Landenweb.nl

AUSTRALIE
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Engels
  Hoofdstad  Canberra
  Oppervlakte  7.741.220 km²
  Inwoners  25.045.636
  (mei 2019)
  Munteenheid  Australische dollar
  (AUD)
  Tijdsverschil  +7 tot +10
  Web  .au
  Code.  AUS
  Tel.  +61

To read about AUSTRALIA in English - click here

Steden AUSTRALIE

Adelaide Brisbane Canberra
MelbourneSydney

Geografie en Landschap

Geografie

Australië (Engels: Australia, van het Latijns australis = zuidelijk; oorspronkelijk werd Australië het"Terra australis incognita" genoemd = het Onbekende Zuidland), is het kleinste van de bewoonde continenten en ligt ten zuidoosten van Azië, o.a. 3000 kilometer van Singapore.

advertentie

Australie Satelliet

foto:Publiek domein

Het dichtstbijzijnde andere land is Papoea Nieuw Guinea/Irian Jaya, dat op 200 kilometer ligt van Kaap York aan de andere kant van de Straat Torres. Behalve de Zuidpool is Australië het enige continent dat in zijn geheel op het zuidelijk halfrond ligt. Het continent grenst aan de oostzijde aan de Grote Oceaan (meer specifiek de Koraalzee en de Tasmanzee), aan de overige drie zijden aan de Indische Oceaan. Australië heeft een totale landoppervlakte van 7.682.300 miljoen km2 en een kustlijn van meer dan 36.000 kilometer. Australië is ongeveer net zo groot als de Verenigde Staten (zonder Alaska) en 240 keer zo groot als Nederland. De afstand oost-west bedraagt ca. 4000 kilometer en de afstand noord-zuid ca. 3200 kilometer. Het noordelijkste punt is Cape York, het zuidelijkste South East Cape, het westelijkste Steep Point en het oostelijkste Cape Byron.

Het continent Australië vormt het overgrote deel van het territorium van de Commonwealth of Australia, een zelfstandige staat binnen het Gemenebest van Naties. Direct door de Commonwealth of Australia bestuurd worden de twee interne territoria, Australian Capital Territory (ACT) en Northern Territory en de externe territoria Norfolk Island, Cocos (Keeling) Islands, Heard en McDonalds Islands, Coral Sea Islands Territory, Ashmore en Cartier Islands Territory, Christmas Island en Australian Antarctic Territory. De federale hoofdstad van Australië is Canberra.

Australië heeft een compacte en afgeronde vorm, met maar weinig sterke geledingen. Zo zijn er maar twee noemenswaardige schiereilanden: Cape York-schiereiland en Arnhemland. Verder zijn er nog wat grote zeebochten waaronder de Carpentariagolf, de Joseph Bonapartegolf en de Van Diemengolf in het noorden en de Grote Australische Bocht, de Spencergolf en de St.-Vincentgolf in het zuiden.

De gemiddelde hoogte van 360 meter is op die van Europa na de laagste van alle continenten. Slechts 6% ligt hoger dan 700 meter boven de zeespiegel.

Landschap

Het Australische landschap is gevormd tijdens de vroegste geschiedenis van de aarde, en de ouderdom van sommige rotsen is op 3 miljard jaar vastgesteld. Australië wordt daarom wel het oudste continent genoemd. De laatste geologische veranderingen hebben zich in het Perm voorgedaan, zo'n 230 miljoen jaar geleden. Er ontstonden toen bergketens waarvan de toppen boven de sneeuwgrens liggen. Later zijn er op de westelijke en oostelijke uitlopers nog wat lagere plateaus ontstaan.

advertentie

Gondwana

Foto:LennyWikidata Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

Het huidige Australië is ca. 50 miljoen jaar geleden ontstaan toen het zich losmaakte van het grote zuidelijke continent Gondwanaland, een landmassa bestaande uit Afrika, Zuid-Amerika en India. Gedurende de laatste 100 tot 200 miljoen jaar is het continent langzaam geërodeerd, wat het landschap grotendeels vlak en de bodem betrekkelijk schraal hebben gemaakt.

In het oosten van het Australië ligt het bergland, dat met een steile rand afdaalt naar een vruchtbare kustvlakte die wisselend van breedte is. Vele rivieren doorbreken dit bergland en stromen door nauwe kloven naar de oceaan. Het bergland bestaat uit hoogvlakten, middelgebergten, bekkens en dalen, doorsneden door rivieren die deels diep ingesneden, deels brede, vlakke dalen vormen. De ruggengraat van het gebied is de Great Dividing Range, een bergketen die zich aan de andere kant van de Straat Bass voortzet in de bergen van Tasmanië. Het hoogste punt van Australië is de Mount Kosciusko (2230 m) in de Australian Alps (New South Wales) en andere hoge toppen in dit gebied zijn Mount Bogong in Victoria (1986 meter) en Mount Ossa op Tasmanië (1617 meter).

advertentie

Lake Eyre

Foto:Publiek domein

In New South Wales zijn sporen van vroeger vulkanisme te vinden (maren, explosiekraters). De laatste actieve vulkaan van Australië, gelegen in Victoria, kwam pas 6000 jaar geleden definitief tot rust. Richting het westen gaat het bergland zeer geleidelijk over in de grote vlakten van het centrale laagland. De gemiddelde hoogte bedraagt daar slechts 180 m en op de diepste punten komt men zelfs tot beneden de zeespiegel uit. Het wordt door lage heuvelruggen in drie grote bekkens verdeeld: het noordelijke Carpentariabekken waar rivieren stromen die via uitgestrekte mangrovemoerassen de Carpentariagolf bereiken; verder het grote centrale Eyrebekken (9620 km2), waarin het Eyremeer (-12 m) het laagste punt van het continent vormt. Het is een van de droogste gebieden van de aarde en bestaat deels uit zandwoestijnen waaronder de Simpson Desert; de rivieren die hier stromen verdwijnen op een gegeven moment in de roodachtige zand- en leembodem. Het grootste bekken is het Murray-Darlingbekken en wordt van het Eyrebekken gescheiden door de Grey Range en de Main Barrier Range. Hier stroomt ook de enige altijd watervoerende rivier van Australië, de Murray, waarvan het water afkomstig is van de Snowy Mountains. De Murray is het grootste rivierenstelsel van Australië en mondt na 2600 kilometer uit in een baai in South Australia. Tussen de Murray en de Darling ligt een kale, vrijwel boomloze, zouthoudende vlakte. Deze vlakte wordt alleen onderbroken door wat galerijwouden langs de droge beddingen van enkele rivieren, die uitsluitend in de regentijd water voeren.

Ook heel geleidelijk gaat het centrale laagland in het westen over in het grote westelijke plateau. Dit gebied is ca. 500-700 m hoog, zeer vlak met hier en daar wat bergen o.a. de Macdonnell Ranges die door het Amadeusmeer gescheiden worden van de Musgrave Ranges. In het uiterste westen ligt de Hamersley Range en in het noordwesten en noorden de lage tafelgebergten van Kimberley en Arnhemland.

Op het Kimberley-plateau bevindt zich Bungle Bungle, een gebied van 8000 km2 met duizenden 200 meter hoge bijenkorfachtige zandsteenmassa's met grotten erin. Daartussen liggen uitgestrekte, uit langgerekte roodachtige duinenreeksen bestaande zandwoestijnen (Tanami Desert, Great Sandy Desert, Great Victoria Desert), begroeid met wat woestijngras, woestijneiken en acacia's.

In dat gebied liggen vele zoutpannen en -meren en droge, bochtige rivierbeddingen.

advertentie

Kata Tjuta Australie

Foto:Reflexio Creative Commons Attribution- Inherited 3.0 Non-Portable no changes made

Enkele bergen zoals Ayers Rock of Uluru (Moeder Aarde), een van de grootste monolieten op aarde (3,5 kilometer lang, 348 meter hoog en een omtrek van ca. 10 kilometer), en Mount Olgas of Kata Tjuta (veel hoofden) werden door hun typische vorm gekozen tot heilige plaatsen voor de aboriginals. De rotsformaties van Mount Olgas waren ooit een enkele monoliet zoals Ayers Rock, maar sleten later uit tot de huidige 36 koepels die van elkaar gescheiden worden door nauwe kloven en iets bredere dalen. Twee lager liggende gebieden dringen diep in dit plateaulandschap door: in het noorden het Canning Basin en in het zuiden de volstrekt vlakke Nullarbor Plain (Nullarbor is Latijn voor"geen bomen"). Het is een uitgestrekte kalksteenvlakte (200.000 km2 en daarmee het grootste aaneengesloten kalksteengebied ter wereld), de zeebodem van een 20 miljoen jaar oude zee, met grotten, gaten en ondergrondse rivieren, ontstaan door regenwater dat door het poreuze gesteente sijpelt. Het is er droog en er groeit bijna niets dan planten die goed tegen extreme droogte kunnen, zoals blauwe ganzenvoet en melde. Ook in het westen grenst het plateau met een steile rand aan de kustvlakte, die hier, in tegenstelling tot de oostkust, droog is met slechts weinige rivieren, die in zoute strandmeren uitmonden.

Langs de noordoostelijke kust strekt zich het 2000 kilometer lange Groot Barrière Rif uit, het grootste koraalrif ter wereld, bestaande uit meer dan 2000 met elkaar verbonden koraalriffen en 71 koraaleilanden met meer dan 400 soorten koraal. Het Groot Barrière Rif is het grootste door levende wezens gebouwde constructie ter wereld en bestrijkt een gebied dat ruim vijf keer zo groot is als Nederland.

advertentie

Great Barrier Reef Australie

Foto:Kyle Taylor Attribution 2.0 Generic (CC BY 2.0) no changes made

Dit levende en groeiende rif, opgebouwd uit algen en skeletten van minuscule koraalpoliepen, varieert in breedte van 15 kilometer in het noorden tot 300 kilometer in het zuiden, en biedt onderdak aan 1500 soorten vissen, schildpadden, doejongs (zeekoeien), haaien, kwallen, zeeslangen, dolfijnen en walvissen. Het Ningaloo Reef is het grootste kustrif ter wereld en volgt de kust over een lengte van 260 kilometer. De kust wordt tot op soms 100 meter genaderd.

Aan de zuidkust van Queensland ligt Frasier-eiland, met zijn lengte van 123 kilometer en gemiddelde breedte een van de grootste eilanden van Australië en tevens 's werelds grootste zandeiland. Het eiland is sinds 1992 opgenomen op de Werelderfgoedlijst van de Unesco.

In Shark Bay ligt het 110 kilometer lange Shell Beach. Dit strand is een van de enige twee stranden ter wereld die bestaan uit niet-gefossiliseerde schelpen. De laag schelpen kan een dikte van wel 10 meter bereiken.

De Millstream Falls bij Ravenshore is in de regentijd de grootste waterval van Australië. Het diepste meer van Australië, Lake St. Clair, ligt op Tasmanië en is 200 meter diep.

Tussen Barrow Creek en Tennant Creek in het Northern Territory liggen de Devil's Marbles, honderden granieten keien die over een aantal kilometers verspreid langs de kant van de weg liggen. Sommige van de grotere keien balanceren op andere.

Wave Rock is een bizarre rotsformatie in de buurt van de stad Hyden in Western Australië. De rots heeft de vorm van een brandingsgolf van 15 meter hoog en meer dan 100 meter lang. De kleurige, verticale strepen versterken de gelijkenis met een golf.

De Fitzroy-rivier is 600 kilometer lang en mondt uit in de zee bij King Sound, ten noorden van Derby. In de rivier zwemmen roggen, longvissen, en de zaagvis, maar ook ongevaarlijke krokodillen. In het natte zomerseizoen zwelt de Fitzroy-rivier op tot een machtige stroom, die het gehele gebied onder water zet.

Klimaat en Weer

advertentie

Australie Lake Hulme Global Warming

Foto:Tim J Keegan Attribution-ShareAlike 2.0 Generic (CC BY-SA 2.0) no changes made

De seizoenen in Australië zijn tegengesteld aan die van het Noordelijk Halfrond. De lente duurt van september tot november, de zomer van december tot februari, de herfst van maart tot mei en de winter van juni tot augustus. De seizoenen zoals we die in Europa kennen zijn alleen in het zuiden duidelijk aanwezig.

Door zijn ligging heeft Australië voor het grootste gedeelte een subtropisch klimaat.

Alleen in het uiterste noorden heerst een tropisch klimaat. Dat gebied kenmerkt zich door droge, hete zomers en zeer neerslagrijke winters. Van oktober tot eind november loopt het zogenaamde 'vroege stormseizoen'. De luchtvochtigheid neemt dan al toe, maar de neerslaghoeveelheden vallen nog erg mee. December en januari is de tijd van de 'vroege moesson', dan kan het al heel nat zijn, maar er komen ook nog droge periodes voor, afhankelijk van de passaatwinden. Februari en maart is de tijd van de 'late moesson', die gepaard gaat met zeer zware regenval. Het 'late stormseizoen' van april en mei kenmerkt zich door sterke windstormen. In juni en juli is het klimaat zeer aangenaam in met de laagste luchtvochtigheid en een dalende temperatuur. Heet en droog is het in augustus en september. De zwaarste buien komen in de buurt van Darwin voor, in het uiterste noorden van Australië. In de regentijd komen er ook regelmatig cyclonen voor, gemiddeld ca. vijf per jaar. Gemiddeld valt hier ca. 1470 mm neerslag. Mount Bellenden Ker in het Bellenden Ker National park in het vruchtbare tropische gedeelte van Queensland is de natste plek van Australië. In 1979 viel er 11.250 mm regen.

advertentie

Australie Regenboog

Foto:Nikko73 Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Midden-Australië of the"outback" (70% van het Australische continent) kent een echt woestijnklimaat. Op sommige plaatsen regent het praktisch nooit. In de zomer kunnen de temperaturen zeer hoog oplopen. In de winterperiode kan het 's nachts flink afkoelen. Alice Springs heeft de hoogste gemiddelde dagtemperaturen die dan oplopen in december/januari tot 35 à 36°C. De temperaturen kunnen daar soms tot boven de 45°C oplopen. De hoogste temperatuur ooit gemeten is 53,1°C in Cloncurry in 1880.

Het gehucht Marble Bar houdt het warmterecord met 161 opeenvolgende dagen boven de 37,8°C. In Midden-Australië valt minder dan 250 mm neerslag per jaar en het droge seizoen duurt meer dan acht maanden. Rond dit gebied met zeer weinig regenval ligt een semi-aride zone waar zoveel regen valt dat er schapen en runderen gehouden kunnen worden.

Het noorden van New South en het zuiden van Queensland hebben een subtropisch klimaat met het hele jaar door aangenaam weer, hoewel het in de zomer behoorlijk warm kan worden. Grote steden als Sydney, Perth en Adelaide hebben een mediterraan klimaat met warme zomers en milde winters.

advertentie

Australie Tasmanie

Foto:Diego Delso Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Victoria en Tasmanië in het zuiden hebben een gematigd klimaat. In de winter kan het vrij koud worden met sneeuwval in de hogere gebieden. De rest van het jaar is het zonnig en warm met kans op hittegolven in Victoria. De laagste gemiddelde dagtemperaturen van Australië komen voor in Hobart, Tasmanië in januari/februari met 21 à 22°C. De gemiddelde neerslag in Victoria en Tasmanië bedraagt ca. 760 mm per jaar.

Canberra in het zuidoosten van Australië kent 's winters de laagste temperaturen. Van juni tot en met augustus liggen de minimumtemperaturen rond de 1°C. De gemiddelde maximumtemperatuur in Sydney varieert van 15,9° tot 25,8°C en die van Melbourne ligt tussen de 13,3° en 25,8°C. Adelaide heeft de laagste totale neerslag van alle hoofdsteden en de gemiddelde temperatuur varieert van 12,5° tot 21,5°C. In de zomer kan het in Perth dagenlang tussen de 30° en 40°C zijn. Brisbane heeft een subtropisch klimaat en het is er het hele jaar warm. 's Winters is de gemiddelde temperatuur 20,4° en 's zomers 29,4°C. Darwin kent een nat seizoen van november tot april en de rest van het jaar is het er droog. Het is het hele jaar door warm en de temperaturen liggen tussen de 19° en de 30°C.

Zowel aan de noordwest- als aan de noordoostkust van Australië komen in de zomer en het najaar tropische cyclonen voor (Willy Willies). Een van de ergste stormen in de geschiedenis vond plaats op 25 december 1974, toen een cycloon en overstromingen de stad Darwin vernielden en er 20.000 mensen dakloos werden.

Planten en Dieren

Planten

advertentie

Sturt's Desert Pea Australie

Foto:Publiek domein

Vele tientallen miljoenen jaren geleden was een groot deel van Australië bedekt met regenwouden. In de ijstijd verdween het water en droogde het continent uit, behalve in Queensland. In de plaats hiervan kwamen nieuwe planten zoals de eucalyptus en de acacia. De Australische plantenwereld vormde vanaf die tijd een apart florarijk, Australis genaamd. Vele soorten komen alleen op dit continent voor.

Door de Europeanen werden vele bossen gekapt om te dienen als weidegronden en voor de houtwinning. Ook zaden van geïmporteerde planten en dieren die het land kaalvraten hadden een negatief effect op de inheemse plantenwereld. De meeste plantengroei komt voor in regengebieden als het noordoosten, het zuidwesten, het zuidoosten en Tasmanië. Het binnenland is vooral heel erg droog maar kan na een flinke regenbui een korte tijd een bloemen- en plantenzee worden. Vooral de rood-zwarte Sturt's desert pea is dan onovertroffen mooi. In de duinwoestijnen groeit vooral egelgras en dikbladerige zoutkruiden op de zoute vlakten. Het Australische borstelige gras met de witte pluimen wordt Spinifex genoemd en komt in de steppen en woestijnen voor. Ondanks alles komen er in geheel Australië zo'n 25.000 verschillende soorten bloeiende planten voor.

Een van de belangrijkste planten van Australië is de eucalyptus of gomboom. Er komen ongeveer 700 soorten in de wereld voor waarvan 95% in Australië. De meest voorkomende soorten zijn te vinden in Western Australia, Victoria, New South Wales en Queensland. Tasmanië, South Australia en Northern Territory kennen de minste soorten. Er zijn kleine varianten zoals de"mallee" en de"snow gums", maar ook soorten die meer dan 50 meter hoog kunnen worden, zoals de"mountain ash", de"jarra" en de karriboom. Economisch zijn de bomen belangrijk voor timmerhout en voor de productie van eucalyptusolie.

Ook van de acacia komen in Australië zo'n 700 soorten voor. Ze variëren van bodembedekkers en struiken tot bomen die wel tien meter hoog kunnen worden. Acacia's zijn overal te vinden, zowel in het droge binnenland als in de regenwouden. De meest voorkomende soorten zijn te vinden in Victoria en Queensland. De nationale kleuren goud en groen dankt Australië aan de"wattle", de Australische acacia.

De melaleuca of papierstam is in Australië met 150 soorten vertegenwoordigd, waarvan de meeste inheems. Zowel kleine struiken als bomen met een witte, steeds afbladderende bast komen voor, tot 10 meter hoog. De meeste soorten komen in Western Australia en New South Wales voor. In Northern Territory komen geen melaleuca's voor.

advertentie

Banksia Australie

Foto:publiek domein

Banksia's zijn struiken en bomen tot 15 meter hoog die het hele jaar door groen blijven. Ze groeien vaak in gebieden waar de omstandigheden niet al te gunstig zijn, b.v. op arme kustgrond, zanderige heidegrond en onvruchtbare zandsteenaarde in berggebieden. Het bijzondere van deze planten is dat ze zich alleen kunnen vermenigvuldigen tijdens bosbranden! Alleen dan lopen de temperaturen dusdanig hoog op dat de zaden uit hun omhulsels springen.

Grevillea's komen in vele varianten voor die vaak nauwelijks op elkaar lijken. Er zijn 250 soorten die dicht bij de grond groeien maar ook 30 meter hoog kunnen worden. De bloemen worden ook wel"spinnenbloemen" genoemd en de bladeren verschillen per soort van vorm en kleur.

Baobabs of apenbroodbomen komen alleen in Western Australia en Northern Territory voor. Ze kunnen 20 meter hoog worden maar de stam kan een omvang van 20 meter bereiken. Ze komen ook voor in de droge gebieden doordat de enorme stam grote hoeveelheden water kan opnemen.

"Grass trees" komen overal in Australië voor. De dikke zwarte stam kan 6 meter lang worden en op het einde groeien op gras lijkende bladeren, vandaar de naam. Deze stokoude boomsoort komt al 100 miljoen jaar alleen in Australië voor en overleeft de meest extreme omstandigheden zoals droogte, overstromingen en vuur.

Casuarina's komen ook overal voor en hebben naaldachtige bladeren.

De nationale bloem van Australië is de"kangaroo paw", de kangoeroepoot. Tasmanië is het domein van de zuidelijke beuken en van een van de langstlevende bomen op aarde, de"Huon pine".

Verspreid over het hele continent komen ca. 470 soorten orchideeën voor.

Het westen van Australië is in veel opzichten anders dan de rest van Australië, ook wat de plantengroei betreft. De staat huisvest ongeveer 8000 soorten bloeiende planten zoals de grondorchidee, de rode en groene kangoeroevoet, de blauwe leschenaltia's, de dryandra, de banksia en vleesetende planten als de drosera of zonnedauw.

In 2003 werd de hoogste boom van Australië officieel doodverklaard. 'El Grande' stond op Tasmanië en viel ten prooi aan een verwoestende bosbrand. De eucalyptus was 350 jaar oud en 79 meter hoog.

Dieren

Australië is het enige continent waar alle drie de onderklassen van de zoogdieren voorkomen: de echte zoogdieren, buideldieren en de eierleggende zoogdieren.

Het vasteland van Australië behoort net als Nieuw-Guinea, Tasmanië, Nieuw-Zeeland en een aantal eilandengroepen in de Grote Oceaan, tot het dierengeografische hoofdgebied Notogaea en wordt ook wel de Australische Regio of het Zuiderrijk genoemd. De zeer bijzondere fauna laat de merkwaardige geschiedenis van Australië zien na het uiteenvallen van het zuidelijke supercontinent Gondwana. Anderzijds heeft de geïsoleerde ligging van Australië gezorgd voor een dierenwereld die nergens ander op de wereld voorkomt.

De stromatolieten in Shark Bay, Western Australia, zijn miljoenen jaren oud en de meest primitieve levensvormen ter wereld. Het lijken stenen, maar zijn in werkelijkheid langzaam groeiende sponzige planten, gevormd door minuscule eencellige algen.

In maart 2016 werd er een nieuwe spinnensoort onthuld op het World Science Festival in Brisbane. De spin, die de naam Dolomedes briangreenei kreeg, werd ontdekt langs de oostkust van Australië, in en rond Brisbane.

Zoogdieren

Kangeroes Australie

Foto: Alex Proimos Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Onder de zoogdieren ontbreken vrijwel alle hoger ontwikkelde orden; de ca. 235 soorten bestaan voor de helft uit buideldieren (Marsupialia) en eierleggende zoogdieren (Monotremata of snaveldieren) en voor de andere helft uit moderne zoogdieren (Placentalia). De laatste categorie bestaat uitsluitend uit vleermuizen en knaagdieren. Tot deze categorie behoort ook de dingo, een verwilderde hond die al lang voor de komst van de blanken werd ingevoerd. De dingo kan niet blaffen, maar des te luider huilen.

De vele buideldieren kunnen zijn ontstaan als gevolg van geringe of ontbrekende concurrentie voor wat de ecologische mogelijkheden betreft. Door het ontbreken van concurrerende moderne zoogdieren zijn de buideldieren in Australië gaan klimmen, zwemmen, graven, enzovoort, en hebben zich op verschillende typen van voedsel gespecialiseerd. Onder de buideldieren komen daarom insecteneters, knaagdieren, roofdieren en andere typen voor. Van de zestien families buideldieren in de wereld leven er dertien uitsluitend in Australië. Jonge buideldieren zijn bij hun geboorte nog niet volledig ontwikkeld en daarom houdt het moederdier ze bij zich in een huidplooi, de buidel, tot de jongen sterk genoeg zijn om zich zelfstandig in de buitenwereld te bewegen.

Daarnaast is door toedoen van de mens een aantal diersoorten van elders ingevoerd die de oorspronkelijke fauna verdrongen hebben of bezig zijn dat te doen. Het beruchtste dier is ongetwijfeld het konijn, in 1859 ingevoerd als jachtwild en al snel uitgroeiend tot een ware plaag. In Centraal-Australië leven kuddes dromedarissen, die door ontdekkingsreizigers naar Australië zijn gehaald. Buffelkuddes worden aangetroffen in het noorden van Australië, ten oosten van Darwin. Op Fraser Island leven wilde paarden of brumbies die afstammen van de paarden die in de negentiende eeuw van het vasteland kwamen.

Kangoeroes en kangoeroe-achtigen als wallabies, wallaroes (bergkangoeroes) en pademelons zijn buideldieren. De grootste soort is de rode reuzenkangoeroe die tot twee meter groot kan worden. Er zijn ongeveer vijftig soorten waaronder de bergkangoeroe, de quokka of ratkangoeroe, de kleinste soort die alleen nog voorkomt op Rottnest Island in Western Australia. Aan de oostkust is de meest verspreide soort de grijze reuzenkangoeroe.

Het vogelbekdier is een van de merkwaardigste verschijningen in de dierenwereld. Het dier heeft de snavel van een eend, de staart van een bever en zwemvliezen tussen de tenen; bovendien legt het dier eieren, maar zoogt de jongen. Het zeer schuwe dier komt nog vrij veel voor op Tasmanië en ten oosten van de Great Dividing Range.

Op de hoge bergtoppen van de Mount Bogong, Mount Buller en Mount Hotham in Victoria leeft de zeldzame bergpygmeebuidelrat, een uniek alpien buideldier.

De koala of buidelbeer is geen beer maar een buideldier, en leeft bijna uitsluitend van bepaalde soorten eucalyptusbladeren van o.a. de rode riviergomboom en de blauwe gomboom. Deze bladeren bevatten zoveel water dat hij geen extra water nodig heeft. De koala leeft vooral de staten Victoria, New South Wales, Queensland en in mindere mate South Australia. De naam koala is ontleend aan de taal van de aboriginals en betekent"die dat niet drinkt".

De wombat is verwant aan de koala, alleen leeft dit buideldier op de grond.Ze komen voornamelijk voor op Tasmanië en in de zuidwestelijke kuststrook. Het zijn vegetariërs die slecht tegen de warmte kunnen en daarom vaak 's nachts op zoek naar gaan naar wortels, bladeren en boomschors. De wombat is het enige knaagdier onder de buideldieren.

De mierenegel of echidna is een eierleggend zoogdier, komt in geheel Australië voor en eet mieren en termieten.

Opossums zijn buidelratten die er uitzien als grote eekhoorns. Sommige opossums hebben een vlieghuid waarmee ze in staat zijn om van boom naar boom te vliegen. Ook buideleekhoorns leven in bomen en kunnen door de lucht zweven.

Tasmaanse duivel Australie

Foto:Macropod Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De Tasmaanse duivel is een zwart roofdier dat leeft op het eiland Tasmanië in kleine holen, in rotsen en in oude boomstronken. Op het vasteland is hij uitgeroeid door de dingo, en ook op Tasmanië wordt het dier met uitsterven bedreigd. De Tasmaanse tijger is een roofdier met dwarsstrepen op de rug en voor het laatst officieel op Tasmanië gezien in 1930. Men neemt aan dat het dier uitgestorven is. In mei 2002 werd bekend dat Australische wetenschappers de uitgestorven Tasmaanse tijger weer tot leven willen wekken. Professor Mike Archer vond in een museum een goed bewaard embryo van het dier. Uit onderzoek bleek het DNA nog intact te zijn. De professor denkt dat hij het beest kan klonen.

De numbat is een termieteneter en een buideldier zonder buidel. De jongen klemmen zich vast aan de vacht van de moeder. Het dier is zeer zeldzaam en komt alleen nog voor in het zuiden en westen van Australië.

De gewone borstelstaartbuidelrat is een lekkernij voor de aboriginals. Het diertje is zo wijd verspreid dat het bijna een plaag is. Ze wonen al in en om bijna alle Australische steden en nestelen in holen in tuinen en zelfs op zolders.

Kangaroo Island ligt voor de kust van South Australia en daar leven o.a Nieuw-Zeelandse zeehonden en een voor Australië zeldzame zeeleeuwenkolonie.

In Shark bay komt de doejong voor, een zeekoe en 's werelds enige plantenetende zeezoogdier.

De kleinste vleeseter is de geelvoetige antechinus. Dit diertje weegt maar 50 gram en is te vinden in de"bush", de onontgonnen natuur, in de buurt van de steden aan de oostkust. De kleine diertjes hebben een zeer snelle stofwisseling en zijn daardoor altijd op zoek naar voedsel: insecten, kleine vogels en hagedissen. De geslachtsdaad is voor het diertje zo'n grote inspanning dat hij enkele dagen later sterft.

Vogels

Kookaburra Australie

Foto:Dushy Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

De Australische vogelwereld kent ongeveer 650, vaak zeer bijzondere soorten. Endemisch zijn o.a. paradijsvogels en prieelvogels (beide ook op Nieuw-Guinea), de liervogels, honingzuigers en de struisvogelachtige emoe. De emoe is een loopvogel en na de struisvogel de grootste vogel (1,5 meter groot) ter wereld die overal voorkomt behalve aan de oostkust en op Tasmanië. De emoe komt voor op het wapen van Australië. De kasuaris is verwant aan de emoe, maar veel kleiner van stuk. Hij komt vooral voor in de regenwouden van Queensland en als hij bedreig wordt spring hij omhoog en maakt met de poten een schoppende beweging. De liervogel is ook een loopvogel met prachtige staartveren en leeft in de bossen van het zuidoostelijk berglandschap.

Australië is zeer rijk aan papegaaien (55 soorten; tweede op de ranglijst na Brazilië), parkieten, kaketoes (rosékaketoe, zwarte raafkaketoe, geelstaartkaketoe), lori's, ijsvogels en duiven.

Daarnaast komen nog vele eigenaardige vormen voor als de zwarte zwaan en de reuzenijsvogel of kookaburra (ook wel lachende hans).

Prieelvogels bouwen een"prieeltje" waarmee ze het wijfje proberen te lokken en wordt verder versierd met bij voorkeur blauwe steentjes, stukjes glas en andere prullaria. Het bouwwerk wordt niet als nest gebruikt.

Roofvogels zijn wouwen, haviken, Australische adelaars, zeearenden, visarenden, en valken. In de moerassen komen reigers, de brolgakraan, eksterganzen, lepelaars, ibissen en de lotusvogel voor. Langs de kust leven bekende verschijningen als albatrossen, pelikanen met zwarte vleugels, meeuwen, stormvogels, eenden, zwarte zwanen en sternen. De"Fairy penguin" is de kleinste pinguïnsoort ter wereld en komt voor op Kangeroo Island (South Australia) en Phillip Island (Victoria).

De grote, hoenderachtige thermometervogel legt de eieren onder een hoop zand. De dikte van de zandlaag wordt aangepast aan de temperatuur, waardoor die altijd constant blijft.

In 2006 werd voor het eerst sinds 77 jaar een Solomon-stormvogel waargenomen boven de oceaan ten oosten van Australië.

Reptielen, amfibieën, insecten

Goanna Australie

Foto:Lyle Radford Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Australië kent bijna 400 soorten reptielen waaronder krokodillen, meer dan 100 slangen (waaronder naast zeer giftige ook grote wurgslangen, pythons), meer dan 200 hagedissen, waaronder o.a. 15 varanen, de grootste plaatselijke concentratie van deze familie van reuzenhagedissen en (endemische) zoetwaterschildpadden. De reuzenvaraan of goanna kan wel twee meter lang worden. Ook de perentiehagedis kan enkele meters lang worden.

De meeste slangensoorten zijn ongevaarlijk maar bruine slang, doodsadder, taipan en tijgerslang zijn giftig. Bekende hagedissen zijn de groteske bergduivel of moloch en de kraaghagedis. Er komen twee soorten krokodillen voor in Australië, de riviermondkrokodil of zoutwaterkrokodil (ook wel boeaja genoemd) en de kleinere Johnston- of zoetwaterkrokodil. De eerste soort kan wel zeven meter lang worden, de tweede soort wordt maximaal vier meter.

Zes van de zeven zeeschildpadsoorten komen bij Australië voor o.a. de groene schildpad en de dikkopschildpad.

De amfibieën omvatten uitsluitend kikvorsen en padden. De miniatuurkikker is een maagbroeder wat betekent dat ze haar jongen in haar maag grootbrengt. In het droge midden van Australië leeft een paddensoort die zich volzuigt met water en vervolgens onder de grond verdwijnt om de lange,droge tijd te overleven. De gigantische"Queensland cane toad" is ingevoerd om een parasiet die het suikerriet aantastte te bestrijden, maar is ondertussen een plaag geworden.

In totaal komen er ongeveer 55.000 soorten insecten voor, waarvan bijna 20.000 kevers. Ook de andere ongewervelde dieren zijn vaak zeer eigenaardig, bijvoorbeeld de reuzenaardworm die wel drie meter lang kan worden.

Van de ca. 1500 spinnensoorten zijn kogelspinnen en trechterspinnen uitermate giftig. Termieten komen vooral voor in het noorden van Australië, waar ontelbare, soms drie meter hoge termietenheuvels worden aangetroffen. Een ware plaag voor mens, dier en gewas vormen de vele vliegen, muggen en sprinkhanen.

Vissen

Box Jellyfish Australie

Foto:Peter Southwood CC Naamsvermelding-Gelijk delen 3.0 Unported no changes made

De zeeën rond Australië herbergen een zeer rijke fauna, waarvan die van het Great Barrier Reef (een reeks van koraaleilanden) wereldwijde faam geniet. Talloze zeedieren zijn in hun verspreiding beperkt tot de zeeën rond Australië. Gevaarlijk zijn de blauwgeringde achtarm, een octopussensoort, de"box jellyfish" of kubuskwal (ook wel sea wasp genoemd), egelvissen, steenvissen, roggen, het Portugees oorlogsschip (kwallensoort) en de doornenkroon, een soort zeester. In de Australische wateren komen ca. 20 soorten haaien voor. De gevaarlijkste voor de mens zijn de tijgerhaai en de witte haai. De walvishaai is de grootste vis ter wereld en leeft onder meer in het Ningaloo Marine Park van Western Australia.

Marlins zijn zwaardvissen die tot 700 kilo zwaar kunnen worden. De snapper is de meest gevangen vis in Australië.

Bijzonder van vorm en kleur zijn de anthias, die bijna lichtgevend is, de helderrode anemoonvis, de driebandanemoonvis en de Maori-lipvis. De merkwaardig uitziende pegasusvis is een van de symbolen van de Australische zeeën.

Zoetwatervissen zijn weinig soortenrijk (minder dan 200 soorten) en bijvoorbeeld karperachtigen ontbreken helemaal. De opvallendste vorm is de archaïsche Australische longvis of barramundi van Queensland, een overblijfsel van een eens wijd verspreide groep van zoetwatervissen.

Geschiedenis

Aboriginals eerste bewoners, Hollanders en Engelsen

Terra Australis Ingognita

Foto:Mumu X Attribution 2.0 Generic (CC BY 2.0) no changes made

Tussen de 70.000 en 40.000 jaar geleden kwamen de eerste groepen mensen aan op het Australische continent. De huidige aboriginals waren de eerste mensen die het Australische continent bevolkten. Ze verspreidden zich door hun nomadische levenswijze over geheel Australië en de eilanden voor de kust, waaronder Tasmanië. Rond de tijd dat de Europeanen kwamen leefden er naar schatting tussen de 250.000 en 300.000 Aboriginals op het gigantische continent.

Gedurende de 16e eeuw werden de eerste pogingen gedaan om het"Terrae Australis Incognitae", het"onbekende Zuidland" te vinden. Omdat men dacht dat de aarde plat was, moest er in het zuiden wel een land liggen dat de aarde in evenwicht hield. De Portugezen en Spanjaarden waren de eersten die op zoek gingen. De Portugees Mendez was de eerste die Australië in 1522 zag, maar hij ging niet aan land.

De Hollanders daarentegen kwamen al veel verder. Willem Jansz. met zijn schip"Duyfken" ontdekte de Cape York Peninsula in 1606, Dirk Hartog voer langs de barre westkust en in 1628 kwam Frans Thijssen per ongeluk uit bij de Nuyts Archipelago onder het huidige South Australia. Het onherbergzame binnenland was er de oorzaak van dat men niet verder op onderzoek uitging. Abel tasman kreeg in 1642 van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) de opdracht om de Australische kust in kaart te brengen. Op zijn eerste reis bracht hij de zuidkust van het eiland Tasmanië (toen: Van Diemenland) in kaart en enkele jaren later zeilde hij van Carpentaria naar de Nuyts Archipelago. De VOC had op dat moment niet het geld en de mankracht om Australië te koloniseren en men ging dan ook niet verder aan land.

De eerste die wel voet aan wal zette was de boekanier William Dampier met zijn schip de Roebuck. Door zijn negatieve verhalen bij thuiskomst nam de interesse van de Britten voor Australië echter al snel af. Pas honderd jaar later kreeg kapitein James Cook de opdracht van de Admiraliteit van Engeland om een groot gedeelte van het"Grote Zuidland" te claimen.

Op 29 april 1770 zeilde Cook met het schip de Endeavour de Botany Bay binnen en verklaarde alles wat te oosten van de 135e breedtegraad lag tot Brits grondgebied. Het enigszins op Wales gelijkende gebied werd door Cook New South Wales genoemd. De plantkundige Joseph Banks was met Cook meegevaren en zeer enthousiast over de aangetroffen flora en fauna en over het binnenland, wat hem zeer geschikt leek om te koloniseren.

Australië wordt strafkolonie

James Cook Australie

Foto:Publiek domein

De Britse regering besloot door de positieve verhalen en rapporten van Cook en Banks om Australië te koloniseren. In eerste instantie werd Australië slechts geschikt geacht als strafkolonie nadat Amerika daarvoor was afgevallen na de onafhankelijkheidsstrijd. Straffen voor criminelen werden in die tijd vaak omgezet in verbanning naar strafkolonies door de overvolle Britse gevangenissen. Australië was natuurlijk bij uitstek geschikt hiervoor door zijn afgelegen ligging.

Op 13 mei 1787 vertrokken de eerste elf schepen richting Australië met aan boord ca. 600 zeelieden en militairen en 568 mannelijke criminelen, 191 vrouwen en 13 kinderen. Op 26 januari 1788 werd de Britse vlag gehesen in wat nu Port Jackson heet en kapitein Arthur Philip werd de eerste gouverneur van de nieuwe Britse kolonie. In de eerste jaren waren vijandige aboriginals en het gebrek aan voedsel een groot probleem. Daarom werden ex-gevangenen naar een nieuwe strafkolonie gebracht: Norfolk Island. Het was de bedoeling dat de ex-gevangenen het land zouden cultiveren en dat dwangarbeiders ze daarbij zouden helpen, maar dit liep even anders. Leden van de New South Wales Corps kregen de taak om erop toe te zien dat alles ordelijk verliep. Zij waren de vervangers van de militairen. Dit corps hield zich echter al snel alleen maar bezig met een lucratieve drankenhandel onder leiding van John Macarthur, die echter totaal uit de hand liep.

Gouverneur Bligh (die van muiterij op de Bounty) lukte het niet om aan deze toestand een einde te maken en werd in 1810 opgevolgd door Lachlan Macquarie. Hij stuurde het New South Wales Corps (Macarthur was al eerder naar Groot-Brittannië teruggekeerd) terug naar Engeland en probeerde een modelkolonie van New South Wales te maken door meer vrije kolonisten aan te trekken. Ook aan gevangenen werden goede baantjes aangeboden en met de aboriginals probeerde men in vrede samen te leven. Deze Macquarie, een echte volksfiguur, werd later zelfs"Vader van Australië" genoemd, maar was uiteraard niet zo populair bij de rijke kolonisten. Zij probeerden Macquarie in een kwaad daglicht te stellen bij de regering in Londen, o.a. via John Macarthur die weer terug in Australië was. Uiteindelijk nam Lord Brisbane het van Macquarie over in 1821.

Enkele jaren later hadden de Britten het vermoeden dat de Fransen een claim zouden leggen op West-Australië nadat het Indonesische Java al in handen van de Fransen gevallen was. Om dit te voorkomen werd in Albany in 1826 de Britse vlag gehesen en in 1829 werd West-Australië door kapitein Charles Fremantle tot Brits grondgebied verklaard en onder militair bestuur gesteld. In het spoor van ontdekkingsreizigers als Charles Sturt en Hamilton Hume kwamen er langzaamaan steeds meer vrije kolonisten naar Australië. Omdat iedereen zonder veel problemen landeigenaar kon worden was er een groot gebrek aan (land)arbeiders en daarom werden de minst gevaarlijke dwangarbeiders daarvoor ingezet. Later werd dit probleem opgelost door de prijs van de grond te verhogen waardoor niet iedereen zich de aanschaf van grond kon veroorloven.

Australië kolonie van Groot-Brittannië

Australie Goud

Foto:James St. John Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Van grote betekenis voor de opkomst van Australië was de ontdekking halverwege de 19e eeuw van goud. Dit trok vele avonturiers en wekelijks duizenden immigranten naar Australië. Ondertussen raakte men in Groot-Brittannië ervan overtuigd dat het sturen van nog meer dwangarbeiders naar Australië geen goede zaak was. Men besloot om alleen nog maar kleine criminelen naar Australië te sturen.

De kolonisten leefden van schapenteelt en graanbouw. Andere koloniën werden opgericht in Western Australia, South Australia, Victoria, Queensland en het Northern Territory; deze koloniën werden echter door particulieren gesticht, buiten directe bemoeienis van de Britse regering. Het militaire bestuur werd het eerst in New South Wales vervangen door een burgerlijk bestuur met een volksvertegenwoordiging. In 1850 werden alle staten uitgenodigd een grondwet op te stellen.

In Australië zelf kwamen er ook steeds meer tegenstanders tegen de gevangenentransporten en in 1851 werd daarom de Australian League for the Abolition of Transporation opgericht waarna in 1853 Groot-Brittannië inderdaad stopte met het sturen van dwangarbeiders naar Oost-Australië. Voor West-Australië duurde het afschaffen tot 1868 vanwege een groot tekort aan arbeidskrachten. Om de economie te bevorderen wilde men vanaf eind 19e eeuw de afzonderlijke Australische koloniën onder brengen in een federatie. Ook zou men zich dan beter kunnen wapenen tegen buitenlandse invloeden en inmenging. Een pan-Australische ministersconferentie in 1891 had nog geen succes, maar een tweede in 1897 had een ontwerp-grondwet tot resultaat, die in 1900 door het Britse parlement werd goedgekeurd die aan de staten nog een zeer grote zelfstandigheid toekende.

Commonwealth of Australia

Hughes Australie

Foto:WikiTownsvillian at en.wikipedia CCAttribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Op 1 januari 1901 bleek er voldoende draagvlak voor het plan om een federatie te vormen en werd de Commonwealth of Australia uitgeroepen. Op 9 mei 1901 werd het eerste Australische parlement te Sydney geopend.

Tegelijkertijd werd de Restriction Bill aangenomen waarmee men de toestroom van niet-Europeaanse immigranten wilde indammen. Door potentiële Aziatische en Polynesische immigranten een test in het Engels af te leggen werd dit de"White Australia"-politiek genoemd. Deze mensen hadden natuurlijk geen enkele kans omdat ze geen Engels spraken! Ook de aboriginals hadden veel te lijden onder deze wet en kregen zelfs pas in 1967 stemrecht. Als gevolg van afspraken tussen Groot-Brittannië en Australië waren de Australiërs genoodzaakt deel te nemen aan de Eerste Wereldoorlog. De Australische en ook de Nieuw-Zeelandse soldaten werden o.a. ingezet bij de Slag bij Gallipoli. Na maanden strijd en vele slachtoffers moesten de geallieerden zich gewonnen geven aan de Turken, die de zijde van Duitsland hadden gekozen.

Vanaf 1910 was de Labor Party aan de macht met sinds 1915 als leider de markante W.H. Hughes als premier. Omdat hij de dienstplicht in 1917 niet mocht invoeren scheidde hij zich af van zijn partij en stichtte samen met de liberalen de National Party. De omstreden Hughes maakte in 1919 veel indruk op de Australiërs door op de vredesconferentie van Versailles het mandaat over het Duitse Nieuw-Guinea in de wacht te slepen. Onder de opvolger van Hughes, S.M. Bruce, werd in 1927 de nieuwe hoofdstad Canberra ingewijd.

De wereldwijde economische depressie in de jaren dertig van de vorige eeuw sloeg ook in Australië hard toe waardoor veel mensen hun baan verloren en er bittere armoede heerste, maar er ontstond tevens een grote behoefte aan een nationale regering. Onder leiding van J.A. Lyons behaalde de United Australian party, ontstaan uit een fusie tussen ontevreden socialisten en de National party, een meerderheidsregering die bijna tien jaar aanbleef. Na een aantal jaren ging het weer wat beter met de economie en nam de bedrijvigheid weer toe.

Tweede Wereldoorlog

MacArthur Australie

Foto:Pubiek domein

Men kwam ook tot het besef dat Australië door zijn geïsoleerde ligging militair vrij kwetsbaar was en men ging zich in de jaren dertig daarom ook toeleggen op bewapening en wapenfabricage. Ook aan het begin van de Tweede Wereldoorlog bood Australië aan om de geallieerden in Europa te hulp te schieten, maar na de aanval van de Japanners op Pearl Harbor werden ze direct bij de oorlog betrokken.

Bij de val van Singapore leed ook het Australische leger zware verliezen en stortte het gehele Britse defensiesysteem voor het zuidwestelijke gedeelte van de Grote Oceaan ineen. De Japanners landden op Nieuw-Guinea en rukten in snel tempo op naar de zuidkust van dit eiland waarna de vlootbasis Darwin en andere plaatsen aan de noordkust van Australië voortdurend werden gebombardeerd. Bevreesd voor een invasie in dit nauwelijks onbewoonde gedeelte van Australië werd er nauwe aansluiting gezocht bij de strategie van het Amerikaanse opperbevel, dat Australië zag als uitgangspunt van een toekomstige tegenactie. Generaal MacArthur vestigde er zijn hoofdkwartier en Amerikaanse troepen landden op Australische bodem.

Intussen werden alle Australische troepen uit het Midden-Oosten teruggeroepen, een militaire en burgerlijke dienstplicht ingevoerd en allerlei bevoegdheden van de afzonderlijke staten werden in handen van de federale regering gelegd. Een gelijktijdige actie in Nieuw-Guinea, waar Australische en Amerikaanse troepen de vijand langzaam terugdrongen, en op de Solomoneilanden bracht de Japanse opmars tot staan. Vlak daarna kon tot de aanval worden overgegaan, zodat Australië reeds aan het einde van 1942 ruimer kon ademhalen. Door de verkiezingsuitslag van augustus 1943 werd de positie van de regering in het parlement zeer verbeterd.

Australië na de Tweede Wereldoorlog in rustig vaarwater

John Howard Australie

Foto:R D Ward in het publieke domein

Bij de verkiezingen van september 1946 bleef de regering met een wat kleinere meerderheid aan de macht. Bij de verkiezingen in december 1949 behaalde de oppositie van liberalen onder Robert Menzies en de Country Party onder Fadden de overwinning. Menzies zou de komende zestien jaar Australië met vaste hand leiden in een veranderende wereld. De rechtse liberale meerderheid bleef tot 1972 aan de macht.

In de buitenlandse politiek bleef Australië trouw aan het Gemenebest, maar men was echter niet blind voor de toenemende verzwakking van Engeland en er werd voor Australiës veiligheid dan ook steeds meer aansluiting gezocht bij de Verenigde Staten. In de tweede helft van de jaren vijftig werd er samenwerking met Nederland gezocht bij de ontwikkeling van Nieuw-Guinea, waarvan het oosten door Australië en het westen door Nederland werd bestuurd. In 1962, toen over westelijk Nieuw-Guinea een oorlog tussen Nederland en Indonesië dreigde, onthield Australië Nederland echter zijn steun.

In 1972 won de Labor Party onder leiding van E. Gough Whitlam de verkiezingen voor het Huis van afgevaardigden. Men streefde in deze periode naar een meer neutrale en op de Derde Wereld en Azië gerichte buitenlandse politiek na.

Australisch Nieuw-Guinea kreeg in september 1975 onafhankelijkheid en werd Papoea-Nieuw-Guinea.

In november 1975 leidden economische en politieke problemen tot een crisis, die eindigde met het ontslaan van Whitlam door de gouverneur-generaal. Er volgden verkiezingen die werden gewonnen door de liberalen en hun partijleider Malcolm Fraser werd premier. Zijn economische politiek zorgde voor een aantal stakingsacties waaronder op 12 juli 1976 de eerste algemene werkstaking uit de geschiedenis van Australië. Zijn buitenlandse politiek richtte zich sterk op het Westen. Fraser regeerde tot 1983 en de verkiezingen in datzelfde jaar werden gewonnen door de Labor-party onder leiding van Robert Hawke. De regering-Hawke streefde middels een inkomens- en prijspolitiek naar economisch herstel. De economische problemen bleven echter voortduren waardoor de populariteit van de regering snel daalde. Hawke had echter geluk dat de verenigde oppositie uit elkaar viel en hij met een gerust hart vervroegde verkiezingen kon uitschrijven, die gewonnen werden door de Labor-party. De economische situatie bleef echter slecht en mede daardoor werd premier Hawke ten val gebracht en opgevolgd door zijn vice-premier Paul Keating. Keating joeg begin jaren negentig Groot-Brittannië tegen zich in het harnas door enkele zeer ondiplomatieke uitspraken en een weinig respectvolle houding ten opzichte de Australië bezoekende koningin Elizabeth.

In juni 1992 werden de aboriginals officieel als eerste bewoners van Australië erkend en in juni 1993 maakte de regering plannen bekend met betrekking tot de rechten van Aboriginals op bepaalde stukken grond.

De parlementsverkiezingen van maart 1996 eindigden in een zware nederlaag voor de Labor-Party van premier Paul Keating. De grootste partij werd nu de Liberal Party van John Howard, die, na dertien jaar Laborbewind, een coalitiekabinet vormde met de National Party. Keatings beleid had zich gericht op liberalisering van de economie en op een grotere toenadering tot Azië. Howard zette die politiek voort, maar versterkte tevens de banden met de Verenigde Staten. Tijdens de verkiezingen van oktober 2004 heeft de regerende coalitie van de Liberal Party van premier Howard en de Nationals van de toenmalige vicepremier Anderson een onverwacht grote overwinning behaald. Hoewel een nek-aan-nekrace met oppositiepartij Labor werd verwacht, wist de regeringscoalitie het aantal zetels in het Huis van Afgevaardigden verder uit te breiden. Bovendien behaalde de coalitie nu ook een absolute meerderheid in de Senaat. Het is voor het eerst in 20 jaar dat de regering een absolute meerderheid in beide kamers heeft en premier Howard veroverde hiermee zijn vierde opeenvolgende ambtstermijn als regeringsleider. Anderson is inmiddels als vicepremier en Nationale partijleider opgevolgd door Mark Vaile. Labor leider Mark Latham heeft na de verkiezingsnederlaag ontslag genomen en is opgevolgd door Kim Beazly. In november 2007 behaal labour een onverwachte overwinning bij de verkiezingen, Kevin Rudd komt aan de macht. In december ondertekent hij het verdrag van Kyoto over klimaatbeheersing. In februari 2008 maakt de regering excuses tegenover de oorspronkelijke bevolking en in juli 2008 breekt de Labourregering met het in detentie zetten van asielzoekers totdat hun zaak is gehoord. In september 2008 wordt Quentin Bryce de eerste vrouwelijke gouverneur-generaal van Australië. In mei 2009 moderniseert en versterkt Australië haar marine en luchtmacht.

Julia Gillard Australie

Foto:Kate Lundy Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

In juni 2010 wordt Julia Gillard premier. In augustus 2010 zijn parlementsverkiezingen. De uitslag is onduidelijk. Premier Gillard vindt dat ze het recht heeft om de onderhandelingen met de resterende kandidaten te openen, omdat haar partij voorlopig 50,7 procent van de stemmen lijkt te halen, tegen 49,3 voor de oppositie. Het geheel hangt op de steun van een aantal onafhankelijke kandidaten.

In september 2010 kan de Australische premier Julia Gillard een regering gaan vormen. Dankzij de steun die twee onafhankelijke parlementsleden hebben toegezegd, kan de Laborleidster rekenen op 76 zetels in het parlement. De oppositie heeft er 74.

Australie Tony Abbott

Foto:Publiek domein

Bij verkiezingen in 2013 wint de liberale partij onder leiding van Tony Abbott de verkiezingen, hij wordt in september ingezworen als de nieuwe premier. In april 2014 bezoeken de hertog en hertogin van Cambridge Australië. In diezelfde maand sluiten Japan en Australië een handelsovereenkomst. In 2014 en 2015 neemt Australië anti-terrorisme maatregelen, zoals het mogelijk maken van het langer bewaren van telefoongegevens. In september 2015 is er een leiderschapswissel bij de liberale partij en wordt communicatieminister Malcolm Turnbull de nieuwe premier. In juli 2016 worden vervroegde verkiezingen gehouden na afwijzing van regeringsvoorstellen door de senaat, Turnbull's coalitie wint nipt. In december 2017 keurt het parlement het homohuwelijk goed. In augustus 2018 stapt Malcolm Turnbull op na een mislukte rechtse coupe tegen zijn leiderschap, waardoor de conservatieve maar pragmatische minister van Financiën Scott Morrison de rol van premier en liberale partijleider kan overnemen. Scott Morrison leidt de liberaal/nationale coalitie naar een meerderheid in de parlementsverkiezingen van mei 2019. In 2020 veroorzaakt een ongekende hittegolf bosbranden die ten minste 25 mensen en miljoenen dieren doden en ongeveer 2000 huizen in het zuidoosten van het land vernietigen.

Bevolking

Australische fans bij Paralympics

Foto:Auatralian paralympic committee CC AttriShare Alike 3.0 Unported no changes made

De bevolking van Australië, in 2017 23.232.6413 inwoners, is voor het grootste deel van Europese, voornamelijk Britse, afkomst. De Angelsaksische groep vormt ca. 70% van de Australische bevolking. Het aantal aboriginals, de oorspronkelijke bewoners van Australië, bedraagt maar 5% van het totaal aantal inwoners. De meeste aboriginals leven in Queensland, gevolgd door New South Wales, Western Australia en Northern Territory. Ongeveer 1,3% van de bevolking bestaat uit Aziaten en ongeveer 1,2% van de huidige bevolking is in Nederland geboren. Tussen 1947 en 1961 zijn er ongeveer 120.000 Nederlanders naar Australië geëmigreerd. Door het huizentekort, de bevolkingsdichtheid en armoede waagden velen de grote overtocht (vaak per boot). Ook Nederlanders uit de voormalige kolonie Indonesië vestigden zich in Australië. De grootste Nederlandse kolonies zijn te vinden in Sydney en Melbourne.

Het aantal inwoners is na de Tweede Wereldoorlog door immigratie meer dan verdubbeld. Door een doelgericht immigratiebeleid probeerde men een aantal problemen op te lossen: een tekort aan arbeidskrachten, de zorg om uit veiligheidsoverwegingen de bevolking te vergroten en de noodzaak van economische groei en ontwikkeling. Het streven om jaarlijks 1% van de bevolking aan immigranten toe te laten is zelfs nog nooit gehaald. Lange tijd mochten alleen immigranten van Europese afkomst zich blijvend vestigen in Australië (white Australia policy). Sinds de jaren zestig van de 20e eeuw is dit beleid wat gematigder. Door de slechtere sociaal-economische situatie sinds begin jaren zeventig is het immigratiebeleid weer veel strenger geworden. In de jaren tachtig nam de immigratie uit Aziatische landen een enorme vlucht en oversteeg die uit Europese landen ruimschoots. Elk jaar emigreren er ongeveer 100.000 mensen naar Australië, ook voor gezinshereniging. De meeste immigranten komen uit Groot-Brittannië, Hongkong en Nieuw-Zeeland.

Met een bevolkingsdichtheid van 23,2 inwoners per km2 behoort Australië tot de dunst bevolkte landen ter wereld. Hierbij moet wel aangetekend worden dat ca. 89% van de bevolking in de tien grootste steden woont en dat de bevolking dus zeer ongelijk over het land is verdeeld. Met name het oostelijke en zuidoostelijke kustgebied, waar negen van de tien grote steden liggen, zijn zeer dicht bevolkt. De andere grote stedelijke agglomeratie is Perth, dat in het westen ligt. In de twee grootste steden van het land, Sydney en Melbourne, woont ca. 40% van de totale bevolking.

De grootste steden zijn:

SydneyNew South Wales5.30.700
MelbourneVictoria4.725.000
BrisbaneQueensland2.360.000
PerthWestern Australia2.022.000
AdelaideSouthern Australia1.324.000
NewcastleNew South Wales436.000
CanberraAustralian Capital Territory435.000
Gold CoastQueensland650.000
WollongongNew South Wales296.000
HobartTasmanië224.000

De levensverwachting bij geboorte was in 2017 voor vrouwen ruim 84,9 jaar en voor mannen 79,8 jaar (voor Aborigines liggen die cijfers veel lager: 64 resp. 59 jaar). De kindersterfte is de laatste tientallen jaren enorm gedaald, van 19 per 1000 geboorten in 1965 tot 4.3 per 1000 geboorten in 2017.

Aboriginals

Aboriginal Australie

Foto:Steve Evans Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

De aboriginals vormen de oorspronkelijke bewoners van het Australische continent en zijn een van de oudste volken op aarde. Ze kwamen ongeveer 40.000 jaar geleden vanuit Zuidoost-Azië naar Australië via een landbrug die was ontstaan doordat de zeespiegel tijdens de ijstijd daalde. Ze verdeelden zich over het hele continent en vormden tussen de 500 en 600 stammen, allen met verschillende talen, religies en culturen. De Pintubi-stam in een woestijngebied op de grens van het Northern Territory en Western Australia werd pas in de jaren zeventig van de 20e eeuw ontdekt. De aboriginals gebruiken voor zichzelf verschillende namen: in Centraal-Australië bijvoorbeeld"anungu" of"yapa" en in Sydney en omgeving gebruikt men liever het woord"koori".

De aboriginals waren jagers en verzamelaars; de mannen gingen op jacht en de vrouwen en kinderen verzamelden vruchten, wortels, bessen en granen. Een stam bestond uit meerdere clans, en een clan bestond uit meerdere families. Elke stam had een raad van ouderen die toezicht hielden op het naleven van de religieuze en maatschappelijke gedragsregels, en rechtspraken bij meningsverschillen. De enig overgebleven kunstuitingen zijn grot- en rotstekeningen.

De aboriginals hebben ondanks alle verschillen, één ding gemeen: de"dreamtime" of droomtijd. De aboriginals gebruiken liever de eigen aboriginal-naam, in Centraal-Australië bijvoorbeeld"tjukurpa". Dit is de periode voor het bestaan op aarde, maar tegelijkertijd ook het hiernamaals, waar de ongeborenen leven en waar de doden weer naar terugkeren. De mens deelt de natuur met de planten en dieren. Heilige plaatsen als Ayers Rock zijn nog steeds van groot belang voor de aboriginals. Ze zijn delen van het landschap die worden beschouwd als incarnaties van de voorouders uit de droomtijd. De aboriginals geloofden dat iemands ziel niet tegelijk met het lichaam stierf en dat er ceremoniën nodig waren om er zeker van te zijn dat de ziel het lichaam verliet en ergens anders reïncarneerde in een boom, een rots, een dier of in een ander mens. Dit was belangrijk om de gewone wereld op zijn cyclische koers te houden. Dit betekende weer dat elke mens het middelpunt vormde van een ingewikkeld net van relaties, dat voor orde zorgde in het heelal en alles wat zich daar afspeelden.

Een van de ondoorgrondelijke aboriginal ceremonies is de"walkabout": op willekeurige momenten verlaten mannen ook vandaag nog hun land om weken, maanden, of zelfs jaren een weg te gaan die hun voorouders eerder gingen, vaak met als enig doel een onbekende te ontmoeten. Duizenden jaren was de"walkabout" de manier waarop diverse etnische stammen elkaar hun verschillende gezangen over de schepping leerden en goederen ruilden die even symbolisch als nutteloos waren. De"walkabout" illustreert dan ook het beste de nomadische instelling en manier van leven van de oorspronkelijke Australische bevolking.

De verschillende stammen stonden ook met elkaar in contact via de"corroboree" rituele muzieksessies waarbij liederen, dansen werden uitgewisseld en toegang werd verleend tot elkaars voorouderlijke routes. De boemerang werd zo'n tienduizend jaar geleden uitgevonden en werd slechts door bepaalde stammen in de centrale woestijngebieden gebruikt om op vogels en kleine buideldieren te jagen.

Toen de eerste blanke Engelse kolonisten in 1788 op de oostkust arriveerden, werd het continent vermoedelijk bewoond door ongeveer 300.000 aboriginals. Het is niet mogelijk om in generaliserende termen over de aboriginals te spreken; de culturen van de verschillende volkeren verschillen in sterke mate van elkaar qua cultuur, gebruiksvoorwerpen, kunst, muziek en dans. Het is daardoor ook moeilijk om één organisatie de belangen van alle aboriginals te laten behartigen. Bijna niemand leeft nog geheel volgens de oude gebruiken en de veel aboriginals hebben zich aangepast volgens westerse maatstaven. Alleen in aboriginal dorpen wordt nog in de eigen taal gesproken.

De afgelopen 200 jaar is hun aantal sterk teruggelopen door uitroeiing en door de Europeanen meegebrachte besmettelijke ziektes. Verder werden de beste stukken land door de blanke kolonisten ingenomen en moesten de aboriginals genoegen nemen naar de meest onherbergzame en onvruchtbare delen van Australië. Na de vondst van uranium en bauxiet in deze gebieden in de jaren zestig van de vorige eeuw werden ze zelfs gedwongen om naar nog onvruchtbaarder woonplaatsen te verhuizen. De schadevergoeding die de aboriginals kregen was maar een pleister op de wonde. Ook het regeringsbeleid om de achterstelling van de aboriginals op allerlei gebied (o.a. onderwijs, gezondheidszorg en werkgelegenheid) op te heffen, levert nog niet veel positieve resultaten op.

In 1971 werd de eerste aboriginal-senator gekozen en in 1976 werd South Australia de eerste deelstaat met een aboriginal als gouverneur. In 1974 erkende de Australische regering in principe het recht van de aboriginals zich op hun eigen grondgebied te vestigen. Het speciaal in het leven geroepen ministerie voor"Aboriginal Affairs" probeert o.a. het onderwijs voor de kinderen van de aboriginals te verbeteren en de traditionele inheemse cultuur meer onder de aandacht te brengen. In sommige gebieden wordt zelfs onderwijs gegeven in inheemse talen.

In 1976 kregen de aboriginals de rechten over een deel van Northern Territory en in 1985 werd dit gebied officieel aan de aboriginals overgedragen, evenals delen van South Australia. In 1990 werd de ATSIC-commissie in het leven geroepen, die voor de aboriginals een vorm van zelfbestuur en een betere deelname aan voor hen belangrijke politieke beslissingen mogelijk moet maken. In 1995 bekrachtigde het Opperste Gerechtshof de in 1993 aangenomen"Native Title Act". Deze wet voorziet in een behoorlijke financiële vergoeding voor land waarop Aborigines aantoonbaar historische aanspraak kunnen maken.

Ondanks al deze positieve ontwikkelingen bestaat er nog steeds een grote mate van ongelijkheid tussen de aboriginals en de andere bevolkingsgroepen. De werkloosheid onder de aboriginals blijft veel groter en in de gevangenissen is de helft van de gedetineerden van aboriginal afkomst. Ook de gezondheid is over het algemeen slechter en de levensverwachting lager. Een groot probleem vormt de alcohol waardoor vele aboriginals in een uitzichtloze situatie terecht zijn gekomen.

Het aantal aboriginals in de loop der tijden: in 1788 bedroeg het aantal aboriginals grof geschat tussen de 300.000 en 500.000. De grote afname was het gevolg van door Europeanen meegebracht ziektes, geweld, verdrijving en massamoorden. Dat het aantal nu weer snel toeneemt wijst op een grotere welvaart en een betere gezondheid.

1860 22.000

1901 93.000

1911 80.000

1921 72.000

1933 81.000

1947 76.000

1961 84.500

1971 116.000

1981 160.000

1991 283.560

1996 372.052

In 2014 zijn er naar schatting ruim 500.000 aboriginals.

Taal

Engels Taalkaart

Foto:Kobolen Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De officiële taal van Australië is natuurlijk het Engels. De traditionele aboriginal-gemeenschappen spreken per groep hun eigen taal en beheersen vaak ook nog verschillende andere aboriginal talen. Zij spreken vaak nauwelijks Engels in tegenstelling tot de aboriginals in de steden en de plattelandsgemeentes.

Het Australische Engels heeft een zeer speciaal accent, maar kent ook woorden die in het Engels of Amerikaans niet voorkomen. Het Australische Engels wordt"strine" genoemd, en kan teruggevoerd worden tot de eerste voornamelijk Ierse gevangenen in Australië. Het nasale Strine is geen dialect maar meer een soort volkstaal, doorspekt met bargoens en grappige uitdrukkingen. Het is een taal zonder grammatica, die wordt geschreven zoals ze wordt uitgesproken. Het strine wordt zonder veel variaties in het gehele land gesproken, en ook het idioom verschilt nauwelijks van streek tot streek. Er bestaat wel verschil tussen het taalgebruik in de stad en op het platteland, die vaak te maken hebben met de maatschappelijke klasse of de gelegenheid waar men elkaar treft.

Australie Verkeersbord

Foto:Publiek domein

De Australische woordenschat bevat ook veel woorden van aboriginal-afkomst en tevens neologismen die bepaalde Australische verschijnselen aanduiden. Ook zijn er veel woorden die in Australië een andere betekenis hebben dan in het Engels en worden veel woorden afgekort.

Enkele voorbeelden van strine-woorden en –uitdrukkingen:

Beaut – prachtig

Bloke – man

Chook – kip

Garbo – vuilnisman

G'day – goedemorgen, goedemiddag

Mozzie – mug

Stingers – kwallen

Tea – avondeten

Uni – universiteit

Yakka – werk

Joey – kangoeroejong

Postie – postbode

Pseud – aansteller

Yack – praten

Uni – universiteit

Stickeybeak – bemoeial

Roo – kangoeroe

Sidekick – metgezel

Tube – blikje bier

Telly – televisie

Abo – aboriginal

Barbie – barbecue

Bloody – vloek, hèt Australische stopwoordje

Oz – Australië

Mate – vriend, kennis

Godsdienst

Australie Kerkinterieur Melbourne

Foto:Diliff Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Ca. driekwart van de Australiërs is christen, hoewel het kerkbezoek sterk terugloopt. Op dit moment is 26% rooms-katholiek, behoort 26,1% tot de Anglicaanse Kerk en 10% tot het methodisme en presbyterianisme; 3% was Grieks-orthodox, 1,3% baptisten, 1,3% lutheranen. In 1977 verenigden congregationalisten en methodisten zich in de Uniting Church.

Met name de Griekse en Slavische orthodoxe gemeenschappen zijn zeer sterk verankert in de Australische samenleving. Van de niet-christelijke godsdiensten is de joodse godsdienst de oudste. In 1844 werd in Sydney de eerste synagoge gebouwd en op dit moment zijn de synagogen vooral te vinden in de hoofdsteden van de staten. Na de Tweede Wereldoorlog breidde het aantal joden zich nog aanzienlijk uit.

De islam werd in de 19e eeuw geïntroduceerd door Afghaanse kameeldrijvers. Op dit moment vinden we met name in de grote steden grote moslimgemeenschappen van met name Turkse, Libanese en Indonesische immigranten. Australië telt inmiddels ca. 25 moskeeën. Verder zijn er nog kleine gemeenschappen hindoes, sikhs en boeddhisten.

De grondwet garandeert volledige godsdienstvrijheid. Meer dan één miljoen Australiërs zegt geen enkele godsdienst aan te hangen.

Samenleving

Staatsinrichting

Parlement Canberra

Foto:Brenden Ashton Attribution 2.0 Generic (CC BY 2.0) no changes made

Australië is een parlementaire democratie en lid van het Gemenebest van Naties. Staatshoofd is officieel de Britse vorst(in), die wordt vertegenwoordigd door een gouverneur-generaal en door de gouverneurs van de zes deelstaten maar door een grondwetswijziging in 1986 werd de nog bestaande controle van het Britse parlement over de Australische wetgeving afgeschaft. De landelijke regering houdt zich alleen bezig met zaken van nationaal belang. Elke afzonderlijke staat heeft zijn eigen premier, parlement en grondwet.

De"Commonwealth of Australia" bestaat uit de zes deelstaten Victoria, New South Wales, Western Australia, South Australia, Queensland en Tasmanië. Deze deelstaten zijn sinds 1 januari 1901 bestuurlijk op dezelfde manier ingericht als de federatie. De interne territoriale gebieden Northern Territory en Australian Capital Territory, het gebied rond de hoofdstad Canberra, staan wat afhankelijker tegenover de federale regering. De federale regering is tevens verantwoordelijk voor de externe territoria Norfolk Island, Cocos (Keeling) Islands, Heard en McDonalds Islands, Coral Sea Islands Territory, Ashmore en Cartier Islands Territory, Christmas Island en Australian Antarctic Territory.

Volgens de grondwet is de gouverneur-generaal staatshoofd en formeel belast met de uitvoerende macht. In theorie kan hij de minister-president benoemen en ontslaan, het parlement bijeenroepen of naar huis sturen en is bevelhebber van het Australische leger. Hij handelt echter bijna altijd op advies van de federale ministers, evenals de gouverneurs van de deelstaten, en vervult daarom in de praktijk slechts een symbolische functie. Groot was dan ook de verwarring en de verontwaardiging toen gouverneur-generaal John Kerr in 1975 premier Gough Whitlam en zijn regering naar huis stuurde.

De wetgevende macht berust bij het Australische parlement, dat bestaat uit het Huis van Afgevaardigden (het Lagerhuis) met 148 leden en de Senaat (het Hogerhuis) met 76 leden. Ten minste een keer in de drie jaar vinden er verkiezingen plaats voor het Huis Van Afgevaardigden. Er bestaat algemene stemplicht voor personen vanaf 18 jaar in federale en staatsverkiezingen.

Het aantal leden dat een deelstaat mag afvaardigen naar het Huis van Afgevaardigden hangt af van het aantal inwoners van een deelstaat en worden gekozen voor een periode van zes jaar. New South Wales is door dit systeem het best vertegenwoordigd gevolgd door Victoria, Queensland, Western Australia, South Australia, Tasmanië, Australian Capital Territory en Northern Territory. Elke drie jaar wordt de helft van de Senaat opnieuw gekozen. Elke deelstaat vaardigt twaalf leden af naar de Senaat. De Australian Capital Territory en de Northern Territory mogen elk twee senatoren afvaardigen voor een periode van drie jaar. In Queensland is het Hogerhuis afgeschaft.

De Australische wetgeving is naar Engels voorbeeld opgezet. Voordat een wet van kracht wordt moet deze door beide kamers aangenomen zijn. Federatieve wetten gaan altijd voor wetten die door de deelstaten uitgevaardigd worden. Elke staat maakt een apart beleid voor zaken als gezondheidszorg, onderwijs, landbouw, huisvesting, vervoer, en justitie.

Over de vraag of Australië als parlementaire monarchie binnen het Britse Gemenebest moet blijven zijn de meningen onder de Australische bevolking verdeeld.

In 1997 werd een volksconventie ingesteld (voor de helft door de Australiërs gekozen), die een uitspraak gaat voorbereiden over de vraag Australië een parlementaire monarchie blijft of dat het een republiek moet worden. Als men voor de republiek kiest behoeft die uitspraak overigens bekrachtiging door eenzelfde uitspraak door de Australiërs zelf via een referendum.

Het bestuurscentrum is gevestigd in de hoofdstad Canberra. Verder zijn er nog ongeveer 900 lokale regerende organen in de steden, gemeenten en graafschappen.

De actuele politieke situatie is beschreven in het oofdstuk geschiedenis.

Onderwijs

Universiteit Adelaide

Foto:Bram Souffreau Attribution-ShareAlike 2.0 Generic (CC BY-SA 2.0) no changes made

De ca. 2,3 miljoen kinderen kunnen gratis onderwijs volgen. Het onderwijssysteem bestaat uit drie niveaus: het basisonderwijs van zes tot twaalf jaar, het voortgezet onderwijs van twaalf tot vijftien of zestien jaar en college en universitair onderwijs. Verder zijn er dure privé-scholen (ca. 2000), inclusief enkele militaire scholen. Op dit moment gaan er ca. 1 miljoen kinderen naar privé-scholen. Er bestaat een schoolplicht tot de leeftijd van 15 jaar, in Tasmanië tot 16 jaar. Hoewel Australië een goed onderwijssysteem heeft, analfabetisme komt nauwelijks voor, studeert maar 40% van de kinderen door na het voortgezet onderwijs: in een land als Japan is dat 95%.

Kinderen die in de"outback" leven en verstoken zijn van onderwijs worden geholpen door de"Schools of the air". Een les duurt ongeveer een half uur en het huiswerk wordt per post verzonden. Af en toe worden de kinderen naar een grote stad gevolgen om testen af te leggen. Een keer per jaar zoekt de klassenleraar zijn leerlingen op. Het bereik van de lessen per radio is 2,2 miljoen km2. Andere hulpmiddelen die ongetwijfeld zullen worden toegepast zijn e-mail, internet en video.

Australië heeft 38 universiteiten en vele hogescholen en technische hogescholen.

Flying doctors

Flying Docters Australie

Foto:LecomteB Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Het meest unieke onderdeel van de Australische gezondheidszorg is de"Royal Flying Doctor Service", speciaal in het leven geroepen voor de mensen in de"outback", die reguliere gezondheidszorg ontberen.

Deze organisatie zorgt voor medische bijstand met een vloot van ca. 40 vliegtuigen. Dokters staan in contact met hun patiënten via de radio. Tegenwoordig zijn er twaalf bases actief in de outback en zij helpen jaarlijks meer dan 100.000 patiënten, vaak aboriginals in de meest afgelegen gebieden. Onschuldige aandoeningen worden via de radio verholpen. Alle patiënten hebben een kaart met het menselijk lichaam erop. Op deze kaart staan nummers zodat men precies kan zien waar de pijn zit. Ook hebben alle patiënten een standaard EHBO-kist. Op alle medicijnen die daarin zitten staan nummers zodat de arts precies kan vertellen welke medicijnen ingenomen moeten worden.

Volkslied

Het officiële volkslied van Australië is het"Advance Australia Fair", een nationalistisch lied uit de negentiende eeuw dat in 1984 het Britse"God Save The Queen" verving.

Er is een tijdje sprake van geweest dat de zeer populaire ballade"Waltzing Mathilda" van Banjo Patterson het volkslied zou worden, maar uiteindelijk heeft"Advance" de strijd gewonnen.

"Waltzing Mathilda" maakte eind 19e eeuw van de zwervers en goudzoekers van de"outback" helden. Deze figuren trokken door Australië met hun hele hebben en houwen op de rug. Waltzing Mathilda refereert dan aan de doek met inhoud die op de rug bij het lopen heen en weer slingert. De"swagman" gaven deze bundel vaak een naam, net zoals in deze ballade.

Economie

Als modern westers land heeft Australië een vrije-markt economie met minimale overheidsbemoeienis. Australië is een zeer welvarend land met een BNP per hoofd van de bevolking van $49.900 per jaar (2017). Kenmerkend voor de ontwikkeling van de Australische economie is de snelle en ingrijpende verandering van een overwegend agrarisch land naar een moderne industriële staat. Door de ontdekking van een aantal delfstoffen (o.a. bauxiet, uranium, ijzererts) heeft de mijnbouw zich bijzonder goed ontwikkeld. Van de totale exportwaarde nemen mijnbouwproducten nu 40% in.

Het zal niet verbazen dat het agrarische aandeel in de export zeer sterk daalde.

Een belangrijke bijdrage aan de economische ontwikkeling van Australië vormen de buitenlandse investeringen. Alleen projecten van nationaal belang moeten een gelijke inbreng van Australisch en vreemd kapitaal moeten hebben.

Landbouw, veeteelt, bosbouw en visserij

Australie Schapen en Schaapshond

Foto:Martin Pot Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

De sterk op de export gerichte agrarische sector vormt na de mijnbouw nog steeds de belangrijkste pijler van de Australische economie. Zo wordt ongeveer 95% van de wol geëxporteerd en 40% van de andere agrarische producten. In 1986 vormden de agrarische producten 39% van de totale exportwaarde. Door klimaat en bodemgesteldheid wordt maar 1% van de totale oppervlakte gebruikt voor de verbouw van voedselgewassen. Door irrigatieprojecten probeert men dit areaal te vergroten.

Tarwe wordt in alle staten verbouwd en is voor zowel de binnenlandse markt als voor de export een belangrijk product. Veel minder belangrijk zien gerst en haver. In de tropische gebieden van Queensland en New South Wales wordt sorghum en maïs verbouwd, en neemt de gemechaniseerde rijstverbouw een steeds belangrijker plaats is.

Australië is een zeer belangrijke suikerexporteur en Queensland is het gebied bij uitstek voor suikerriet. Ook tropische en subtropische vruchten (ananas, papaja's) komen veelal van Queensland. In Victoria teelt men wijndruiven, die grotendeels tot rozijnen worden verwerkt. Irrigatie heeft ervoor gezorgd dat ook het gebied tussen de Murray en de Murrumbidgee in het zuidoosten gedeeltelijk geschikt gemaakt voor de teelt van o.a. perziken en citrusvruchten. Appels, met name op Tasmanië, en peren worden in New South Wales, Victoria en South Australia geteeld. Bananen worden geteeld in het westen van het land en langs de oostkust van Queensland en New South Wales. Tabaksteelt, van oudsher in Queensland, heeft zich sterk uitgebreid in New South Wales en Western Australia. Ook hier speelde irrigatie een belangrijke rol.

De veeteelt is voor Australië nóg belangrijker dan de land- en tuinbouw. Met name de schapenteelt is zeer belangrijk voor de Australische economie. Australië grootste schapenstapel ter wereld met 150 miljoen schapen en Australië is dan ook de grootste wol producent ter wereld (9% van de totale export). De belangrijkste afnemers van de Australische wol zijn Japan, Duitsland en Frankrijk.

De schapenteelt vindt vooral plaats in de steppegebieden van Oost- en West-Australië. De schapenteelt in deze droge gebieden is mogelijk gemaakt door het slaan van vele waterputten. Ook in akkerbouwgebieden worden schapen gehouden. De grootste bedreiging voor de schapenteelt vormt de soms optredende extreme droogte. Ook de konijnenplaag vormde een serieuze bedreiging maar is in middels onder controle. De wol, speciaal die van het merino-schaap, is van zeer goede kwaliteit en de wolproductie van ca. 5 kilogram per schaap is zeer hoog. De streng gesloten beroepsgroep van de schaapscheerders bedient de stations per auto en vliegtuig. Ook het toerisme pikt en graantje mee; schaapscheerderswedstrijden zijn zeer populair onder zowel de lokale bevolking als onder toeristen.

De rundveeteelt is minder belangrijk en vindt vooral plaats in Queensland, Northern Territory en South Australia. Noord-Australië is het gebied van de slachtveehouderij en in de gebieden met wat meer neerslag zoals Victoria, overheerst de melkveehouderij, gecombineerd met een grote boter- en kaasproductie. Eveneens in Victoria en New South Wales is de lamsvleesproductie belangrijk.

Australië behoort met Argentinië tot de belangrijkste exporteurs van vlees en de belangrijkste afnemers zijn de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Japan en Canada.

Ca. 5% van de oppervlakte van Australië is bos. Tropische oerwoud komt voor langs de kusten van Queensland en Noord-Australië. Hier worden waardevolle houtsoorten als ceder, notenhout en mahonie geëxploiteerd. Niet-tropische bosgebieden liggen vooral in de vochtige kustgebieden in het oosten en zuidoosten, in het uiterste zuidwesten en op Tasmanië. In het binnenland liggen grote droogtewoudgebieden, en hier is de eucalyptus de economisch belangrijkste boomsoort. Door de sterke ontbossing waren zandverstuivingen, bodemerosie en verstoring van de waterhuishouding negatieve gevolgen. Om de situatie te verbeteren wordt door Staatsbosbeheer en een aantal particuliere commerciële organisaties jaarlijks ca. 30.000 hectares bos aangeplant.

De visserij is van geringe omvang. Meer dan de helft van de binnenlandse behoefte moet geïmporteerd worden. Oesters worden in New South Wales en Queensland gekweekt.

Mijnbouw

Super Pit Goudmijn Australie

Foto:Brian Voon Yee Yap CCGenérica de Atribución/Compartir-Igual 3.0 no changes

Australië is buitengewoon rijk aan delfstoffen en de exploitatie daarvan is op dit moment de belangrijkste economische activiteit. Bij volledige exploratie van de thans bekende lagen zou Australië, afgezien van enkele mineralen, vrijwel onafhankelijk zijn van de invoer van delfstoffen. Buitenlandse ondernemingen en investeringsmaatschappijen domineerden in het begin van de jaren de mijnbouwsector (65%).

Australië bezit grote voorraden aan uraniumerts die wordt gevonden in het Northern Territory bij Mary Kathleen (Queensland) en bij Radium Hill in New South Wales. Enorme hoogwaardige ijzerertsreserves zijn aangetroffen in Western Australia. De ontdekking van een belangrijk aardolieveld in Bass Strait, zorgde ervoor dat Australië voor 70% in zijn eigen aardoliebehoeften kan voorzien. Ook aardgas wordt in deze buurt gewonnen, en tevens in nieuwe velden van South en Western Australia en in de Northwest Shelf van Western Australia.

Australië is de belangrijkste producent van zirkoon, rutiel en bauxiet. Bauxiet en het daaruit gewonnen aluminium is ook een belangrijk exportproduct. De grootste vindplaatsen zijn gelegen bij Weipa (Kaap Yorkschiereiland), in Northern Territory en in Queensland. Ook voor lood en zink geldt Australië als een van de belangrijkste producenten en exporteurs. De Australische bodem bevat verder nog belangrijke hoeveelheden nikkel, bruinkool, steenkool, tin, asbest en opaal. Goud is een belangrijk uitvoer artikel.

Energievoorziening

Snowy Mountains Elektriciteitscentrale Australie

Foto:Ear1grey at the English language Wikipedia CC3.0 Unported no changes made

Vooral steenkool, maar ook aardolie en aardgas zijn belangrijke primaire energiebronnen die in thermische centrales gebruikt worden en ca. 90% van de totale energieproductie leveren.

Ca. 8,4% van de energieproductie komt van hydro-elektrische installaties. Tasmanië was tot 1975 de enige staat waar voldoende mogelijkheden waren voor waterkrachtcentrales maar ook in de andere deelstaten wordt serieus de mogelijkheden onderzocht. Het belangrijkst is op dit moment het Snowy-Mountainsproject in het zuidoosten van New South Wales. Dit project, dat in 1974 voltooid werd, is een van de grootste gecombineerde irrigatie- en energieprojecten ter wereld. Het hele gebied beslaat uit meer dan 5200 km2, waarop o.a. zeven krachtcentrales staan met een gezamenlijk vermogen van bijna 4000 megawatt.

Verder heeft Victoria grote bruinkoolcentrales en daarnaast levert het verbranden van afval ook stroom op. In totaal leveren deze alternatieven ca. 1,6 van de energieproductie.

Industrie

Australie Industrie

Foto:gnangarra Creative Commons Attribution 2.5 Australia no changes made

Pas na 1950 begon de Australische industrie zich sterk te ontwikkelen. De belangrijke problemen bij de industriële ontwikkeling vormen o.a. de hoge loonkosten, de beperktheid van de binnenlandse markt, hoge transportkosten door de grootte van het land, en de afhankelijkheid van buitenlandse kennis. Belangrijke sectoren als de automobiel-, de elektronica-, de textiel- en de schoenenindustrie kampen vanwege hun slechte concurrentiepositie met toenemende afzetmoeilijkheden. Ook de scheepsbouwindustrie en de metaalverwerkende industrie kan ondanks de steun van de federale regering niet op tegen de buitenlandse concurrentie.

Belangrijke industriële activiteiten vinden verder plaats in de voedings- en genotmiddelensector (waar bijna 10% van de beroepsbevolking werkzaam is), de elektronica en de textiel- en de kledingsector. Bijna de helft van de bruto industriële productie is afkomstig uit de metaal- en chemische industrie en de machinebouw. De telecommunicatie wordt steeds belangrijker.

Handel

Australie Export

Foto: http://atlas.media.mit.edu/ Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

De Australische handelsbalans vertoont over het algemeen een overschot. De belangrijkste exportproducten zijn steenkool, goud, vlees, wol, ijzererts, tarwe en machines. De belangrijkste exportpartners zijn Japan, de Europese Unie, de ASEAN-landen, de Verenigde Staten, Zuid-Korea, Taiwan, Hongkong en China.

De import bestaat vooral uit machines, transportmiddelen, computers, kantoormachines, telecommunicatie-producten, ruwe olie en petroleumproducten. De belangrijkste importpartners zijn de Europese Unie, de Verenigde Staten, Japan en de ASEAN-landen.

Verkeer

Qantas Australie

Foto:Adrian Pingstone in het publieke domein

De eerste treinverbinding stamt uit 1854 en liep tussen Melbourne en Port-Melbourne. De integratie van de Australische spoorwegen wordt bemoeilijkt door de verschillende spoorbreedten in de afzonderlijke staten. Standaardisering kostte de centrale overheidalleen al in de periode van 1955 tot 1975 $A 250 miljoen. Belangrijkste resultaat was het gereedkomen van de 3000 kilometer lange spoorlijn Brisbane-Sydney-Broken Hill-Perth-Fremantle, die in 1970 gereed kwam en waardoor voor het eerst passagiers zonder overstappen in 65 uur van de Grote naar de Indische Oceaan vervoerd kunnen worden. Een doorgaande noord-zuidverbinding ontbreekt nog. Particulier spoor wordt vooral voor het vervoer van erts en suiker gebruikt.

Het wegennet omvat ca. 913.000 kilometer verharde en onverharde wegen. Het wegtransport in de afgelegen gebieden wordt met name verzorgd door de zogenaamde"Road trains", trekkers met 2 of 3 aanhangers. Een speciaal wegentype vormen de zogenaamde"stock routes": dit zijn wegen met aan beide zijden grasstroken waarlangs het vee wordt gedreven naar nieuwe weidegronden of naar slachtcentra. Australië is een van de meest gemotoriseerde landen ter wereld met meer dan 550 motorvoertuigen per 1000 inwoners. Het grootste vervoersprobleem vormt het gebrek aan adequate snelwegen tussen de hoofdsteden van de deelstaten.

De scheepvaart (uitsluitend zeescheepvaart) beschikt over 52 grote en goed geoutilleerde havens, o.a. Sydney, Melbourne, Fremantle, Newcastle, Port Hedland, Geelong, Port Kembla, Adelaide, Brisbane, Hobart. De havens zijn niet alleen van belang voor het overzeese internationale goederenvervoer, maar ook voor het nationale goederenvervoer tussen de afzonderlijke staten van Australië. Dit vervoer vindt namelijk voor een groot deel over zee plaats. Ondanks de grote rol die de zeescheepvaart speelt in het economische leven, beschikt Australië over een vrij kleine handelsvloot.

Het luchtverkeer speelt een zeer belangrijke rol bij de ontsluiting van de vele afgelegen plaatsen en het verkeer per privé-vliegtuig is in Australië sterk ontwikkeld. Alle grote steden hebben luchthavens, talrijke kleinere hebben ten minste één vliegveld en in totaal zijn er 441 vliegvelden met geregelde diensten. De nationale luchtvaartmaatschappij is de Qantas Empire Airways Ltd. Het grootste deel van het binnenlandse luchtvervoer wordt verzorgd door Australian Airlines en de Ansett Airlines of Australia en nog acht andere luchtvaartmaatschappijen.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Sydney Operahouse

Foto:Bjarte Sorensen Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Het toerisme naar Australië heeft zich sinds de jaren zeventig van de 20e eeuw explosief ontwikkeld en vormt een steeds belangrijker onderdeel van de Australische economie.

De meeste toeristische trekpleisters liggen in het oosten van het land, in Queensland en New South Wales. Sydney wordt vooral bezocht om de brede, kilometers lange stranden die zich binnen de stadsgrenzen bevinden, en om het nabij gelegen Kuringgai Chase National Park, een befaamd dierenreservaat. Australiës bekendste zoogdier, het vogelbekdier, is te aanschouwen in het wildreservaat Healesville, 65 km van Melbourne. Ten zuiden van Canberra liggen de Snowy Mountains, waar het skiseizoen in juni begint, Thredbo en Perisher zijn de voornaamste wintersportcentra.

De grootste toeristische attractie van Australië is het Groot Barrièrerif voor de noordoostkust. Great Keppel Island in het zuiden is beroemd om zijn witte stranden. De Gold Coast is het favoriete vakantiegebied van de Australiërs en ligt 80 km ten zuiden van Brisbane.

Ayers Rock

Foto:Weyf Creative Commons CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication no changes made

Midden in de Australische"outback" ligt de oude kolonistenstad Alice Springs, de enige stad in een omtrek van honderden kilometers. Ruim 350 km ten westen van deze stad liggen Ayers Rock (met prehistorische tekeningen) en de felgekleurde rotsen van Mount Olga.

Op het groene en vruchtbare Tasmanië biedt het landschap een totaal andere aanblik dan waar ook op het continent. Cradle Mountain in Lake St. Claire National Park is hier het grootste natuurgebied en zeer in trek bij forelvissers. In Port Arthur, 100 km ten zuidoosten van Hobart de hoofdstad van Tasmanië, liggen nog de ruïnes van gevangenissen en bewakersverblijven uit de tijd dat Australië een strafkolonie was.

Toeristen hebben een visum nodig voor Australië. De beste tijden voor een bezoek verschillen per landstreek want voor South Australia zijn het de maanden september tot december, voor Queensland juni tot september, voor New South Wales september tot mei, voor Western Australia augustus tot november.

Perth

Foto:Publiek domein

Perth, helemaal in het westen van Australië, is de lievelingsstad van de meeste Australiërs door de schitterende ligging aan de Swan-rivier, de prachtige stranden en heuvels van de Darling Ranges.

Ongeveer 25% van alle toeristen die Australië bezoeken komen uit Nieuw-Zeeland, Europa en Azië. De meeste Nederlanders die naar Australië gaan kiezen voor het oosten en een iets kleiner deel voor het westen van Australië. In de periode van november 2011 tot en met oktober 2012 arriveerden er 6,1 miljoen toeristen/bezoekers in Australië.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

AUSTRALIE LINKS

Advertenties
• Australie Vliegtickets.nl
• Fox verre reizen van ANWB
• Down Under
• Vakantie Australie
• Autohuur Australië
• Djoser Rondreis Australie
• Australie Vliegtickets Tix.nl
• Globetrotter reisverzekering, nu 10% korting!
• Bezienswaardigheden Australie
• Rondreizen Australie
• Rondreis Australie
• Australië Hotels
• Autoverhuur Sunny Cars Australië

Nuttige links

Australië Foto's
Australië Foto's (2)
Australië Reisstart (N+E)
Australië Start Begië (N)
Australië Verzamelgids (N+E)
Backpacken Australie (N)
Campersite Australië (N)
Dieren in Australie (N)
Duiken, reizen, dieren, landschap, info, foto's Christmas Island Australië (N)
Reisfotografie (N)
Reisinformatie Australië (N)
Reizendoejezo - Australië (N)
Rondreis Australie (N)
Rondreis door Australie (N)

Bronnen

Australië

Cambium

Blutstein, H. / Insider's guide Australië

Kümmerley & Frey

Dolce, L. / Australia

Chelsea House Publishers

Elder, B. / Australië

Van Reemst

Ivory, M. / Australië

Van Reemst

Jansen van Galen, B. / Reishandboek Australië

Elmar

Viedebantt, K. / Australië

Van Reemst

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt april 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems