Normandië

Touring/Lannoo

Normandië, Kanaaleilanden

Michelin Reisuitgaven

Normandië, west : Caen, Mont-St-Michel, Guernsey, Jersey

Lannoo

Radius, J. / Normandië, Bretagne

Gottmer/Becht

Reiser, H. / Normandië

Van Reemst

Vermoolen, S. / Normandië

ANWB

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt april 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems