Landenweb.nl

OOSTENRIJK
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Duits
  Hoofdstad  Wenen
  Oppervlakte  83.858 km²
  Inwoners  8.763.401
  (mei 2019)
  Munteenheid  euro
  (EUR)
  Tijdsverschil  +0
  Web  .at
  Code.  AUT
  Tel.  +43

To read about AUSTRIA in English - click here

Steden OOSTENRIJK

Wenen

Geografie en Landschap

Geografie

Oostenrijk (officieel: Republik Österreich) is een bondsrepubliek en ligt in het centrum van Europa. Oostenrijk is ongeveer twee keer zo groot als Nederland. Het heeft landsgrenzen met Zwitserland en Liechtenstein in het westen, Hongarije in het oosten, Slovenië en Italië in het zuiden en Duitsland, Tsjechië en Slowakije in het noorden. Een kwart van de oppervlakte van Oostenrijk behoort tot laag- en heuvelland. De rest behoort tot het middel- en hooggebergte. De hoogste toppen bereiken een hoogte van bijna 4000 meter. De hoogste berg is de Grossglockner, bijna 3800 meter. Een groot deel van het land wordt ingenomen door de Oost-Alpen.

advertentie

Oostenrijk Satellietfoto foto: NASA

Photo:Publiek domein

Landschap

Naar het oosten daalt het gebergte af naar het heuvelland van het Wienerwald en naar de laagvlakte. Het Alpenvoorland loopt van de noordrand van de Alpen tot bij de hoofdstad Wenen. Het is een gebied met heuvelruggen, bossen, weiden en brede dalen. Oost-Oostenrijk bestaat uit vlakten en heuvelland. Onder invloed van het weer en de flora en fauna eroderen de Alpen en onstaat er een landschap met hoge pieken en diepe dalen. Sneeuwlawines zijn een elk jaar terugkerend fenomeen en kosten de nodige slachtoffers. 's Winters en in het voorjaar als de sneeuw gaat smelten, is de kans op sneeuwlawines het grootst.

advertentie

Grossglockner, Oostenrijk

Photo:Michieliosios Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unportedno changes made

Gletsjers zijn traagstromende ijs- en sneeuwrivieren. De snelheid waarmee gletsjers zich kunnen voortbewegen bedraagt in de Alpen 30 tot 150 meter per jaar.

Oostenrijk telt ongeveer 2000 Alpengletsjers. De belangrijkste rivier van Oostenrijk, de Donau, stroomt ongeveer 350 kilometer over Oostenrijkse bodem.

Oostenrijk telt ongeveer 90 meren. Vooral het stroomgebied van de Traun is rijk aan meren, o.a. de Attersee, het grootste Alpenmeer van Oostenrijk.

Klimaat en Weer

advertentie

Köppen klimaatzones Oostenrijk

Photo:Adam Peterson CCAttribution-Share Alike 4.0 International nochanges made

Boven de 1500 meter heerst het hooggebergteklimaat. Kenmerkend zijn de grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht, zomer en winter en noord- en zuidhelling. Door de ijle lucht stijgt de temperatuur overdag snel.

In de nacht daalt de temperatuur daarentegen weer zeer snel. Boven de 1800 meter komt de gemiddelde temperatuur in de zomer niet veel hoger dan 10°C. OP 2800 meter begint de sneeuwgrens. Het verschil tussen de noordhelling en de zuidhelling kan tientallen graden bedragen. Het heuvelland en de laagvlakten vormen de overgang naar een landklimaat. Het zuiden neigt meer naar een mediterraan klimaat met mooie zomers en relatief weinig regen. Het westen heeft een klimaat met veel regen. De gemiddelde neerslag bedraagt 620 mm per jaar.

Met name in het voorjaar waait de föhn, een warme droge valwind die vooral waait in de noordelijke alpendalen. De temperatuur kan dan in enkele uren tussen 10 en 15°C stijgen. Hierdoor veroorzaakt de föhn met name in de winter vaak groot lawinegevaar.

Planten en Dieren

Planten

advertentie

Alpenweiden Oostenrijk

Photo:R Sieben Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

Oostenrijk is met 38% bos een van de bosrijkste landen van Europa. De begroeiing van de berghellingen verschilt door de temperatuurverschillen. Tot 800 meter veel akkers en weiden. Boven de 800 meter loofbomen en nog wat hoger veel naaldwouden. De boomgrens wordt bereikt na 1800 meter hoogte. Daarboven beginnen de alpenweiden (Matten). In de winter liggen de weiden onder de sneeuw, maar in de lente verschijnt een zeer gevarieerde begroeiing met felle kleuren.

advertentie

Edelweiss, Oostenrijk

Photo:Böhringer Friedrich CC Attribution-Share Alike 2.5 Generic no changes made

Je kunt dan edelweiss, anemoon, viooltje, alsem, zeeroos, vuurlelie en sneeuwroos tegenkomen. Boven 2200 meter groeit er geen gras meer. Op de kale rotsen groeien alleen nog wat mos en vetplantjes. Boven de 2800 meter, het gebied van de eeuwigdurende sneeuw, vindt men rotsen zonder plantengroei.

Dieren

advertentie

Hert ooostenrijk

Photo:Ewald Gabardi Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De dierenwereld sluit in veel opzichten aan bij die van Zuid-Duitsland en Zwitserland. In de Oostenrijkse bossen leven herten, reeën, wilde zwijnen, vossen, dassen en eekhoorns. Af en toe is een bruine beer te zien. Lynx en wilde kat zijn door de mens in de Oostenrijkse natuur gebracht.

advertentie

Alpenmarmot Oostenrijk

Photo:Zairon Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no chnages made

In het hooggebergte leven alpenmarmotten (Murmeltier), sneeuwhazen, steenbokken en gemzen. In gemengde bossen leven de spotvogel, auerhaan en verschillende soorten spechten en mezen. In de rotsen broeden gier- en rotszwaluw en rond en boven de boomgrens vinden we de raaf, de oehoe, de steenarend en de lammergier, de grootste roofvogel van Europa.

Alpensalamander Oostenrijk

Photo:Björn S Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

Verschillende soorten hagedissen, kikkers en padden leven in de buurt van poelen en moerassen. Ook de alpensalamander is een bekende verschijning. Het natuurreservaat Neusiedlersee is wereldberoemd; dit grote en zeer ondiepe zoetwatermeer met zeer wisselende waterstand is belangrijkheid vanwege zijn enorme vogelrijkdom. Hier broeden o.a. ooievaar, lepelaar, purperreiger en kleine zilverreiger.

Geschiedenis

Pre-historie en vroegste geschiedenis

Venus van Willendorf

Photo:MatthiasKabel Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De eerste door mensen nagelaten sporen dateren van ongeveer 20.000 jaar geleden. Enkele rotstekeningen en beeldjes, b.v. de Venus van Willendorf, getuigen van hun aanwezigheid. Ze woonden in holen en lemen hutten en leefden van de jacht en wat veeteelt. Vanaf 1000 voor Chr. vestigden zich in het huidige Oostenrijk Illyriërs en Kelten, de Illyrisch-Keltische periode. Belangrijk in die periode was het ontstaan van de Hallstatt-cultuur die voor het eerst ijzer bewerkte. In de eerste eeuw vóór Chr. werd het gebied onderworpen door de Romeinen, die daarmee hun noordgrens verlegden tot bij de Donau. Ze verdeelden het gebied in drie provincies, legden wegen aan en stichtten grensposten en handelsnederzettingen. Een van die gensposten heette Vindobona, de huidige hoofdstad Wenen. Na de vijfde eeuw ging het West-Romeinse Rijk ten onder en Hunnen, Oostgoten, Longobarden en andere Germaanse stammen drongen het land binnen. Ook de kerstening kwam goed op gang en het bisdom Salzburg werd in 798 tot aartsbisdom verheven.

Franken en Babenbergers

Karel de Grote, Oostenrijk

Photo:Beckstet Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Onder Karel de Grote werd Oostenrijk een deel van het Frankische Rijk en in 791 werd de Ostmark (de streek rond Wenen) gesticht. In de negende eeuw vielen de Hongaren Oostenrijk binnen, maar werden in 955 weer verslagen door Otto I. In 996 verscheen voor het eerst de naam Ostarrichi in een keizerlijke oorkonde. Deze naam sloeg op het gebied rond St. Pölten. Het gebied werd rond die tijd overheerst door het geslacht Babenberg. De Babenbergers breidden hun gebied steeds verder uit, tot aan Wenen toe. In 1246 sneuvelde de laatste Babenberger.

De Habsburgers komen in beeld

Grafsteen Rudolf I van Habsburg, Oostenrijk

Photo:Linsengericht Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Tot 1272 werd er gestreden om de opvolging van de Babenbergers. In 1273 werd Rudolf I van Habsburg door de rijksvorsten tot Duits koning benoemd. Rudolf versloeg in 1278 Ottokar II van Bohemen en met zijn bezit vormde dit het begin van de Habsburgse"Hausmacht" wat inhield het vergroten van de eigen bezittingen los van het Duitse koningschap. In 1373 viel Tirol aan Habsburg toe. Door delingen, broedertwisten, opstandige boeren en de pest verzwakte de Habsburgse dynastie van binnenuit. Sinds 1438, het jaar waarin Albrecht V tot koning van het Heilige Roomse Rijk werd gekozen, begon de tot 1806 ononderbroken Habsburgse opvolging. De opvolger van Albrecht, Friedrich III, werd de eerste Oostenrijkse keizer van het Duitse Rijk. Frederiks zoon Maximiliaan trouwde met Maria van Bourgondië en legde daarmee de basis voor de bloeiperiode van het Habsburgse Huis. Maximiliaans zoon Filips de Schone trouwde in 1496 met Johanna van Aragon en hun kleinzoon Karel de V regeerde in 1519 over de Nederlanden, Spanje, het Duitse Rijk en de Oostenrijkse erflanden.

Sarcofaag van Ferdinand I van Oostenrijk

Photo:Jebulon in het publieke domein

Ferdinand I volgde in 1556 Karel V op als Duits keizer. In Spanje kwam Karels zoon Filips II aan de macht en het Habsburgse Rijk werd gesplitst in een Spaans en een Oostenrijks deel. In de 16e eeuw staan verder de oorlogen tegen de Turken, en de Reformatie centraal. De Turken belegerden in 1529 Wenen, maar de stad hield stand. De Reformatie bracht sinds 1520 ook grote onrust teweeg. Lutheranen en wederdopers kregen in alle sociale standen aanhang. Het katholieke geloof overwon echter en wie niet tot het"ware" geloof wilde terugkeren werd gedwongen het land te verlaten. Onder Leopold I (1657-1705) rukten de Turken in 1683 weer op naar Wenen. Ook dit keer hielden de Oostenrijkers ondanks een grote overmacht weer stand.

Onder Maria Theresia (1740-1780) en Jozef II (1780-1790) stabiliseerde het machtige keizerrijk van de Habsburgers zich. Het was geen échte nationale staat maar een bonte verzameling van volken. Jozef II regeerde als een absoluut vorst die ook de katholieke kerk probeerde te hervormen naar zijn eigen ideeën. Ook de niet-katholieken kregen vrijheid van godsdienst en alle burgerlijke rechten. De invloed van de kerk op het openbare leven nam hierdoor af zowel onder de intellectuelen als onder de arbeiders. In de napoleontische tijd verloor Oostenrijk verschillende gebieden aan Frankrijk. Napoleon erkende toen niet langer het Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie. Dat was de reden dat keizer Frans II (1792-1835) zich Frans I noemde, keizer van zijn eigen erflanden.

Oostenrijks keizerrijk

Franz Joseph I van oostenrijk

Photo:Dguendel Creative Commons Attribution 4.0 International no changes made

In 1809 leed Napoleon verschillende nederlagen, maar bleek toch te machtig. Hij nam Wenen in en dwong Oostenrijk om zijn bondgenoot te worden. Dit duurde tot 1813 toen Napoleon een grote nederlaag leed bij Leipzig. Op het Congres van Wenen in 1815 werd Europa opnieuw verdeeld door Oostenrijk (onder leiding van Metternich), Engeland, Frankrijk, Rusland en Pruisen.

Oostenrijk kreeg de macht over Midden-Europa en een groot deel van Italië.

In 1848, tijd van liberale en nationale revoluties in geheel Europa, werd de zwakke Ferdinand I (1835-1848) afgezet ten gunste van keizer Franz Jozef I, die maar liefst tot 1916 het rijk zou besturen. De overheid onder Franz Jozef I was corrupt en ongecontroleerd. Alle delen van het rijk werden zeer centralistisch bestuurd. Ook de kerkhervorming van de Duitse keizer Jozef II werd weer afgeschaft. In 1859 wisten Italiaanse nationalisten zich aan Oostenrijk te ontworstelen en in 1866 na een nederlaag in de oorlog tegen Pruisen (onder leiding van Bismarck) was ook de rol van Oostenrijk in de Duitse politiek uitgespeeld. Door de nederlaag tegen Pruisen ging Oostenrijk zich weer meer richten op de oosterburen. In 1867 kwam de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie tot stand. Hongarije bleef soeverein maar wel verenigd met Oostenrijk. Franz Joseph I werd dan ook keizer van Oostenrijk en koning van Hongarije. In 1907 vonden eerste algemene verkiezingen (alleen voor mannen) plaats.

Auto waarin Franz Ferdinand is neergeschoten, waarna wereldoorlog I uitbrak

Photo:Alexf Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

Naar aanleiding van de moord in 1914 in Sarajewo op de beoogde opvolger van Franz Joseph I, Franz Ferdinand, brak de Eerste Wereldoorlog uit. Tijdens de oorlog, in 1916, stierf Franz Joseph I. Zijn opvolger, Karel I, zou als laatste op de Habsburgse troon plaats nemen. Hij wilde al in 1917 de oorlog beëindigen, maar dat lukte hem niet.

Republiek

Schuschnigg. Oostenrijk

Photo:unkown Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Na de verloren oorlog werd Oostenrijk ontbonden. Tsjechoslowakije, Hongarije en Joegoslavië werden zelfstandig. Roemenië en Italië pikten ook nog wat resten in.

Op 12 nov. werd de eerste Oostenrijkse Republiek uitgeroepen maar Oostenrijk was op dat moment een klein, arm land met maar zeven miljoen inwoners in plaats van vijftig miljoen. De bevolking wilde aansluiting bij Duitsland, maar de geallieerden verhinderden dit in het Verdrag van Versailles. Hitler, in Oostenrijk geboren en aan de macht in Duitsland sinds 1933, wilde Oostenrijk graag inlijven (Anschluss). Met behulp van Mussolini (Italië) voorkwam men overrompeling door de Duitsers. De socialisten verzetten zich hevig daartegen en werden gevangengenomen of vermoord. Oostenrijkse nazi's deden in 1934 een greep naar de macht die echter mislukte. Bondskanselier Dolfuss werd echter gedood en opgevolgd door Kurt Schuschnigg (1897-1977). Deze verloor in 1936 de steun van Italië omdat Mussolini en Hitler meer op één lijn kwamen te zitten.Begin maart 1938 werd Schuschnigg door Hitler onder zware druk gezet om de nazi Seyss-Inquart in de regering op te nemen. Overtuigd van naderend onheil zocht Schuschnigg tevergeefs steun bij Frankrijk en Engeland.

Tweede wereldoorlog en nasleep

Kurt Waldheim, Oostenrijk

Photo:Basch, Fritz Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Netherlands no changes made

Op 12 maart 1938 rukten Hitlers' troepen Oostenrijk binnen en Seyss-Inquart werd rijksstadhouder van Oostenrijk, dat voortaan Ostmark heette. Zo raakte Oostenrijk betrokken in de Tweede Wereldoorlog.

Duizenden Oostenrijkers verdwenen in kampen en gevangenissen. De helft van de joodse bevolking vluchtte, de andere helft kwam om in de Tweede Wereldoorlog. De economische opleving in het begin van de Tweede Wereldoorlog was van korte duur. Honderdduizenden mannen moesten in dienst en velen sneuvelden. Na de oorlog werd Oostenrijk bezet door de Russen, Fransen, Engelsen en Amerikanen.

Wenen werd in vijf sectoren verdeeld (één voor elk van de bezetters, één gemeenschappelijke). Door de zware herstelbetalingen en gratis leveranties aan Rusland verlamde de economie volledig. Op 15 mei 1955 werd Oostenrijk weer een zelfstandig en vrij land. Door o.a. de Marshallhulp, uitbreiding van elektriciteitswerken en industrieën, groei van de handel en toerisme kwam Oostenrijk er weer langzaam bovenop. Bondskanselier Kreisky (1970-1982) zette Oostenrijk ook weer op de internationale politieke kaart. In 1986 werd de door zijn oorlogsverleden omstreden Kurt Waldheim bondspresident. Ondanks grote druk vanuit met name de Verenigde Staten en joodse organisaties om af te treden, bleef Waldheim aan tot 1992.

Oostenrijk in de EU

Schuessel, oostenrijk

Photo:Kremlin.ru Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

Na een referendum is Oostenrijk op 1 januari 1995 lid geworden van de Europese Unie.

OP 16 april 1996 schafte de Oostenrijkse staat een wet uit 1919 af, die het leden van de Habsburgse koninklijke familie verbood het land binnen te komen, zolang zij hun aanspraken op de troon niet hadden afgezworen. Op 8 april 1999 werd Jörg Haider, de zeer omstreden leider van de al even omstreden extreem-rechtse Vrijheidspartij (FPÖ), opnieuw gekozen tot gouverneur van Karinthië. Op 1 februari 2000 sloten de ÖVP en de FPÖ een regeerakkoord. Na de beëdiging op 4 februari komen buitenlandse sancties op gang. Zo beperken de landen van de Europese Unie de bilaterale contacten met Oostenrijk tot een minimum. Op 28 februari stapt Haider op als partijleider van de FPÖ. Hij blijft echter het kanselierschap ambiëren.

De parlementsverkiezingen in november 2002 leverden een monsteroverwinning op voor de conservatieve christen-democraten van de Volkspartij (OVP). De partij van kanselier Wolfgang Schuessel behaalde 42,27% van de stemmen en daarmee de grootste verkiezingsoverwinning in Oostenrijk sinds 1945. De Vrijheidspartij FPO, de omstreden rechtse coalitiepartner van de OVP in de vorige regering, kreeg maar 10,16% van de stemmen. Dat is iets meer dan een derde van het percentage bij de verkiezingen van 1999. De sociaal-democratische SPO behaalde 36,9% van de stemmen en de Groenen 8,96%.

21e eeuw

Heinz Fischer, Oostenrijk

Photo:GuentherZ Creative Commons Attribution 3.0 Unported no changes made

De socialist Heinz Fischer van de SPÖ werd in april 2004 de nieuwe president van Oostenrijk. Fischer versloeg zijn conservatieve uitdager en minister van Buitenlandse Zaken Benita Ferrero-Waldner.

Fischer was het eerste socialistische staatshoofd in achttien jaar.

Het beleid van de vorige coalitie wordt in grote lijnen voortgezet; de regering Schüssel II voert een pakket van hervormingen uit dat het functioneren van de arbeids- en kapitaalmarkt zou moeten verbeteren. De regering zet zich in voor besparingen in het overheidsapparaat (doel 10.000 ambtenaren minder in 2006). De pensioenhervormingen werden gestart in 2004 en zullen stapsgewijs tot 2028 zorgen voor een ingrijpende wijziging van het pensioensysteem (zie ook 3.5). De eerste fase van de hervormingen in het belastingstelsel werd op 1 januari 2004 ingevoerd, de tweede fase op 1 januari 2005. Met een verlaging van de vennootschapsbelasting van 34 naar 25% per 2005 tracht de regering Schüssel de positie van Oostenrijk als vestigingsplaats voor bedrijven te verbeteren. Per 2005 zijn de hervormingen van het gezondheidszorgsysteem ingevoerd. Als gevolg van deze hervormingen worden o.a. de deelstaten gedwongen efficiënter gebruik te maken van hun ziekenhuizen. Daarnaast zet de regering de hervormingen van de krijgsmacht door (grosso modo: halvering, streefjaar 2010). Bondskanselier is Alfred Gusenbauer sinds 2007 in een grote coalitie van sociaal democraten en conservatieven. De conservatieven stappen in juli 2008 uit de coalitie, waardoor vervroegde verkiezingen noodzakelijk zijn. In september komen de sociaal democraten als grootste partij uit de verkiezingen, maar wel met een flink verlies.

Extreem rechts haalt bijna 30% van de stemmen.

Sebastian Kurz, oostenrijk

Photo: Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

In oktober 2008 komt Haider om het leven bij een auto-ongeluk. In december 2008 vormen de sociaal democraten en de conservatieven een nieuwe coalitie. Begin 2009 wordt Werner Faymann de leider van de sociaal democraten de nieuwe kanselier. In april 2010 wordt Fischer herkozen als president. Tijdens de parlementsverkiezingen van september 2013 blijft de regeringscoalitie aan de macht. In 2014 schrapt Rusland de aanleg van de South Stream olieroute die gedeeltelijk door Oostenrijk zou voeren als gevolg van de Europese sancties vanwege de inlijving van de Krim. In 2015 en 2016 is er veel strijd in Oostenrijk over de migratiecrisis. In februari 2016 beperkt Oostenrijk de instroom, nadat in 2015 90.000 asielzoekers geregistreerd werden. In mei 2016 treedt onverwachts president Faymman af. Hij wordt opgevolgd door de onafhankelijke groene kandidaat Alexander van der Bellen, die nipt de extreem rechtse kandidaat Norbert Hofer verslaat. Bij de verkiezingen van eind 2017 wint de OVP onder leiding van Sebastian Kurz. Hij wordt in december 2017 kanselier met steun van uiterst rechts.

Deze coalitie is in 2019 ingestort vanwege schandalen rond de Vrijheidspartij. In januari 2020 vormt de leider van de Volkspartij Sebastian Kurz na de verkiezingen in september een coalitieregering met de Groene Partij.

Bevolking

Bevolkingsdichtheid Oostenrijk

Photo:NerdyMaps Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Het Oostenrijkse volk is ontstaan uit vele etnische groepen: Illyriërs, Kelten, Germanen, Slaven, Hongaren e.a. Oostenrijk heeft in 2017 8.754.413 inwoners en een bevolkingsdichtheid van ongeveer 104 inwoners per km2. Het grootste deel (60%) van de Oostenrijkers woont in de grote steden. In de hoofdstad Wenen met 1,9 miljoen inwoners woont zelfs ruim 20% van de totale bevolking. Meer dan 100.000 inwoners tellen de steden Graz, Linz, Salzburg en Innsbruck. De ontvolking van het platteland gaat in een hoog tempo. Met name de jongeren trekken weg naar de grote steden vanwege de industriële ontwikkeling en het toerisme. Een baan is daar makkelijker te vinden dan op het platteland. De huidige groei van de bevolking wordt vooral veroorzaaakt door een postief migratieoverschot en pas op de tweede plaats door een geboorteoverschot. De bevolkingsgroei was in 2017 0,47%. De gemiddelde levenverwachtig was in 2017 81,6 jaar, mannen 78,9 en vrouwen 84,4 jaar.

Taal

Duitse Taalkaart

Photo:Shibo77 Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported no changes made

De bevolking is voor 97% Duitstalig. Er is een aantal kleine bevolkingsgroepen die een andere taal spreken. In enkele delen van Burgenland wonen Hongaren (6% van de bewoners van dat land). In Wenen woont een kleine Tsjechische en Slowaakse minderheid (7000). In Karinthië en Burgenland wonen twee kleine etnische minderheden, 19.000 Slovenen in Zuid-Karinthië en 26.000 Kroaten in Burgenland.

Godsdienst

Kathedraal van Salzburg

Photo:Cherubino Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Van de bevolking is ruim 78% Rooms-Katholiek, ongeveer 5% is protestants (vnl. luthers) en ongeveer 8,6% is onkerkelijk. De Rooms-Katholieke Kerk is verdeeld in twee kerkprovincies: het aartsbisdom Salzburg met vier bisdommen en het aartsbisdom Wenen met drie bisdommen. In 1925 sloten de luthersen en gereformeerden zich aaneen tot de Evangelische Kirche Augsburgischen und Helvetischen Bekenntnisses in Oesterreich met aan het hoofd ervan een bisschop. De nieuwe Protestantenwet van 1961 verleende aan de Evangelische Kirche volledige autonomie en de garantie van financiële steun door de staat. Ook de oud-katholieken hebben een bisschop in Wenen. De joodse gemeenschap, in 1938 nog 180.000 zielen, leeft voornamelijk in Wenen en is geslonken tot ongeveer 10.000. Onder de migranten natuurlijk veel moslims en leden van Oost-Europese orthodoxe kerken.

Samenleving

Staatsinrichting

Parlementsgebouw Oostenrijk

Photo:Dennis Jarvis Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic no changes made

De staatsinrichting is gebaseerd op de grondwet van 1920/1929, die na de Tweede Wereldoorlog weer van kracht werd. De soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oostenrijk worden gewaarborgd in het Staatsverdrag van 1955. Volgens de grondwet is Oostenrijk een bondsrepubliek, een federatie van negen deelstaten, de Bundesländer. Aan het hoofd van de bondsrepubliek staat de bondspresident, rechtstreeks gekozen voor een ambtsperiode van zes jaar en éénmaal herkiesbaar.

De bondsregering bestaat uit een bondskanselier, een vice-kanselier en ministers.

Zij worden benoemd door de bondspresident en zijn verantwoording schuldig tegenover de Nationalrat. Het nationale parlement bestaat uit twee Kamers: de Nationalrat (183 leden), het voornaamste wetgevende orgaan, te vergelijken met de Nederlandse Tweede Kamer. Zij worden iedere vier jaar gekozen via algemeen kiesrecht door inwoners die 19 jaar en ouder zijn. De Bundesrat (64 leden), te vergelijken met de Nederlandse Eerste Kamer wordt gekozen door de parlementen (Landtage) van de deelstaten. Elk Bundesland heeft een eigen parlement, de Landtag. De uitvoerende macht wordt uitgeoefend door de Landesregierungen. De Landesregierungen bestaan uit een Landeshauptmann, een plaatsvervanger en een aantal Landräte, gekozen door de Landtag en aan deze verantwoording verschuldigd. Wenen is een van de negen deelstaten en de gemeenteraad treedt hier als Landtag op; de Landesregierung heet in Wenen Stadtsenat. De grondwet voorziet in de mogelijkheid van een referendum. Burgers kunnen wetsontwerpen indienen via het zogenaamde Volksbegehren.

De negen bondslanden zijn onderverdeeld in 99 districten en die weer in 2553 gemeenten. Voor de huidige politieke situatie zie hoofdstuk geschiedenis.

Onderwijs

Hoofdgebouw universiteit van Wenen in Oostenrijk

Photo:Bwag Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Vanaf het vierde jaar mogen Oostenrijkse kinderen naar de kleuterschool, de Kindergarten. Vanaf zes jaar zijn de kinderen leerplichtig en gaan dan naar de Volksschule. Na de Volksschule kan men kiezen uit drie richtingen. Scholen voor algemene ontwikkeling die direct voorbereiden op het universitaire onderwijs. Een vierjarige Hauptschule die aansluit op het middelbaar en hoger beroepsonderwijs.

Verder zijn er nog mogelijkheden om lager beroepsonderwijs te volgen.

Economie

Algemeen

Economische faculteit in Wenen, oostenrijk

Photo:Franciszek Vetulani CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Kijkend naar het bruto nationaal product (bnp), de hoogte van de werkloosheid en de verdeling van de beroepsbevolking behoort Oostenrijk tot de welvarendste landen van Europa. Sinds de jaren zestig werd de Oostenrijkse economie gekenmerkt door een hoog groeipercentage en een lage werkloosheid. De staat had een belangrijk aandeel in het economische leven. Sinds eind 1987 is de overheid bezig een deel van de staatsbedrijven te privatiseren. Men wil door verkoop van aandelen uiteindelijk hooguit 49% van de aandelen in deze bedrijven in privébezit onderbrengen. Het overleg tussen de sociale partners heeft een stabiel sociaal en economisch klimaat geschapen. De groei van de economie bedroeg in 2017 3%. Het BNP per hoofd van de bevolking bedroeg in 2017 $50.000. Het aandeel van de verschillende sectoren aan het bnp was in 2017: primaire sector (land- en bosbouw) 1,3%, secundaire sector (industrie, mijnbouw, energie) 28,4 en tertiaire sector (handel, verkeer, overheid en dienstverlenende sector) 70,3%.

De laatste tijd is het overheidsbeleid gericht op verdergaande privatisering en hervorming, wat er onder meer toe heeft geleid dat de arbeidsmarkt flexibeler is, er vergaande pensioenhervormingen gestart zijn en er nieuwe technologieën worden toegepast - een substantiële aanvulling op de toegenomen exportactiviteiten.

Landbouw, veehouderij, bosbouw en visserij

Koeien voor de melkproductie in Oostenrijk

Photo:Thomas Quine Creative Commons Attribution 2.0 Generic no changes made

Van de totale oppervlakte is ongeveer 20% bouwland, 28% weidegrond en 38% bos (Oostenrijk is een van bosrijkste landen van Europa). De belangrijkste landbouwgebieden liggen in het noorden en noordoosten van het land, de wat lagere en vlakkere gebieden. De opbrengst van de landbouw voorziet voor ongeveer 90% in de eigen behoeften. De laatste jaren liep het aantal personen werkzaam in land- en bosbouw sterk terug. Ook het aantal bedrijven liep sterk terug. Vele traditionele kleine landbouwbedrijven kunnen alleen nog maar bestaan door de neveninkomsten uit het toerisme.

Naast de verbouw van aardappelen, maïs, granen en suikerbieten zijn de fruit- en wijndruiventeelt belangrijk. De zonrijke, warme hellingen van het middelgebergte zijn zeer geschikt voor de wijnbouw. Het hooggebergte wordt gekenmerkt door veeteelt en landbouw. Veehouderij wordt met name op moeilijk te bereiken alpenweiden (almen) bedreven, ten behoeve van de zuivelindustrie. In de zomer verblijft het vee op de alpenweiden en in de herfst worden ze naar de dorpen gehaald, een zeer extensieve vorm van veeteelt.

De bosbouw levert hout voor brandstof en de houtverwerkende industrie. Drie miljoen hectare van het Oostenrijkse oppervlak is bestemd voor de bosbouw. Er wordt per jaar ongeveer 12.000 m3 hout geproduceerd.

Industrie en mijnbouw

Industriegebied bij Linz in Oostenrijk

Photo:Manfred Wemer(WMAT)CCAttribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Na de Tweede Wereldoorlog werden de tijdens die oorlog verwoeste basisindustrieën overgenomen door de overheid. Investeringen in nieuwe fabricagemethoden hadden een snel groeiende industrie tot gevolg. Belangrijke industrietakken zijn de ijzer- en staalindustrie, die geconcentreerd zijn bij Linz en Donawitz-Eisenerz. Door goedkoper producerende landen wordt de concurrentiepositie de laatste jaren wel aangetast. Andere belangrijke industrietakken zijn ijzer- en metaalverwerkende industrie, papierindustrie, elektro-industrie, textielindustrie, chemische industrie, glas- en keramische industrie, voedings- en genotmiddelenindustrie, machine-industrie, leerverwerkende en houtverwerkende industrie. De industrie is goed voor ruim een derde van het bnp en voor een derde van de werkgelegenheid.

De Alpen in Oostenrijk zijn rijk aan delfstoffen, vooral ijzererts. Karinthië, Steiermark en Tirol leveren magnesiet, zwavel, zink en grafiet. Bij Salzburg wint men kopererts, ten oosten daarvan bauxiet. In Karinthië lood, steenzout en gips, in het zuiden en zuidoosten bruinkool. Bij Zistersdorf worden aardolie en aardgas gewonnen, maar de voorraden zijn bescheiden. De mijnbouw is sinds 1946 voor een groot gedeelte genationaliseerd en heeft als bedrijfstak altijd een belangrijke plaats in de economie ingenomen, maar de betekenis neemt steeds verder af.

Energievoorziening

Hydro-elecktrische centrale Oostenrijk

Photo:Alterrapower Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 no changes made

De energievoorziening is gebaseerd op steenkool, aardolie, aardgas en waterkracht.

Van de 1000 elektrische centrales zijn de meeste hydro-elektrisch en leveren goedkope en schone elektriciteit. Beroemd zijn de centrales van Glockner-Kaprun. Toch moet nog een groot deel van de totale energiebehoefte ingevoerd worden, veelal vanuit de voormalige Sovjet-Unie.

Handel

Export Oostenrijk

Photo:Celinaqi Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Het aandeel van de handel is de laatste twintig jaar vrij constant gebleven De belangrijkste uitvoerproducten zijn ijzer en staal, kleding, textielproducten, machines, elektro-energie, hout, vee en papier; ingevoerd worden vooral machines en gereedschappen, voertuigen, voedingsmiddelen, minerale brandstoffen, halffabrikaten en grondstoffen. Hoewel Oostenrijk nauwe relaties heeft met de EG-landen, is het land aangesloten bij de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), wegens het politiek-neutrale karakter van deze organisatie. De belangrijkste handelspartners zijn Duitsland, Italië, Japan, Zwitserland, Frankrijk, Engeland, de Verenigde Staten en Nederland. Het transitoverkeer door Oostenrijk is voor het land van groot belang, en vervult een onmisbare rol in het steeds groeiende handelsverkeer tussen Oost- en West-Europa.

Verkeer

Autobahn in Ooostenrijk

Photo:Newsflash Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Austria no changes made

Oostenrijk heeft een uitstekend spoor- en wegennet en beschikt tevens over een van de belangrijkste waterwegen van Europa, de Donau. De binnenvaart op de Donau is belangrijk toegenomen na de totstandkoming van het Rijn-Main-Donaukanaal in de jaren tachtig. De Oostenrijkse spoorwegen (5745 km Bundesbahn) zijn staatseigendom. Door het afremmen van het vrachtvervoer over de weg zal het vervoer per spoor steeds belangrijker worden. De totale lengte van het wegennet bedraagt ruim 9950 km, waarvan bijna 1600 km Autobahn. Het belangrijkste vliegveld is dat bij Wenen (Schwechat); kleinere internationale vliegvelden zijn er bij Linz, Salzburg, Graz, Klagenfurt en Innsbruck. Nationale luchtvaartonderneming is de Austrian Airlines. De Adria-Wenen-pijpleiding voert ruwe aardolie aan. Door het land lopen ook grote aardgasleidingen, van Oost-Europa naar Italië en naar West-Europa.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Slot Schönbrunn in Wenen

Photo:Liybov Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Austria no changes made

Wenen is een toeristische metropool zonder weerga. In de binnenstad bevindt zich de Hofburg met de Spaanse Rijschool en de beroemde Stephansdom. Aan de Ringstrasse die rond de binnenstad loopt vinden we de Karlskirche, de mooiste kerk van Wenen, historische theaters en vele musea, o.a. Historisches Museum der Stadt Wien, Museum Moderne Kunst, Kunsthistorisches Museum, Naturhistorisches Museum en het Uhrenmuseum met meer dan 3000 slingerklokken, pendules en zakhorloges. Schloss Schönbrunn, het"Versailles" van Oostenrijk is een grote publiekstrekker. Vaak bezocht wordt het Prater, een permanente kermis met het wereldberoemde reuzenrad.

Klooster van melk, Oostenrijk

Photo:Thomas Ledl CC Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

In Niederösterreich vinden we vele kloosters, burchten en paleizen en idyllische stadjes als Dürnstein, Lilienfeld en Retz. Heel bekend is het klooster Melk, een van de mooiste barokabdijen van Europa.

Burgenland, langs de grens met Hongarije wordt gekenmerkt door de vele kastelen, de wijnbouw en het steppelandschap rond het natuurgebied Neusiedler See, het grootste steppemeer van Europa. Aan de oevers van de Neusiedler See liggen badplaatsen als Rust en Padersdorf.

Ook in Steiermark veel abdijen en kastelen. Voor actieve vakantievierders zijn er vele wandel- en fietspaden. De hoofdstad Graz organiseert jaarlijks talrijke culturele evenementen.

Schloss Eggenberg, oostenrijk

Photo:Kevinsmithnyc Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Austria no changes made

Toeristisch hoogtepunt is Schloss Eggenberg, een barok slot met twintig pronkzalen die als museum zijn ingericht. Verder bevinden zich in het slot nog een jachtmuseum en een historisch museum met vondsten van de prehistorie tot de Romeinse tijd, met als belangrijkste object de"Kultwagen" uit de Hallstattperiode.

Karinthië is de populairste vakantiebestemming in Oostenrijk met o.a. ongeveer 200 druk bezochte dal- en bergmeren. De Grossglockner-Hochalpenstrasse is een prachtige bergweg langs gletsjers en door de eeuwige sneeuw. De hoofdstad Klagenfurt is bekend door de vele historische gebouwen en verschillende musea, waaronder het Landesmuseum met mozaïeken, beelden en graffragmenten uit de Romeinse tijd. Op de Magdalensberg ligt de Romeinse ruïne Virunum.

Oberösterreich ten noorden van de Donau heeft een glooiend, groen landschap. Ten zuiden van de Donau liggen bergen, bergmeren, uitgestrekte bossen en riviertjes. Ten noorden van de hoofdstad Linz ligt de cisterciënzerabdij Wilhering met een van de mooiste rococokerken van Oostenrijk. Het concentratiekamp Mauthausen is opengesteld voor het publiek en toont de gruwelijkheden uit de Tweede Wereldoorlog. Het grootste alpenmeer van Oostenrijk is de Attersee met een indrukwekkende natuur. Bad Ischl is een bekend kuuroord.

Salzburg, Oostenrijk

Photo:ASaber91 Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International no changes made

Salzburg is een van de culturele barokke hoogtepunten van Europa. Trekpleisters zijn de Dom en de Domplatz, Mozarts woonhuis, het Dommuseum en het Spielzeugmuseum. Het Salzburgerland, in het westen van Oostenrijk wordt gekenmerkt door hoge bergen, heuvels, sparrenbossen, en het"zoute" verleden.

Een oude nog steeds in bedrijf zijnde zoutmijn ligt in Bad Dürnberg. Zeer interessant in de buurt van Werfen is de Eisriesenwelt, de grootste ijsgrot ter wereld. Ten noorden van Saalfelden ligt de Lamprechtshöhle met bizarre steenformaties en ondergrondse watervallen. De Krimmler watervallen storten zich 380 meter omlaag.

Tirol, Oostenrijk

Photo:Bart Prins in het publieke domein

Het prachtige Tirol met zijn indrukwekkende berglandschap, bossen en dalen en plaatsen als Innsbruck, Kufstein en Kitzbühel heeft alles in zich voor een geslaagde vakantie. Innsbruck is de culturele hoofstad van Tirol met o.a. de Spitalkirche uit 1320. Het bekendste gebouw is het Haus mit dem Goldenen Dachl, dat bedekt zou zijn geweest met 2680 vergulde koperplaten. De Hofkirche, gebouwd als mausoleum voor keizer Maximiliaan, staat langs het Tiroler Volksmuseum. In de Alpenzoo zijn tientallen soorten Alpendieren te zien. Een favoriete bestemming in Tirol is het Zillertal met veel wandel- en skigebieden. In Kufstein is het Heldenorgel gebouwd, een openluchtorgel met 46 registers en 5000 pijpen. De internationale jetset komt bij elkaar in het mondaine Kitzbühel. Het hoogst gelegen hotel-retaurant van Oostenrijk is te bereiken met de Tiroler Zugspitzbahn en ligt op 2805 meter hoogte.

In het Ötztal werd in 1991"Ötzi" gevonden, een gemummificeerde jager die 5300 jaar eerder was overleden. Wetenschappers ontdekten in 2001 dat de gletsjerman door een pijl om het leven was gekomen.

Vorarlberg is de meest westelijke deelstaat van Oostenrijk. Vorarlberg is bij uitstek geschikt voor wandel- en autotochten. De hoofdstad Bregenz is bekend om zijn Festspiele die in juli en augustus gehouden worden. Interessant is het Vorarlberger Landesmuseum waar de geschiedenis van Bregenz en Vorarlberg wordt verteld. Een bekende toeristenstad is Schrunz.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

OOSTENRIJK LINKS

Advertenties
• ANWB vakantie boeken Oostenrijk
• Oostenrijk Tui Reizen
• Wenen Vliegtickets Tix.nl
• Autohuur Oostenrijk
• Oostenrijk met de Trein
• Wenen Hotels
• Autoverhuur Sunny Cars Oostenrijk
• Vliegtickets Oostenrijk
• Oostenrijk Campings

Nuttige links

Campersite Oostenrijk (N)
Lies & Teije's Reiswebsite (N+E)
Oostenrijk Foto's
Oostenrijk Foto's (2)
Oostenrijk Start België (N)
Oostenrijk2LinkBelgië (N)
Reisinformatie Oostenrijk (N)
Reizendoejezo – Oostenrijk (N)
Salzburg-Nu online gids over Salzburg (N)
Startpagina Oostenrijk (N)
Vakantie Oostenrijk Jouwpagina (N+E)

Bronnen

Bendien, M. / Midden-Oostenrijk

ANWB media

Europese Unie

Europees Platform voor het Nederlandse Onderwijs

O'Bryan, L. / Oostenrijk

Gottmer

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt juli 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems