Landenweb.nl

VIETNAM
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Vietnamees
  Hoofdstad  Hanoi
  Oppervlakte  331.689 km2
  Inwoners  97.300.061
  (mei 2019)
  Munteenheid  dong
  (VND)
  Tijdsverschil  +6
  Web  .vn
  Code.  VNM
  Tel.  +84

To read about VIETNAM in English - click here

Steden VIETNAM

Hanoi

Geografie en Landschap

Geografie

Vietnam (Vietnamees, = Land van het Zuiden) (officieel: Viêt Nam Công Hòa Xa Hôi Chu' Nghiã = Socialistische Republiek Vietnam) is een republiek in Zuidoost-Azië. De totale oppervlakte van het land is ruim 330.000 km2 en Vietnam is daarmee bijna acht keer zo groot als Nederland.

advertentie

Vietnam SatellietfotoFoto: Publiek Domein

Vietnam grenst in het noorden aan China (1281 km), in het noordwesten aan Laos (2130 km) en in het zuidwesten aan Cambodja (950 km). De maximale afstand van noord naar zuid is 1650 kilometer en de breedte van het land varieert van maximaal 600 kilometer tot 50 kilometer in het midden van het land tussen Laos en de Zuid-Chinese Zee. De totale kustlijn is meer dan 2500 kilometer lang en loopt van noord naar zuid langs de Golf van Tonkin, de Zuid-Chinese Zee of Bien Dong en de Golf van Thailand. Voor een groot deel zijn dit natuurlijke grenzen, want Vietnam wordt van Laos en Cambodja gescheiden door het Truong Son-gebergte.

Tot het grondgebied van Vietnam behoort een keten van duizenden eilandjes en bovendien claimt de regering nog een aantal andere eilanden, waaronder de Paraceleilanden (400 kilometer ten oosten van Da Nang) en de Spratleyeilanden (500 kilometer van de zuidoostkust).

Het grootste eiland van Vietnam, Phu Quoc, ligt in de Golf van Thailand, net buiten de territoriale wateren van Cambodja, op 45 kilometer afstand van Ha Tien. Phu Quoc is maximaal 45 kilometer lang en 30 kilometer breed en heeft een oppervlakte van ca. 1300 km2. Phu Quoc behoort tot de uit 16 eilanden bestaande archipel Dao Phu Quoc.

Landschap

Het grootste deel van Vietnam, ca. 75%, bestaat landschappelijk gezien uit bergen en heuvels.

In het bergachtige noorden of Bac Bo ligt tevens de grote, dichtbevolkte delta (ca. 15.000 km2) van de Song Hong, de Rode Rivier. De rivier heeft haar naam te danken aan de rode sedimenten die ze met zich meevoert. Deze rivier is meer dan 1200 kilometer lang en ontspringt in de Chinese provincie Yunnan en stroomt naar de Golf van Tonkin in het zuidoosten. Om overstromingen in het regenseizoen te voorkomen liggen er enorme dijken langs de rivier. Het uitgestrekte bergland in het noorden, het Hoang Lien-gebergte, is een voortzetting van het bergland van Zuidoost-China met als hoogste top de Phan Si Pan met 3143 meter. Dit gebergte vormt tevens in het noorden de grens met China en in het noordwesten met Laos. Dit gebied was vroeger vrijwel volledig bebost, maar nu door eeuwenlange houtkap en platbranden voor de landbouw helemaal kaal.

advertentie

Phan Si Pan, hoogste punt van Vietnam en Indo-ChinaFoto: Phonglanpls CC 3.0 Unported no changes made

Midden-Vietnam of Trung Bo heeft een smalle kuststrook die overgaat in de Cordillera van Annam of Truong Son, die over een afstand van meer dan 1200 kilometer de grens met Laos en Cambodja vormt. Hier liggen een aantal bergen die tussen de 1000 en 2000 meter hoog zijn. De kuststrook bestaat hier uit stranden, lagunen en duinen.

Zuid-Vietnam of Nam Bo is heuvelachtig met als kern de Mekongdelta met een oppervlakte van 40.000 km2. De gigantische Mekong (Cuu Long Giang = Rivier van de Negen Draken) stroomt via een aantal landen uiteindelijk 222 kilometer door Vietnam en mondt dan uit in de Zuid-Chinese Zee. Door het vruchtbare slib dat hier voortdurend wordt afgezet, is de Mekongdelta een gebied dat gekenmerkt wordt door eindeloze rijstvelden. Door de voortdurende aanslibbing wordt hier het grondgebied van Vietnam jaarlijks met enkele tientallen meters uitgebreid.

Klimaat en Weer

advertentie

Moesson wolken boven VietnamFoto: Jean-Marie Hullot CC 3.0 Unported no changes made

Foto:Door de langgerekte vorm van Vietnam zijn er grote klimaatverschillen. Het zuiden en met name de Mekong-delta is tropisch met gemiddelde temperaturen die vrij constant rond de 30°C liggen. Het noorden is subtropisch en boven de 2000 meter heerst zelfs een gematigd klimaat. Vietnam ligt verder in de moessonzone van Zuidoost-Azië en de klimaatgrens ligt ter hoogte van Da Nang.

De verschillen per regio zijn groot; als in de bergen de regentijd is aangebroken, is het aan de kust zonnig en droog. En als het in de winter in het noordelijke berggebied vrij koud is, is het in het zuiden lekker warm. In Vietnam valt gemiddeld tussen de 1100 en 2600 millimeter neerslag. Vooral aan de kust tussen Quy Njon en Vinh valt jaarlijks meer dan 2000 millimeter door het snel oplopen van het landschap.

Vietnam kent vrij veel onweersdagen, in het noorden op ca. veertig dagen per jaar en in het zuiden zelfs ca. zestig dagen per jaar. In het noorden schijnt de zon gemiddeld 1167 uur per jaar, in Midden-Vietnam 2224 uur per jaar en in het zuiden weer veel minder, 1621 uur per jaar.

Het orkaanseizoen voor het zeegebied bij Vietnam loopt van 1 mei tot 1 januari, en in de maanden juli, augustus, september en oktober is de kans vrij groot dat Vietnam door een tyfoon wordt getroffen.

In het noorden begint de zomer al in april met subtropische temperaturen en een hoge luchtvochtigheid. Vooral in juli en augustus regent het erg veel, naar ook in de rest van het jaar vallen er regelmatig buien. In Hanoi valt elk jaar bijna 1700 millimeter regen. In september is het in het noorden afgelopen met de zomer en gaan de temperaturen dalen, tot ongeveer 15°C in januari.

advertentie

Zonsondergang Mekongdelta, VietnamFoto: McKay Savage CC 2.0 Generic no changes made

In het zuiden heerst de zuidwestmoeson en dan kan het van januari tot in april zeer heet worden met temperaturen die dagelijks ver boven de 30°C kunnen uitkomen en tot 40°C kunnen oplopen. In april en mei wordt het nog extra onaangenaam door de zeer hoge luchtvochtigheid, die dan oploopt tot boven de 90%. De regentijd begint in mei en kenmerkt zich door felle korte buien. Juli tot september is de periode waarin de meeste regen valt. De Mekongdelta krijgt ’s zomers regelmatig te maken met overstromingenna hevige regenval in Laos en Cambodja. Nha Trang is met jaarlijks ca. 1200 millimeter een van de droogste plaatsen van Vietnam. In de bergen rondom Da Lat in het zuiden daalt de temperatuur in de winter soms tot het nulpun

In de noordelijke kustregio van Midden-Vietnam is het weer over het algemeen het slechtst, met van augustus tot in januari zeer veel regen. Dit gedeelte van het kustgebied heeft dan ook veel te lijden van verwoestende wervelstormen of taifoens. Droge maanden zijn juni en juli. In de zuidelijke kustregio heerst van oktober tot en met december een regenrijke zuidwestmoesson. De droge tijd loopt van mei tot en met september.

Het hoogland rond Da Lat heeft een grillig klimaat met regen het gehele jaar door. Dit wordt veroorzaakt door uitlopers van zowel de zuidwest- als de noordoostmoesson. De relatief droge tijd valt tussen september en maart.

Begin november 1999 had Vietnam weken achter elkaar te maken met hevige regenval. Overstromingen kostten toen aan meer dan 500 mensen het leven. Alleen al op 1 november 1999 werden er her en der in het land hoeveelheden gemeten tot 500 mm in één dag. In vijf dagen tijd ving de kustplaats Da Nang in Midden-Vietnam meer dan 900 mm regen. Normaal valt hier in de hele maand november nog geen 400 mm.

Planten en Dieren

Planten

advertentie

Vietnam regennwoudFoto:© Vyacheslav Argenberg CC 4.0 International no changes made

Door de topografische verschillen in Vietnam heeft het land een grote verscheidenheid van flora in de bergen, de tropische bossen en op de vlakten en plateaus. Vooral op de hoger gelegen gebieden domineert het tropisch regenwoud, dat tegenwoordig nog voor ongeveer 40% het landoppervlak van Vietnam bedekt. Het tropische regenwoud herbergt ongeveer het ongelooflijke aantal van ca. 7000 plantensoorten.

In de drogere delen van Vietnam komen loofverliezende tropische moessonwouden en savannen voor, langs de kust mangrovebossen. De moerassen van de Mekongdelta en die langs de noordkust zijn voor een groot deel ontgonnen ten behoeve van de rijstbouw.

advertentie

Rode lotus, de nationale bloem van VietnamFoto: Dennis jarvis CC 2.0 Generic no changes made

De nationale bloem van Vietnam is de rode lotus, de nationale planten zijn bamboe en rijst.

Dieren

advertentie

Indische olifant in de dierrentuin van Ho Chi Min City, VietnamFoto: Diego Delso CC 3.0 Unported no changes made

De grote landschappelijke verschillen zorgt in Vietnam voor een zeer gevarieerde dierenwereld. Deze behoort tot die van Indo-China en bestaat voornamelijk uit de fauna van het Aziatische tropische regenwoud. De meest bekende vertegenwoordigers van de 270 soorten zoogdieren zijn tijger, Indische olifant, herten, neushoorns en een aantal apen, zoals de langoer of hoelman, makaak, resusaap en gibbon.

advertentie

Edward's' Fazant, VietnamFoto: Thaisk CC 3.0 Unported no changes made

Verschillende diersoorten hebben een beperkte verspreiding goeddeels binnen Vietnam; men vermoedt dat de kouprey, een zeer zeldzame wilde buffelsoort, vrijwel uitgeroeid is, terwijl bepaalde slankapen steeds zeldzamer worden. Javaanse en Sumatraanse neushoorns zijn beide vermoedelijk al uitgeroeid. Bedreigde diersoorten zijn tijger, luipaard, zwarte beer, serow (een berggeit), douc langoer en de Indische olifant.

Vietnam telt bijna 800 vogelsoorten, waaronder ooievaars, reigers, fazanten (o.a. de Edwards’ fazant, waarvan men aannam dat ze in Vietnam waren uitgestorven), neushoornvogels en pauwen.

Vietnam herbergt 180 soorten reptielen waaronder veel slangensoorten, o.a. pythons, cobra’s en de zeer giftige krait.

advertentie

Saola VietnamFoto: Silviculture CC 3.0 Unported no changes made

Vietnam is een van de weinige landen ter wereld waar nog regelmatig onbekende soorten worden ontdekt. In het regenwoud van Vu Quang (langs de grens met Laos, ten noordwesten van Vinh) werd ca. tien jaar geleden een op een oryx lijkend dier gevangen, de ‘saola’. Sindsdien zijn er nog meer zoogdiersoorten ontdekt, waaronder een reuzenmuntjak.

In 2007 werd bekend dat wetenschappers een grote groep zeer zeldzame grijsscheendoeken (Pygathrix cinerea) hadden ontdekt. De groep bestaat uit 116 dieren, maar met vermoedt dat de groep uit ca. 180 apen bestaat. De grijsscheendoeken werden voor het eerst in 1997 geobserveerd.

Karbouw, nationaal dier van VietnamFoto: Brian Snelson CC 2.0 Generic no changes made

Het nationale dier van Vietnam is de karbouw of waterbuffel en symbolisch de Vietnamese draak.

Geschiedenis

Oudheid en Middeleeuwen

Dong Son drums Vietnam 500 v chrFoto: Grenouille vert CC 3.0 Unported no changes made

De Vietnamezen stammen af van migranten uit Centraal-Azië en van eilanden in de Stille Oceaan. Net als de meeste andere volken waren het eerst jagers en verzamelaars, die pas na eeuwen overstapten op de landbouw.

Het eerste historisch erkende rijk was dat van Au Lac, dat al snel opgevolgd werd door het rijk Nam Viet, wat ‘Land in het zuiden’ betekend. 111 jaar v.Chr. werd Nam Viet veroverd door legers van de Chinese Han-dynastie. De Chinezen zouden eeuwenlang hun stempel drukken op het sociale, culturele en politieke leven van Vietnam. Hoewel men zich regelmatig verzette tegen de Chinezen, leverde dat allemaal maar weinig op. Integendeel, de meeste opstanden werden bloedig onderdrukt en de greep van de Chinezen op Vietnam, die hun meest zuidelijke provincie Annam noemden, werd steeds steviger.

Hoofd van Shiva van de Champa beschaving, Vietnam 800 na Chr.Foto: DoktorMax iin het publieke domein

Toch wisten ook andere volken in de loop der eeuwen een voet aan de grond te krijgen in Vietnam. Indiase handelaren stichtten Funan in de Mekong-delta, dat zich tussen de derde en de vijfde eeuw ontwikkelde tot een machtige stadstaat. Op hetzelfde moment ontwikkelde zich aan de oostkust van Midden-Vietnam een ander Indiaas rijk: Champa. Tussen de vierde en de dertiende eeuw was de tempelstad My Son het religieuze en culturele centrum van de hindoeïstische Cham, een hoog ontwikkeld volk, maar ook berucht om hun piraterij. Tussen de zesde en de tiende eeuw controleerden ze de kruidenhandel in Zuidoost-Azie en dreven handel met alle grootmachten in Oost- en Zuidoost-Azie. De Cham stonden vaak in conflict met de Vietnamezen in het noorden en de Khmer in het westen, en uiteindelijk viel hierdoor het Champa-rijk in twee stukken uiteen. Hierdoor werden de twee rijkjes zo zwak dat ze gemakkelijk door de Vietnamezen veroverd konden worden. Dit zou echter pas in de 17e eeuw zijn definitieve beslag krijgen.

Vietnam voor het eerst souverein

Kanon uit de toijd van de Le-dynasty, VietnamFoto: Gary Todd in het publieke domein

In de 10e eeuw werd Vietnam voor het eerst een soevereine staat. De regerende Chinese Tang-dynastie stortte in elkaar en in 939 werd er een eigen keizer gekozen, die het land Dai Co Viet noemt, ‘Groot Viet’. Thang Long werd de eerste hoofdstad, later zou dit Hanoi worden. Ook het rijk van de Cham werd ingelijfd.

In de dertiende eeuw werd Vietnam vanuit China aangevallen door de Mongolen. Het lukte de Mongolen echter niet om het land te veroveren, maar het gevolg was wel dat het de Chinezen lukte om weer terug te komen. De Chinezen op hun beurt werden weer verdreven door Le Li, een plaatselijk heerser, die daarna als koning Le Thai To, de Le-dynastie stichtte.

Komst van de Europeanen

Slag bij de Th? Xuong-rivier tussen Tây Son en Qing-leger in december 1788, VietnamFoto: Publiek domein

In de zestiende eeuw verzwakte de dynastie zodanig dat twee rivaliserende clans de macht overnamen: de Trinh in het noorden en de Nguyen in het centrum van het land. De Le bleven nog wel op het pluche zitten, maar dat was alleen voor de vorm. De rivaliteit tussen de twee clans was dermate groot dat het land eigenlijk weer in twee stukken uiteenviel en de Nguyen de Mekong-delta veroverden. Deze rivaliteit bleef ook de hele achttiende eeuw nog voortduren.

In de zeventiende eeuw zetten de Portugezen als eerste Europeanen voet aan Vietnamese wal en stichtten meteen handelsposten. Ook de onvermijdelijke missionarissen volgden in hun spoor en boekten vooral succes bij de arme plattelandsbevolking, ondanks vaak felle tegenstand van de heersende klasse.

Vooral de Franse missionarissen hadden grote invloed op het dagelijkse leven in Vietnam, en speelden ook een belangrijke rol in de felle economische concurrentiestrijd met de Engelsen. Rond 1770 kregen de Fransen een stevige voet aan de grond op het hele Indo-Chinese schiereiland. De tweede helft van de achttiende eeuw stond in het teken van vele opstanden, allen gericht tegen het bewind van de Trinh- en Nguyen-clans. Uiteindelijk had de Tay Son-opstand van 1771 succes en de Trinh- en Nguyen-heersers werden van hun troon gestoten. De Le-dynastie mocht van de opstandelingen blijven zitten, maar zij vertrouwden de zaak niet en riepen in 1788 de hulp van de Chinezen in, die met een groot leger al snel Hanoi bezetten. Als reactie hierop riep een van de Tay Son-broers, Nguyn Hué, zichzelf tot keizer uit en versloeg vervolgens de Chinezen. Hij noemde zichzelf Quang Trung.

In 1802 werd de troon door Gia Long overgenomen. Hij was een van de weinige Nguyens die de opstand overleefd had en hij sloot een overeenkomst met de Fransen: in ruil voor grondgebied en handelsconcessies kreeg Gia Long militaire steun van de Fransen.

Vietnam wordt Frans protectoraat

Voormalig paleis van de gouveneur van Indochina in Hanoi, VietnamFoto: Jorge Láscar CC 2.0 Generic no changes made

Voor het eerst in de geschiedenis werd het land Vietnam genoemd, met een centraal gezag in de centraal gelegen hoofdstad Hué. Fia Long schafte hierna alle hervormingen af en Vietnam viel weer terug naar een feodaal systeem met een sterke overheid, veel bureaucratie en een arme en onderdrukte boerenbevolking.

Het zou echter niet lang duren voordat Vietnam weer door de Fransen bezet zou worden. Gia Long en zijn opvolgers hielden zich niet aan de beloofde handelsconcessies en missionarissen en bekeerde Vietnamezen werden vervolgd. Verder waren de Fransen zeer bezorgd dat de Britten na India en Singapore ook China zouden innemen. In 1858 veroverde een leger van Napoleon III zonder veel problemen Saigon, de Mekong-delta en een aantal zuidelijke provincies. Het veroverde gebied werd door de Fransen Cochin-China genoemd en ook Annam (Midden-Vietnam) en Tonkin (Noord-Vietnam) werden door de Fransen bezet zonder dat de regerende keizer Tu Doc er veel aan kon doen. Tu Doc bleef wel officieel het staatshoofd van Vietnam. In 1887 werden de bezette Vietnamese gebieden samen met de protectoraten Cambodja en Laos samengevoegd tot de Unie van (Frans) Indo-China, met als gouverneur de latere president van Frankrijk, Paul Doumer.

De Fransen stopten veel geld in de infrastructuur van de kolonie, maar Vietnam werd door een wereldwijde economische crisis getroffen. Boeren moesten onder verschrikkelijke omstandigheden werken op plantages en de gestudeerde elite kwamen alleen maar in aanmerking voor rotbaantjes en dat zou de kiem voor verzet worden. Vooralsnog slaagden antikoloniale bewegingen er echter niet in om een vuist te maken tegen de Franse bezetter. Dat veranderde aanzienlijk toen de radicale Vietnamese Nationalistische Partij of ‘Kwomintang’ in actie kwam. Een eerste opstand werd nog neergeslagen en de leiders gevangen gezet of geëxecuteerd. In 1925 richtte de marxistisch-leninistische boerenzoon Ho Chi Minh de Revolutionaire Jeugdliga op en vier jaar later was deze beweging uitgegroeid tot een Indo-Chinese Communistische Partij; belangrijkste doel was onafhankelijkheid. Dit werd langzamerhand voorbereid door kaderleden van de partij die op het platteland en in de steden partijkernen oprichtten.

In de jaren dertig vonden er weer verschillende opstanden plaats. De Franse reageerden genadeloos: vele Vietnamezen stierven een gewelddadige dood, waaronder veel leiders van de opstand. Ho Chi Minh werd in 1931 in Hongkong gearresteerd. De volgende vijf jaar werden ca. 10.000 Vietnamese communisten gevangengezet. Door binnenlandse omstandigheden in Frankrijk werden er weer duizenden politieke gevangenen vrijgelaten, en het resultaat van dat alles was dus dat Indo-China gewoon een Franse kolonie bleef.

Tweede Wereldoorlog

Vlag van de Viet Minh (Noord-Vietnam)Foto: Publiek domein

Omdat het koloniale regime in Vietnam totaal van het moederland was afgesneden, collaboreerde de Franse Vichy-regering met de Japanners, en stond ze de Japanners toe Vietnam in 1941 te bezetten. Al snel bleek dat de Japanners qua uitbuiting en minachting voor Vietnam en de Vietnamezen, niet onderdeden voor de Fransen. In enkele jaren tijd werd Vietnam leeggeplunderd en alleen al in 1945 stierven ca. 2 miljoen Vietnamezen van de honger.

Ho Chi Minh keerde in 1941, samen met Vo Nguyen Giap en Pham Van Dong, vanuit China terug naar Vietnam. Hij vormde samen met hen de nationalistische Liga voor de Onafhankelijkheid, dat later bekend zou worden onder de naam Vietminh. Vietminh-strijders startten een guerrilla-oorlog tegen de Japanners en kregen daarbij hulp van de Chinezen, maar ook van de geallieerden. Als laatste stuiptrekking riepen de Japanners in maart 1945 een onafhankelijke staat uit, met Bao Dai, de laatste Nguyen-keizer, als marionet. Het hele Franse leger werd zelfs nog gevangen genomen, maar na de atoombom op het Japanse Nagasaki was de rol van de Japanners in Vietnam uitgespeeld.

Onafhankelijkheid!

Ho Chi Minh, VietnamFoto: Publiek domein

Als gevolg van het ontstane machtsvacuüm riep Ho Chi Minh op 15 augustus op tot een nationale opstand. Een paar weken later had de Vietminh het grootste deel van het land in haar macht en Bao Dai gaf de troon over aan Ho Chi Minh, die op 2 september 1945 in Hanoi de Democratische Republiek Vietnam uitriep. De Amerikanen weigerden echter om steun te verlenen aan de nieuwe machthebbers, en de anticommunistische Kwomintang van Tsjang Kai Sjek en de Britten werd opgedragen om de nog aanwezige Japanners te ontwapenen. Voordat zij echter actie konden ondernemen, hadden de Vietminh zich al van die taak gekweten.

In het zuiden riepen de Britten daarop de staat van beleg uit en samen met een Frans leger was al snel Saigon, en daarna ook het hele zuiden, weer in Franse handen. In het noorden vertrokken de Chinezen na een overeenkomst die gesloten werd tussen de Fransen en de Kwomintang. Ho Chi Minh besloot te kiezen uit de minste van twee kwaden en liet de Fransen hun gang gaan. In ruil daarvoor erkende Frankrijk de Democratische Republiek Vietnam als een ‘vrije staat’ binnen een Franse Unie. Ook werd er toestemming gegeven om een referendum te houden over de vraag of het zuiden zich bij de nieuwe staat zou voegen.

Al snel bleek dat de Fransen zich weinig van de overeenkomst aantrokken. Ho Chi Minh kreeg in 1946 in Parijs te horen dat Frankrijk bleef vasthouden aan de eis dat het zuiden van Vietnam een kolonie zou blijven en het noorden een protectoraat. Niet lang daarna braken de eerste schermutselingen uit tussen de Fransen en de Vietminh en ontstond de eerste Indo-Chinese Oorlog, die tot 1954 zou duren. In december vluchtte Ho Chi Minh met zijn leger de bergen in en bestookte de Fransen vanuit het oerwoud. De Fransen probeerden steun te krijgen van de bevolking door Bao Dai weer op de troon te zetten als hoofd van een verenigd Vietnam. Dit hielp echter niets en de oorlog duurde voort.

Toen de communisten in China in 1949 aan de macht kwamen veranderde de zaak aanzienlijk. Ho Chi Minh kreeg direct militaire steun van zowel China als de Sovjet-Unie, en dat was het teken voor de Amerikanen om zich ermee te gaan bemoeien en de Fransen te steunen. De Vietminh kreeg echter de overhand en viel in 1951 zelfs Hanoi aan. De Amerikanen dreigden wederom met atoomwapens, maar Frankrijk probeerde een overeenkomst met de Vietnamezen te sluiten. Dit zou op de Conferentie van Genève zijn beslag hebben moeten krijgen, maar voor het zover was viel de strategische buitenpost van de Fransen, Dien Bien Phu. Hierdoor werden de Fransen gedwongen zich voorafgaand aan de Conferentie over te geven aan de Vietminh.

Nieuwe oorlog onvermijdelijk

Bao Dao, VietnamFoto: Manhai (CC BY 2.0) no changes made

De Conferentie van Genève (juli 1954) ging echter gewoon door maar niet tot tevredenheid van Ho Chi Minh en de Vietminh. China was gebaat bij een verdeeld Vietnam aan haar zuidgrens en haar delegatieleider Chou En-Lai drong aan op een gedeeld Vietnam langs de zeventiende breedtegraad en in afwachting van vrije verkiezingen werd er een gedemilitariseerde bufferzone vastgesteld. Er werd verder een onmiddellijk staakt-het-vuren afgekondigd en alle troepen zouden zich moeten terugtrekken naar de hun toegewezen gebieden. China, de Sovjet-Unie, Engeland, Frankrijk en de Vietminh stemden in met het verdrag, de Verenigde Staten en de regering van Bao Dai uiteraard niet. Volgens president Eisenhower zouden vrije verkiezingen zeker leiden tot een grote overwinning voor de communist Ho Chi Minh, en dat was in de tijd van de Koude Oorlog ondenkbaar. Nog tijdens de conferentie installeerden de Amerikanen in Saigon het regime van de katholieke anti-communist Ngo Dinh Diem.

Er kwam nu een volksverhuizing op gang: meer dan een miljoen vluchtelingen trok van het noorden naar het zuiden en ca. 100.000 anti-Franse guerrilla’s trokken naar het noorden, ca. 10.000 Vietminh-strijders achterlatend in het zuiden. Bao Dai had zich ondertussen zelf tot president benoemd, maar dat sprookje duurt niet lang. Diem zette hem aan de kant en benoemde zichzelf tot president. Hij voerde een waar schrikbewind uit ten opzichte van politiek andersdenkenden, en tot 1960 werden er tienduizenden mensen zonder veel vorm van proces in de gevangenis gegooid en in pogroms werden er nog eens ca. 50.000 vermoord.

In het noorden was de situatie niet veel beter. De infrastructuur was grotendeels vernield en door de tweedeling ontving het noorden geen rijst meer uit het zuiden. Verder werden zogenaamde ‘grondbezitters’ als imperialisten zwaar gestraft. Pas toen er een opstand uitbrak in nota bene de provincie van Ho Chi Minh, gaf Ho toe dat er het een en ander was misgegaan en werden veel gevangenen vrijgelaten.

De Amerikanen mengen zich definitief in de strijd

Lyndon B Johnson, President van de VSFoto: Billy Hathorn in het publieke domein

De uitroeiingsacties van Diem in het zuiden hadden er ook voor gezorgd dat er van de Vietminh-guerrilla niet veel meer over was en daarvan profiteerde het noorden. Vanaf 1960 werden er vanuit het noorden veel manschappen en materiaal naar het zuiden gedirigeerd en daar werd ook het Nationale Bevrijdingsfront opgericht, het NLF, bestaande uit een coalitie van communistische, niet-communistische, katholieke en boeddhistische nationalisten. Diem noemde deze guerrillastrijders Viet Cong of VC, Vietnamese Communists.

Vanaf deze tijd gingen de Amerikanen zich zeer actief bezighouden met de strijd in Vietnam, na al vanaf 1950 de regering van Diem en de Fransen financieel gesteund te hebben. Door het oprukken van de Vietcong waren de Amerikanen bang dat het laatste bastion van de vrije wereld in handen zou vallen van de communisten.

In de zomer van 1962 waren er dan ook al meer dan tienduizend Amerikaanse adviseurs in Zuid-Vietnam aanwezig. De Zuid-Vietnamese bevolking begon langzamerhand het vertrouwen is het corrupte regime van Diem te verliezen. Vooral het ‘strategische dorpenprogramma’ stuitte op veel verzet en na de beschieting van een aantal boeddhistische monniken volgden er vele demonstraties met als inzet vrijheid van godsdienst. En toen beelden van de zelfverbranding van de monnik Thich Quang Duc in Saigon de hele wereld overgingen, grepen de Amerikanen eindelijk in.

Onder goedkeuring van de Amerikanen werd er een coup georganiseerd en Diem werd op 1 november 1963 doodgeschoten. Drie weken later werd de Amerikaanse president John F. Kennedy vermoord en opgevolgd door vice-president Lyndon B. Johnson. Johnson zag zich met tegenzin genoodzaakt om de steun aan Zuid-Vietnam op te voeren. De regeringen die na Diem aan de macht kwamen waren namelijk net zo corrupt en inefficiënt en ondertussen kreeg de Vietcong steeds meer aanhang op het platteland.

Tonkin-incident: Vietnam-oorlog barst los

Gevangen genomen Vietcong strijders, VietnamFoto: Publieke Domein

Na een nep-incident met het Amerikaanse oorlogsschip USS Maddox in de Golf van Tonkin besloot Johnson om Amerikaanse troepen in Vietnam te stationeren, waarna het conflict in alle hevigheid losbrak. Noordelijke militaire bases werden gebombardeerd op een manier die zijn weerga in de geschiedenis nog niet gekend had. Veel hielp het echter niet, steeds meer Vietcong-soldaten infiltreerden in het zuiden. In maart 1965 arriveerden de eerste Amerikaanse grondtroepen in Vietnam en twee jaar later waren er al meer dan een half miljoen Amerikaanse soldaten in Zuid-Vietnam.

Begin 1968 werd de Amerikaanse legerbasis Khe Sanh door een grote Noord-Vietnamese troepenmacht belegerd. Dat bleek een afleidingsmanoeuvre te zijn, want tijdens het nieuwjaarsbestand vielen de Vietcong massaal meer dan honderd stadscentra in het zuiden aan. De Vietcong werden echter overal teruggeslagen en toen was er in feite al geen gestructureerd leger meer over.

Toch dachten de Amerikanen in de straat dat deze oorlog nooit gewonnen zou kunnen worden en ook Johnson en zijn regering raakten daarvan overtuigd. Hij weigerde dan ook om nóg meer troepen naar Vietnam te sturen, ondanks het aandringen van de militaire leiding in Vietnam. Op 31 maart 1968 kondigde hij aan de bombardementen te stoppen en een maand later begonnen de vredesonderhandelingen in Parijs, die echter meer dan vijf jaar zouden duren.

Vietnam-oorlog beëindigd

Protesten tegen de Vietnamoorlog in WahingtonFoto: Leena A. Krohn CC 3.0 Unported no changes made

In 1969 beloofde Richard M. Nixon, de opvolger van Johnson, de oorlog te beëindigen, maar dit moest zonder gezichtsverlies gebeuren. Tegelijkertijd werden echter de ARVN-troepen van generaal Diem versterkt met als doel om in de Vietcongtroepen in Zuid-Vietnam te infiltreren en deze te ondermijnen. Hierbij werden duizenden Vietcong gemarteld en gedood. Bovendien werd de oorlog uitgebreid naar Cambodja en Laos, omdat daar veel voorraaddepots van de Vietcong lagen. In maart 1969 werden deze doelen in het geheim voortdurend gebombardeerd. In de Verenigde Staten ondertussen vielen de massale anti-oorlogsdemonstraties op. Nixon trok zich hier echter niet veel van aan en bombardeerde Hanoi in het noorden. In Parijs sleepten zich de onderhandelingen tussen de Amerikaan Henri Kissinger en de Noord-Vietnamees Le Duc Tho.

Enkele dagen na de herverkiezing van Nixon tekenden de Verenigde Staten, Zuid-Vietnam en de Vietcong het Akkoord van Parijs. Er werd een staakt-het-vuren overeengekomen en wederzijdse krijgsgevangenen werden vrijgelaten. Er werd een Raad voor Nationale Verzoening waarin zowel de regering in Saigon als de communisten zitting hadden. Door het akkoord konden de Amerikanen inderdaad zonder gezichtsverlies hun troepen terugtrekken. De troepen van de Vietcong waren echter nog steeds in het zuiden aanwezig en dat zou onvermijdelijk weer tot een confrontatie met de zuidelijke troepen tot gevolg hebben, die bovendien met Amerikaanse steun uitgebreid en gemoderniseerd werden. Dit zou echter niet helpen want tegen het einde van 1974 was bijna geheel Zuid-Vietnam onder de voet gelopen door de Vietcong. Op 21 april 1975 viel de laatste verdedigingslinie voor Saigon en vluchtte de in 1967 aangetreden president Thieu naar Taiwan.

Noord- en Zuid-Vietnam herenigd

Paleis van de hereniging in VietnamFoto: Dennis Jarvis CC 2.0 Generic no changes made

Voor het eerst sinds de Franse kolonisatie was Vietnam weer een verenigd land en in juli 1976 werd de Socialistische Republiek Vietnam uitgeroepen. Honderdduizenden Zuid-Vietnamezen werden zonder vorm van proces naar heropvoedingskampen gestuurd, en economisch werd Zuid-Vietnam op een lijn gebracht met Noord-Vietnam. Zo werd bijvoorbeeld alle particuliere grondbezit geconfisqueerd en zowel industrie als handel komen in handen van de staat. Dat de productiviteit in één klap geweldig daalde zal niet vreemd zijn. In de jaren daarna probeerde Vietnam weer banden aan te knopen met de Verenigde Staten, maar dit werd door de Amerikaanse regering verboden. Tot 1993 kon Vietnam zelfs geen geld lenen van de Wereldbank. Vietnam kreeg alleen steun van de Sovjet-Unie.

Vietnam werd ook nog nauw betrokken bij de burgeroorlog in Cambodja. De Cambodjaanse Rode Khmer van dictator Pol Pot pleegde veel aanvallen over de grens in de Mekong-Delta, waar ook nu nog steeds veel etnische Khmer leven. In 1978 vielen meer dan honderdduizend Vietnamese troepen Cambodja binnen en verjoegen Pol Pot. De internationale gemeenschap strafte Vietnam met een boycot en in februari 1979 werd Vietnam door China aangevallen, de bondgenoot van de Rode Khmer. De gevechten duren maar zestien dagen, waarna de Chinezen zich terugtrokken.

Ingrijpende economische hervormingen: Doi Moi

Ho Chi Min Stad bloiet op onder Doi MoiFoto: Xuanhuy3408 CCe 4.0 International no changes made

Eind jaren zeventig en begin jaren tachtig verkeerde Vietnam in een diepe economische crisis en veel Vietnamezen ontvluchtten het land, onder andere naar de Verenigde Staten en Nederland.

Pas na de dood van de aartsconservatieve Le Duan in 1986 ging het beter met de economie. De hervormer Nguyen Van Linh werd als secretaris-generaal benoemd en begon met ingrijpende economische hervormingen, ‘Doi Moi’ genaamd. Kenmerken hiervan waren een terugkeer naar een vrije markteconomie, privatisering en er werd geprobeerd om buitenlands kapitaal aan te trekken. In 1989 trok Vietnam haar troepen terug uit Cambodja, wat leidde tot internationaal eerherstel.

In 1993 werd de hervormer Vo Van Kiet tot minister-president gekozen, het sein voor de Amerikanen om in 1994, onder president Clinton, het handelsembargo op te heffen en in 1995 werden de diplomatieke betrekkingen weer aangehaald. In 2000 sloot president Clinton een economisch akkoord met Hanoi en in datzelfde jaar bracht hij als eerste Amerikaanse president sinds 1975 een officieel bezoek aan Vietnam.

21e eeuw

Onmoeting tuusen Poetin en Tran Duc luong, VietnamFoto: Kremlin.ru CC 4.0 International no changes made

In 2001 werd Tran Duc Luong tot president gekozen en premier werd toen Phan Van Khai. Op het Negende Partijcongres van 22 april 2001 werd de hervormer Nong Duc Manh tot partijsecretaris gekozen, als opvolger van de communist Le Kha Phieu. Nong Duc Manh is een Tay en het was voor de eerste keer dat een lid van een etnische minderheid op de hoogste politieke post van Vietnam gekozen werd.

In de zomer van 2002 herkoos het Vietnamese parlement premier Phan Van Khai en president Tran Duc Luong herkozen voor een periode van vijf jaar en werd de samenstelling van de regering in beperkte mate gewijzigd. In de aanloop naar het volgende Partij Congres, in het tweede kwartaal van 2006, is de strijd tussen conservatieven en meer hervormingsgezinden achter de schermen weer aangewakkerd. Belangrijke kwesties op de agenda zullen zijn: corruptiebestrijding, toelaten private ondernemers tot de CP, en verdere hervormingen. De druk is groot en hoewel de com­munis­tische grondslag van het Vietnamese politieke bestel niet ter discussie staat, is het verminderde gezag van de CP bij de bevolking doorgedrongen tot de partij.

Nguyen Phu Trong, VietnamFoto: Trangtranmy CC 4.0 International no changes made

Het 10e Nationale Partijcongres van de CPV in april 2006 is een belangrijk politiek evenement geweest. Het congres heeft een verandering van stijl te zien gegeven: meer openheid naar de bevolking, die in de aanloop naar het congres voor het eerst commentaar kon leveren op het conceptpolitieke rapport dat daartoe in de pers was gepubliceerd, en meer democratie binnen de partij. Tijdens dit vijfjarige congres, dat traditioneel ook de personele machtsverhoudingen opnieuw ordent, is besloten dit jaar de president en de premier te vervangen. Ook is een aantal bewindslieden, waaronder de minister van BZ, niet herkozen in het Centraal Comité, wat inhield dat zij bij het wisselen van de regering niet op hun post zou terugkeren. Inmiddels is Nguyen Minh Triet benoemd tot president en Nguyen Tan Dung tot premier. Als nieuwe voorzitter van de Nationale Assemblee is Nguyen Phu Trong benoemd. Eind juni 2006 is voorts een aantal nieuwe ministers benoemd. In juni 2006 bezoekt president Nguyen Minh Triet de Verenigde Staten voor het eerst sinds de Vietnam oorlog. In juli 2007 wordt premier Nguyen Tan Dung herbenoemd, hij belooft te gaan werken aan economische hervormingen. In januari 2008 wordt Vietnam benoemd tot lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. In november 2008 zegt Vietnam dat het naar een gedwongen weeskind politiek wil gaan om de overbevolking tegen te gaan. In december 2008 lossen China en Vietnam een grensgeschil op, dat al tienduizenden doden heeft gekost. In 2009 en 2010 zijn er problemen met mensenrechtenactivisten. In mei 2010 beschuldigd"Human Right Watch" de Vietnamese regering van het intensiveren van onderdrukking.

Nguyen Xuan Phuc, VietnamFoto: Kremlin.ru CC 4.0 International no changes made

Truong Tan Sang is sinds 25 juli 2011 de president van Vietnam. In oktober 2011 tekenen China en Vietnam een akkoord om hun geschil over de Zuid-Chinese zee op te lossen. Er komen tweejaarlijkse evaluaties. In juni 2012 passeert Vietnam Brazilië als 's werelds grootste koffie exporteur. In augustus 2013 verbied de regering online discussies op internet. In 2014 lopen de spanningen met China op, het gaat voornamelijk over de zeegrens en het bezit van een aantal eilandjes. In januari 2016 kiest de communistische partij Nguyen Phu Throng voor de tweede keer tot secretaris generaal. In mei 2016 heffen de VS de ban op de verkoop van wapens aan Vietnam op en wordt Nguyen Xuan Phuc de nieuwe premier. In november 2017 doet Donald Trump Vietnam aan, hij ontmoet Aziatische leiders in Danang. De volgende verkiezingen staan gepland in het voorjaar van 2021.

Bevolking

Samenstelling

VietnamezenFoto:Jspeed1310 CC 2.0 Generic no changes made

Vietnam telt 54 etnische groepen, waarvan de groep etnische Vietnamezen (Viet of Kinh = bewoners van de vlakte) veruit de grootste groep vormt (ca. 85,7%). De meeste Viet wonen in de delta’s van de Rode Rivier en de Mekong en de centrale kustvlakte.

De Viet stammen af van vele rassen en etnische groeperingen die vanaf het begin van onze jaartelling zijn samengesmolten. De Viet bestaan onder meer uit Thaise, Maleise, maar vooral Chinese groeperingen. Vanuit het noorden van Vietnam trokken ze in de loop der eeuwen naar het zuiden. De cultuur van de Viet is altijd sterk beïnvloed door de Chinezen.

De ca. 1 miljoen Chinezen wonen vooral in de steden in het zuiden van het land. Na een ernstig grensconflict tussen China en Vietnam verlieten veel Chinese ondernemers eind jaren zeventig van de vorige eeuw het land. Enkele duizenden Chinezen hebben de Chinese nationaliteit behouden; de rest heeft de Vietnamese nationaliteit aangenomen en worden Hoa genoemd. De meeste Chinezen wonen in Cho Lon, een wijk van Ho Chi Minhstad, waar ze zich veelal als winkelier of handelaar hebben gevestigd.

Montagnards kinderen, VietnamFoto: DXLINH CC 3.0 Unported no changes made

De bewoners van de heuvels en bergen van Midden- en Noord-Vietnam, door de etnische Vietnamezen ‘moi’ of wilden genoemd, vormen samen de grootste minderheid van het land. Deze zogenaamde ‘Montagnards’ zijn nauw verwant aan etnische groepen in Thailand en Zuid-China. De halfnomadische heuvelbewoners hebben over het algemeen een lage levensstandaard en leven vooral van de zwerflandbouw (‘slash and burn’), maar ook van de jacht en de visvangst. Voorouderverering en animisme komen nog algemeen voor, maar ook het christendom is tot deze groepen doorgedrongen. Iedere groep heeft zijn eigen kleding, sieraden, taal en religie. De situatie van de Vietnamese bergvolken heeft zich na de vroegere economische en culturele achterstelling intussen iets verbeterd. Ze mogen weer hun traditionele kleding dragen en de eigen taal spreken. Mensen uit de minderheden studeren tegenwoordig ook wel eens op universiteiten en ze mogen ook in het parlement en vertegenwoordigende lichamen plaatsnemen. Eind 20e eeuw werd in een noordelijke provincie een etnische groepering van nog geen honderd leden ontdekt.

De Montagnards zijn onder te verdelen in drie taalgroepen:

Austro-Aziatische taalgroep

Hiertoe behoren de Muong een van de oudste etnische groepen van het land. Ze leven voornamelijk in de provincie Hoa Binh.

De Tay of Tho en de Nung leven in het noorden van Vietnam, dicht bij de grens met China. Ze wonen in paalwoningen, leven vooral van de rijstbouw en verbouwen verder onder andere sojabone, kaneel, thee, tabak en katoen. De Nung spreken dezelfde taal als de Tay en hebben dezelfde cultuur en gewoonten.

De Thai wonen in de rivierdalen rond Sonla, Lai Chau en Lao Cai in het noordwesten van Vietnam. Hun huizen zijn op palen gebouwd; de huizen van de ‘Zwarte’ Thai in de vorm van het schild van een schildpad, terwijl de huizen van de ‘Witte’ Thai rechthoekig zijn.

Hmong, VietnamFoto: Christophe Meneboeuf CC-BY-SA 3.0 no changes made

De Hmong of Meo (ca. 600.000) leven vooral in de in de hooglanden van de noordelijke provincies, in gewone huizen. Ze kennen geen geschreven taal en de voorouderverering en geesten spelen een belangrijke rol in het dagelijkse leven van deze mensen. Ook van totemisme is nog steeds sprake, het aanbidden van symbolische voorwerpen. Legenden en liederen worden mondeling van generatie op generatie doorgegeven. Hun hoofdvoedsel bestaat uit maïs en het zijn zeer bekwame ambachtslieden. De Hmong dragen kleurrijke, bijzonder mooie kleren.

De Dao of Mien kennen wel een schriftelijke traditie en ze wonen zowel op de heuvels van de noordelijke provincies als in de dalen. Ze verbouwen rijst volgens de zwerflandbouwmethode en zijn zeer vakbekwame handwerkslieden. Bijzonder is dat ze hun eigen papier maken en al eeuwenlang Chinese karakters gebruiken voor het optekenen van allerlei uitingen.

Sino-Tibetaanse taalgroep

De meeste van deze groepen zijn in de 18e en 19e eeuw vanuit Tibet via Myanmar (vroger: Birma) naar Noord-Vietnam getrokken en leven nu in de noordelijke en noordwestelijke provincies Lai Chau en Lao Cai. Tot deze taalgroep behoren de La Hu, de Phu La, de Lolo, de Cong, de Si La en de Ha Nhi.

Austronesische of Maleis-Polynesische taalgroep

Deze groepen leven in het midden en zuiden van Vietnam en hiertoe behoren onder andere de Jarai (of Gia Rai), de Sedang de Bahnar en de Rha De (of E De). Samen tellen deze vier stammen ca. 750.000 zielen.

De Jarai trokken ca. 2000 jaar geleden al vanuit de kust naar het hoogland en leven nu in dorpen van minimaal vijftig huizen die rond een centraal gelegen gemeenschapshuis of ‘nga rong’ zijn gebouwd. De dagelijkse gang van zaken wordt geregeld door een raad van oudsten, onder leiding van een dorpshoofd. Het zijn landbouwers maar ze houden ook waterbuffels, geiten, kippen en varkens.

De Rha De leven vooral in de provincie Dac Lac en hun dorpen bestaan uit 20 tot 70 op palen gebouwd ‘longhouses’. In elk longhouse woont een familie die onderleiding staat van een ‘koa sang’, de oudste vrouw. Elk dorp heeft een autonoom bestuur dat onder leiding staat van een ‘po pin ea’, een door de dorpelingen gekozen dorpshoofd. Ze leven van de zwerflandbouw en rijst is het voornaamste voedselgewas, naast katoen, suikerriet, tabak en meloenen.

ham meisje, VietnamFoto: Dalbera CC 2.0 Generic no changes made

De Cham en de Khmer vormen aparte groeperingen. Het woongebied van de Cham is de kuststrook van Phan Thiet tot Nha Trang in Zuid-Vietnam en delen van de Mekongdelta; de Khmer bevolken de Mekongdelta.

De Cham, veelal soennitische moslims, zijn de laatste afstammelingen van het grote en machtige koninkrijk Cham (2e tot de 15e eeuw).

De Khmer waren eerst hindoeïstisch, maar bekeerden zich later tot het Theravada-boeddhisme. Vanwege de oude vijandschappen tussen Vietnamezen en Khmer, heeft het nooit geklikt tussen deze twee bevolkingsgroepen. Ditzelfde geldt voor Cambodja, waar al vele eeuwen lang een Vietnamese minderheid woont.

Veel Vietnamezen leven in het buitenland, men schat ca. twee miljoen. De grote meerderheid vertrok in de periode 1975-1984 als (boot)vluchteling naar vooral de Verenigde Staten en naar Frankrijk. Kleinere aantallen gingen naar Duitsland, Canada en ook Nederland. In 1987 kwam er een tweede golf van bootvluchtelingen, voornamelijk bestaande uit Noord-Vietnamezen. Zij waren vooral op de vlucht voor de bittere armoede en vluchtten vooral naar het rijke Hongkong. Veel regeringen weigerden ze asiel te verlenen en vanaf 1997 volgden er ander auspiciën van de Hoge Commissie voor Vluchtelingen (UNHCR) de eerste ‘vrijwillige’ repatriëringen. Dit alles onder een wereldswijde storm van protesten.

Vanaf 1989 mochten deze mensen (de zogenaamde Viet Kieu) van de Vietnamese regering terugkeren.

In Vietnam leven ook nog ca. 5000 zogenaamde ‘Amerasians’, nakomelingen van vertrokken Amerikaanse soldaten en dus kinderen van gemengd ras. Ze worden ‘vuil van de straat’ genoemd en leven vaak in zeer moeilijke omstandigheden, nadat ze verstoten zijn door hun moeders. Met name kinderen van Afro-Amerikaanse vaders hebben het moeilijk.

In 1987 werd door het Amerikaanse Congres de ‘Amerasian Homecoming Act’ aangenomen. Deze wet maakte de komst naar de Verenigde Staten mogelijk van alle Vietnamezen die kunnen aantonen een Amerikaanse vader te hebben. Tienduizenden Vietnamezen hebben van de regeling gebruikt gemaakt, samen met ca. 60.000 familieleden.

Demografische gegevens

Bevolkingdpyramide VietnamFoto: MagHoxpox CC 4.0 International no changes made

Vietnam telt in 2017 96.160.163 inwoners, waarmee het tot de top vijftien van meest bevolkte landen ter wereld behoort.

De gemiddelde bevolkingsdichtheid bedraagt ongeveer 290 inwoners per km2. De kustvlakten, de Mekongdelta en de Rode Rivierdelta (meer dan 1000 inwoners per km2) hebben de grootste bevolkingsdichtheid. De heuvel- en berggebieden zijn dunbevolkt waardoor bijna tweederde deel van het totale landoppervlak wordt bewoond door slechts 10 procent van de bevolking.

De jaarlijkse bevolkingsaanwas tussen 1998 en 2014 bedroeg 1,4% (2017: 0,93%). Vietnam heeft een zeer jonge bevolking De mannen worden gemiddeld 71,2 jaar, de vrouwen 76,4 jaar. (2017)

De leeftijdstructuur in 2014 is als volgt:

0-14 jaar:23,6%
15-64 jaar:70,3%
65+:6,1%

36 % van de bevolking woont in 2017 in de steden. De grootste steden zijn Ho chi Min city met 8,1 miljoen inwoners, Hanoi met 1,1 miljoen inwoners en Da Nan met meer dan 1,4 inwoners (2017).

Taal

Algemeen

Vietnamees toetsenbordFoto: Yes0song CC 3.0 Unported no changes made

Officiële taal van Vietnam is het Vietnamees of ‘Kinh’, dat behoort tot de Mon-Khmer-tak van de Austro-Aziatische taalfamilie en verwant is aan het Hmong, Khmer, Thai en Muong. Van 111 v. C. tot 939 n. C., toen Vietnam een provincie in het Chinese Keizerrijk was, bestond het Vietnamese schrift, het ‘chu nho’, uit Chinese karakters. Pas in de 8ste eeuw is het zgn. ch˜u'nôm-schrift ontworpen, een aangepaste vorm van het Chinese karakterschrift om het Vietnamees mee te schrijven. In de 13e eeuw ontstond er een afzonderlijk geschreven taal, het ‘chu nom’ of ‘nom’, meer fonetisch gericht. Tot begin 20e eeuw bestonden de twee schrijfwijzen naast elkaar, daarna maakten ze plaats voor het huidige ch˜u'quôc ng˜u', dat gebaseerd is op het Latijnse alfabet en in 1651 al is ontwikkeld door de Franse jezuïet Alexandre de Rhodes. In 1919 werd het de nationale geschreven taal. Tegenwoordig gebruiken alleen geleerden het traditionele kalligrafische chu nom om oude inscripties en geschriften te ontcijferen.

De Chinese, met name Kantonese, achtergronden van de Vietnamese taal zorgen ervoor dat ca. 80% van de hedendaagse woorden zijn ontleend aan het Chinees. Franse leenwoorden (kaas = fromage = pho mat; chocolade = chocolat = so co la; mosterd = moutarde = mu tat) stammen van de koloniale periode, van de 18e tot in de 20e eeuw. Engelse leenwoorden zijn geïntroduceerd door de Amerikanen tijdens de Vietnamoorlog; Russische leenwoorden werden geïntroduceerd als gevolg van de daarop volgende verbroedering met de voormalige Sovjet-Unie.

In de Mekongdelta spreken zoveel mensen Khmer dat de plaatselijke televisie programma’s in deze taal uitzendt. In de handel en in het onderwijs worden ook het Engels en het Frans gesproken. Tot voor kort was de Russische taal de meest verbreide buitenlandse taal in Vietnam, met name in het vroegere communistische noorden. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, vanaf 1989, nam de interesse voor de Russische taal sterk af.

De etnische minderheden zijn ingedeeld naar taalgroepen. De meeste bergvolken (onder andere Tay, Tai, Hmong, Muong en Dao) in het noorden van Vietnam behoren tot de Austro-Aziatische taalgroep. Een andere taalgroep, eveneens onder te verdelen in verschillende talen en dialecten, is de Tibeto-Birmese taalgroep. De bergvolken van het zuiden spreken over het algemeen Mon-Khmer-talen.

Grammatica en uitspraak

Vietnamees alfabet en uitspraakFoto: Quanlykhuvuc CC 4.0 International no changes made

Het Vietnamees kent een eenvoudige grammatica. Er bestaan geen lidwoorden, zelfstandige naamwoorden hebben geen meervoudsvorm en werkwoorden worden niet verbogen. Door woorden als ‘reeds’ en ‘nog niet’ toe te voegen, geeft men het verschil aan tussen verleden en toekomende tijd.

De uitspraak van het Vietnamees is daarentegen zeer ingewikkeld. Het Vietnamees is een toontaal met eenlettergrepige woorden die men op zes verschillende toonhoogtes kan uitspreken: toonloos, stijgend, snel dalend, langzaam dalend, zwevend of onderbroken. Hierdoor kan een woord zeer veel verschillende betekenissen hebben. Het woord ‘Be’ bijvoorbeeld betekent naar gelang van het accent flesje, vlot, klein, breken, zich schamen, kalf, standpunt, op de arm dragen, oceaan, banaanblad of troon.

De toonhoogte wordt aangegeven met diakritische tekens boven of onder de vocalen. Om het nog wat ingewikkelder te maken worden in noord en zuid sommige letters verschillend uitgesproken. De 53 etnische minderheden van Vietnam hebben ieder een eigen dialect, dat voor de Vietnamezen onbegrijpelijk is.

Het Vietnamese schrift bestaat uit 22 letters met daaraan toegevoegd een hele reeks licht veranderde letters, waarvan de uitspraak niet altijd met die in het Nederlands overeenkomt.

De familienaam komt altijd als eerste, daarna komen meestal twee persoonsnamen. De middelste naam is meestal een generatienaam, die de ouders aan zowel hun dochters als hun zonen geven. De laatste naam is dus eigenlijk de eigenlijke persoonsnaam. Daarmee spreekt men elkaar ook aan, en wel zonder verdere betiteling. Een Vietnamees zal zich aan een vreemde dan ook alleen met zijn persoonsnaam voorstellen.

Enkele woorden en uitdrukkingen

Godsdienst

Kaart met landen met staatsatheismeFoto: Kamalthebest CC 4.0 International no changs made

Voor de wet zijn alle godsdiensten gelijk, maar in de op marxistische beginselen gebaseerde republiek Vietnam speelt het atheïsme een belangrijke rol. Er is sinds 1992 vrijheid van godsdienst, maar de overheid moedigt de uitoefening van godsdienst niet aan. Tekenend hiervoor is dat tot 1975 door het socialistische bewind veel monniken verdwenen in heropvoedingskampen. Op dit moment is er weer een duidelijke opbloei van religieuze activiteiten.

De drie traditionele en belangrijkste religies zijn het (mahayana) boeddhisme, waartoe ca. 55% (= 42 miljoen aanhangers) van de bevolking behoort, het taoïsme en het confucianisme. Deze drie religies zijn vermengd geraakt met animisme en voorouderverering en samengesmolten tot min of meer één geloof, het Tam Giao of ‘Drie Religies’.

Grote maatschappelijke invloed hebben de syncretistische religie Cao Dai (letterlijk = hoogste godheid) met ca. 2 miljoen volgelingen, en de boeddhistische Hoa Hao-sekte (variant van Hinayana-boeddhisme) met meer dan 1,5 miljoen volgelingen.

Het christendom is vooral verbreid onder de bergvolken. De Rooms-Katholieke Kerk (in Vietnam aanwezig sinds de 17de eeuw) telt ca. 6 miljoen leden en is bestuurlijk georganiseerd in drie aartsbisdommen (Hanoi, Hué en Ho Tsji Minhstad) met in totaal 21 bisdommen.

Verder zijn er kleine minderheden van hindoes en islamieten. De islamieten zijn vooral te vinden onder de Cham en de Khmer in het zuiden van Vietnam. Doordat ze in de loop van de geschiedenis nauwelijks contact hadden met andere islamieten, kon zich in Vietnam een geheel eigen interpretatie van de islam ontwikkelen. De islam werd ingevoerd in de 7e eeuw door Arabische handelaars en Maleisische zeelieden, maar is in Vietnam eigenlijk nooit tot bloei gekomen.

Boeddhisme

Boeddhistische tempel in VietnamFoto: Silveringking CC 4.0 International no changes made

Het boeddhisme is in de 6e eeuw v.Chr. in India ontstaan. De grondlegger was Siddharta Gautama (560-480 v.Chr.). In Thailand houdt men onze jaartelling aan, maar ook de boeddhistische telling wordt wel gebruikt. Hoewel niet precies bekend is wanneer Boeddha werd geboren, houdt men als geboortejaar 543 voor Christus aan. Het jaar 2013 is 2555 in de boeddhistische jaartelling.

Kern van de leer van Boeddha zijn de vier edele waarheden:

-Het leven is lijden.

-De oorzaak van dit lijden is de begeerte en het hechten aan het leven. Daardoor zit de mens gevangen in een heilloze kringloop van geboorte, sterfte en wedergeboorte.

-Door de begeerte los te laten en zich te onthechten kan de mens het lijden opheffen.

-Het achtvoudige pad (juist inzicht, leven, streven, mediteren, denken, doel, woord en daad) is de enige uitweg uit de heilloze kringloop van reïncarnatie en leidt naar nirvana, de toestand van gelukzaligheid.

Door zicht te houden aan enkele grondbeginselen kan de mens zijn lot of ‘karma’ beïnvloeden. De Vijf Geboden zijn: niet doden, stelen, overspel plegen, liegen en alcohol, tabak of drugs gebruiken.

Het boeddhisme is eigenlijk geen godsdienst, maar een filosofisch stelsel en een levenshouding. Er zijn geen goden. Het boeddhisme kent wel monniken, maar weer geen kerkelijke organisatie.

De koning is traditioneel de beschermer van alle godsdiensten.

Na de dood van Boeddha viel de religie uiteen in twee richtingen: het mahayana-boeddhisme en het hinayana-boeddhisme.

Het mahayana-boeddhisme gaat uit van de universele verlossing van alle levende wezens en wordt daarom het ‘grote voertuig’ genoemd. Deze stroming kent ‘bodhisattwa’s’, stervelingen die de verlichting al hebben bereikt, maar op aarde blijven om de mensen de juiste weg te wijzen. Het mahayana-boeddhisme heeft zich onder andere verspreid over China, Nepal, Japan, Korea en ook Vietnam.

Het mahayana-boeddhisme kent verschillende verschijningsvormen van Boeddha en deze vorm van het boeddhisme kwam aan het begin van onze jaartelling via China naar Vietnam. Als gevolg hiervan wordt het mahayana-boeddhisme ook wel ‘Bac tong’ of ‘noordelijk boeddhisme genoemd. Aanvankelijk had het een grote invloed op de welgestelde, heersende klasse. Na de 10e eeuw verspreidde dit geloof zich ook onder de boeren op het platteland.

Taoisme

Toa Yin en Yang symboolFoto: ChaowanGov CC 4.0 International no changes made

‘Vrijheid van begeerten brengt innerlijke rust’

Het taoïsme of ‘daojiao’ is in feite meer mystiek dan religieus, hoewel sommige richtingen ook goden hebben. Het taoïsme werd waarschijnlijk gesticht door Lao-tze in de 6e eeuw voor Christus. Zijn denkbeelden werden vastgelegd in de Tao Te Jing (‘Over de kracht van de Weg’).

Het taoïsme kenmerkt zich door een beschouwende kijk op het leven, waarin men iets kan bereiken door het niet-doen of ‘wu wei’. De mens moet zijn eigen natuur volgen, zonder van buitenaf opgelegde beperkingen. Men neemt aan dat alles uit eigen beweging ontstaat en gebeurt. Taoïsten geloven in de ordening van de natuur en veroordelen voortbrengselen van beschaving zoals weelde, kennis, wetten en verfijnde manieren.

Tijdens zijn ontwikkeling nam het taoïsme het yin-yang-systeem van in evenwicht zijnde tegendelen op. Yin staat voor het vrouwelijke element, dat wordt geassocieerd met de maan, winter, duisternis, behoudzucht en passiviteit, terwijl yang, het mannelijke element, wordt geassocieerd met de zon, zomer, licht, creativiteit en dominantie.

De ‘Weg’ kan ook bereikt worden door het beoefenen van tai chi quan, een taoïstische vechtsport.

Het taoïsme is de grote tegenhanger van de strenge confucianistische leer. Het taoïsme kent twee stromingen: de zuiver filosofische leer ‘Weg van de leraar’, en een meer magische stroming, de ‘Cultus van de onsterfelijken’. De eerstgenoemde stroming is zeer ingewikkeld en allen te begrijpen voor een selecte minderheid. De magische stroming werd rond het begin van onze jaartelling vanuit China in Vietnam geïntroduceerd en kreeg de meeste aanhangers achter zich. Het Vietnamese taoïsme kent niet dezelfde hiërarchie van scholen en systemen als het taoïsme in China.

Confucanisme

Confuscius in de tempel vn de literatuur in Hanoi, VietnamFoto: Shankar s CC 2.0 Generic no changes made

‘Een evenwichtige combinatie van natuur en cultuur geeft een juiste levenshouding’

Het confucianisme of ‘rujia sixiang’ is genoemd naar de Chinese filosoof Confucius (551-479 v.Chr.) Het is een paternalistische maatschappij-filosofie, die de Chinese bevolking de codes, regels en normen voor hun gedrag voorhoudt, en Confucius (Kung Fu-tse) stelde daarvoor meer dan 3000 gedragsregels op.

Volgens het confucianisme dient men niet te handelen zoals je hart je ingeeft, maar zoals je maatschappelijke status van je verlangt. Algemene Chinese karaktertrekken als ijver, matigheid, bescheidenheid en eerbied voor het gezin (o.a. groot respect voor ouderen) zijn aan het confucianisme te danken. Confucius vond het verder van groot belang dat ieder individu een grote veelzijdigheid en intelligentie zou bereiken en emotioneel in balans was. Confucius geloofde ook stellig in de principiële goedheid van de mens; het is aan gebrekkig ‘inzicht’ (lees: opvoeding) te wijten dat de mens in fouten vervalt.

Tot aan het begin van de 20e eeuw heeft het confucianisme het denken en handelen van de sociale elite in China beheerst. Ook in politieke zin is het tot die tijd een belangrijke stroming gebleven.

Een andere belangrijke vertegenwoordiger van de school die door Confucius werd gesticht, is Men Zi of Mencius (372-289 v.Chr.). De leerstellingen van Mencius hebben grote invloed gehad op het neo-confucianisme, dat tijdens de Song-dynastie (960-1280) begon.

Het confucianisme werd begin 2e eeuw door de Chinezen in Vietnam geïntroduceerd en speelde vanaf die tijd een belangrijke rol in de Vietnamese samenleving, vooral bij de heersende klasse. Door de grote sociale en politieke veranderingen aan het begin van de 20e eeuw verloor het confucianisme sterk aan betekenis.

Hao Hao

Het altaar van Huynh Phu So, Hoa Hao boeddhistische priester, VietnamFoto: Thuydaonguyen CC 3.0 Unported no changes made

Deze sekte is een afsplitsing van het boeddhisme en werd in 1939 gesticht door de monnik Huynh Phu So uit het zuidwesten van Vietnam.

Hij pleitte voor een terugkeer naar het zuivere boeddhisme met een sterk persoonlijk geloof en een direct contact tussen mens en god, zonder tussenkomst van bijvoorbeeld tempels en priesters.

So was ook politiek actief en tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij samen met de Japanse bezetters. Na de moord op So in 1947 ging de sekte samenwerken met de Fransen, maar in 1956 werd er door president Diem een einde gemaakt aan de militaire en politieke macht van de Hoa Hao.

De huidige aanhangers van de sekte wonen nu vooral in de Mekongdelta en in het uiterste zuidwesten van het land.

Cao Dai

Cao Dao Monikken, VietnamFoto: Jonathan Lewis CC 2.0 Generic no changes made

Het geloof van de Cao Dai ontstond in 1926, toen Ngo Minh Chieu in ‘contact’ kwam met Cao Dai, het hoogste Opperwezen. Deze spoorde hem aan om het beste uit alle wereldreligies met elkaar te combineren en zodoende zou er een nieuwe, ideale godsdienst moeten ontstaan. Ook zaken als spiritisme en voorouderverering werden geïntegreerd in het caodaïsme. Om met de oppergod Cao Dai en de geestenwereld in contact te komen gebruikt men mediums.

Volgens de Cao Dai is de menselijke geschiedenis verdeeld in drie perioden van Goddelijke Openbaringen. In de eerste periode openbaarde God zich door Lao Tze, in de tweede door Moses, Boeddha, Confucius, Mohammed en Jezus. De periode van de Cao Dai is de derde en laatste periode.

De Cao Dai kennen een aan de katholieke kerk ontleende hiërarchie met een paus, kardinalen, aartsbisschoppen, bisschoppen en priesters. De lagere ambten staan open voor mannen en vrouwen de alle geestelijken leven celibatair en zijn vegetariër.

Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de sekte steeds meer politieke en militaire invloed, en bezat zelfs een leger van 25.000 man. In 1956 werd de sekte door president Diem ontwapend, maar behield wel haar politieke macht. Na 1975 nam de betekenis door overheidsingrijpen sterk af maar de laatste jaren neemt althans de religieuze betekenis weer toe.

De aanhangers van Cao Dai wonen vooral in de Mekongdelta en in de provincie Tay Ninh, 100 kilometer ten noordwesten van Saigon, waar ook de hoofdtempel staat. Het symbool van de Cao Dai is het alziende oog en hun motto luidt: ‘Dieu et Humanité, Amour et Justice’ = ‘God en de Mensheid, Liefde en Gerechtigheid’.

Rooms-katholicisme en protestantisme

Basiliek van Notre-Dame, Ho Chi Minh-stad, Vietnam.Foto:Diego Delso CC 3.0 Unported no changes made

Het rooms-katholicisme werd vanaf 1533 door de Portugezen in Vietnam geïntroduceerd. Een eeuw later werden door de Franse jezuïet Alexandre de Rhodes vele Vietnamezen tot het katholieke geloof bekeerd. Aanvankelijk moesten de Vietnamese heersers niets van de ontwikkeling hebben en op een gegeven moment werd het katholieke geloof zelfs verboden. Pas onder het Franse bestuur kwam het katholicisme sterk terug en in 1954 kwam er zelfs een katholieke president, Diem.

Na 1975 had het katholicisme het weer moeilijk, maar nu mag de Kerk weer ongehinderd activiteiten uitoefenen, zolang die maar niet politiek getint zijn. Op dit moment is ca. 8% van de bevolking katholiek, na de Filippijnen het hoogste percentage katholieken van Zuidoost-Azië.

Het protestantisme werd pas begin 20e eeuw in Vietnam geïntroduceerd. Op dit moment zijn er ongeveer 300.000 gelovigen, vooral woonachtig in het centrale bergland en steden in het zuiden van het land.

Animisme en voorouderverering

Beschermgeest VietnamFoto: Rdavout CC 3.0 Unported no changes made

Animisme komt vooral nog voor onder de boerenbevolking. Zij worden vaak getroffen door natuurkrachten, waarin zij geesten zien aan wie ze overgeleverd zijn.In het algemeen kan men stellen dat de hele natuur en alle dingen zijn bezield door goede en kwade geesten. Door offers, verering en erediensten probeert men de geesten gunstig te stemmen.

De belangrijkste natuurgoden zijn Au Co, de berggodin, oervader Lac Long, de drakenkoning, de berggeest Than Nui en de watergeest Than Thuy.

Ieder dorp heeft een beschermgeest, die in de tempel van de Dình woont, het achterste gedeelte van het gemeenschapshuis van de mannen. Deze geest kan een natuurgod zijn, of een vereerde persoon uit een mythe of de historie. Elk dorp kiest zijn eigen beschermgeest, die weer verstoten kan worden als die zijn taak niet naar behoren vervult.

Onder het communisme was de verering van beschermgeesten verboden, maar de laatste jaren worden er weer zogenaamde Dình-feesten gehouden, waarbij de beschermgeest door het dorp gedragen wordt.

Volgens de Vietnamezen heeft de mens twee groepen zielen. De ‘phach’ of ‘via’ begeleidt het lichaam van de geboorte tot de dood.

De tweede groep zielen bestaat uit de drie ‘hon’, is de geestelijke substantie die het lichaam tijdens het sterven verlaat. De doden worden bij het huiselijke voorouderaltaar door ten minste drie generaties vereerd. Daardoor blijven zij aanwezig en nemen zelfs deel aan het gezinsleven. Men communiceert met de voorouders, geeft ze papiergeld en geschenken van papier.

Samenleving

Staatsinrichting

Politieke dtructuur van VietnamFoto: Trangtranmy CC 4.0 International no changes made

Vietnam is een éénpartijstaat. Na de hereniging tussen Noord- en Zuid-Vietnam in 1975 is de Communistische Partij (CP) de enige toegestane partij, en domineert daardoor het politieke leven. Er bestaan onvermijdelijk nauwe banden tussen de Partij en het overheidsapparaat. Het belangrijkste politieke orgaan van de Communistische Partij is het Politbureau, dat negentien leden telt. Het kan decreten uitvaardigen die in feite de status van wet hebben. Toch is de macht van het Politbureau de laatste jaren fors afgenomen.

Er is als het ware een"balancing act" ontstaan tussen Partij, regering en parlement. De leden van het Politbureau worden gekozen uit het parlement, de 450 leden tellende Nationale Assemblee (‘Quoc Hoi’), dat twee maal per jaar bijeenkomt en voor een periode van vijf jaar gekozen wordt. De kandidaten van de Nationale Assemblee worden door de massaorganisaties voorgedragen en in ‘vrije verkiezingen’ gekozen. Iedere Vietnamees behoort namelijk bij en van de massaorganisaties: man, vrouw, jeugd, boer, arbeider, intellectueel, ambtenaar.

De taak van de Nationale Assemblee beperkte zich tot voor kort tot het goedkeuren van door de Partij en het Politbureau geïnitieerde wetgeving, maar zij speelt nu een steeds grotere rol in de Vietnamese politiek. Zo heeft zij het recht om de president, de vice-president, de premier en de vice-premiers te benomen en te ontslaan. Een belangrijke taak is ook de benoeming van ministers en voorzitters van staatsraden, die meestal lid van de CP zijn.

Het dagelijkse bestuur is in handen van een regering (‘State Council’) die bestaat uit de premier, vice-premiers, een Raad van Ministers en overige leden. Het staatshoofd is de president, die wordt gekozen door en uit de leden van de Nationale Assemblee, aan wie hij ook verantwoording schuldig is. De ambtstermijn van de president is vijf jaar en hij is onder andere opperbevelhebber van de strijdkrachten.

Een deel van de besluitvorming is gedecentraliseerd naar provincies, districten en communes. Op die niveaus speelt het lokale bestuur (People's Committees) een zeer belangrijke rol.

Vietnam is onderverdeeld in ruim 50 provincies (’tinh’); de stadsgebieden Hanoi, Haiphong en Ho Chi Minh Stad vallen onder het directe gezag van de centrale overheid. Voor de huidige politieke situatie zie hoofdstuk geschiedenis.

Administratieve indeling

Vietnam administratieve indelingFoto:TUBS CC 3.0 Unported no changes made

provinciehoofdstadaantal inwonersoppervlakte
An GiangLong Xuyen1.933.0003.424 km2
Bac CanBac Can240.0004.796 km2
Bac GiangBac Giang1.380.0003.817 km2
Bac LieuBac Lieu722.0002.485 km2
Bac NinhBac Ninh885.000797 km2
Ba Ria-Vung TauVung Tau660.0001.957 km2
Ben TreBen Tre1.310.0002.247 km2
Binh DinhOui Nhon1.375.0006.076 km2
Binh DuongThu Dau Mhot595.0002.718 km2
Binh PhuocDong Phu490.0006.814 km2
Binh ThuanPhan Thiet860.0007.992 km2
Ca MauCa Mau1.000.0005.204 km2
Can ThoCan Tho1.782.0002.951 km2
Cao BangCao Bang626.0008.445 km2
Dac LacBuon Ma Thuot1.175.00019.800 km2
Da NangDa Nang627.000942 km2
Dong NaiBien Hoa1.765.0005.864 km2
Dong ThapSa Dec1.465.0003.276 km2
Gia LaiPleiku740.00015.662 km2
Ha GiangHa Giang521.0007.831 km2
Hai DuongHai Duong1.625.0001.661 km2
Ha NamHa Nam775.000827 km2
Ha TavHa Dong2.230.0002.147 km2
Ha TinhHa Tinh1.295.0006.054 km2
Hoa BinhHoa Binh715.0001.780 km2
Hung YenHung Yen1.040.000895 km2
Khanh HoaNha Trang925.0005.258 km2
Kien GiangRach Gia1.330.0006.243 km2
Kon TumKon Tum250.0009.934 km2
Lai ChauLai Chau505.00017.131 km2
Lam DongDa Lat745.00010.173 km2
Lang SonLang Son675.0008.187 km2
Lao CaiLao Cai540.0008.050 km2
Long AnTan An1.230.0004.338 km2
Nam DinhNam Dinh1.820.0001.669 km2
Nghe AnVinh2.685.00016.381 km2
Ninh BinhNinh Binh840.0001.388 km2
Ninh ThuanPhan Rang-Thap Cham450.0003.430 km2
Phu ThoPhu Tho1.195.0003.465 km2
Phu YenTuv Hoa710.0005.278 km2
Ouang BinhDong Hoi740.0007.984 km2
Ouang NamTam Ky, Hoi An1.290.00010.406 km2
Ouang NgaiOuang Ngai1.150.0005.856 km2
Ouang NinhHong Gai890.0005.939 km2
Ouang TriDong Ha521.0004.592 km2
Soc TrangSoc Trang1.175.0003.191 km2
Son LaSon La780.00014.210 km2
Tav NinhTav Ninh870.0004.020 km2
Thai BinhThai Binh1.770.0001.509 km2
Thai NguyenSong Cong907.0003.541 km2
Thanh HoaThanh Hoa3.315.00011.168 km2
Thua Thien-HueHué975.0005.009 km2
Tien GiangMy Tho1.625.0002.339 km2
Tra VinhTra Vinh940.0002.369 km2
Tuven OuangTuven Ouang630.0005.801 km2
Vinh LongVinh Long1.045.0001.487 km2
Vinh PhucVinh Yen1.015.0001.371 km2
Yen BaiYen Bai640.0006.808 km2
stadsgebiedhoofdstadaantal inwonersoppervlakte
HaiphongHaiphong1.585.0001.504 km2
HanoiHanoi2.160.000921 km2
Ho Chi MinhHo Chi Minh City4.330.0002.090 km2

Onderwijs

Vietnamese kinderen in SchooluniformFoto: EU Humanitarian Aid and Civil protection CC 2.0 Generic no changes made

Onderwijs is altijd belangrijk geweest in de geschiedenis van Vietnam, vooral geïnspireerd door de leer van Confucius. Vergeleken met andere ontwikkelingslanden heeft Vietnam een vrij goed opgeleide bevolking en daardoor is maar een relatief klein gedeelte van de bevolking analfabeet. De meeste analfabeten zijn te vinden onder de minderheden.

Nog niet zolang geleden was het onderwijs een volledige staatsaangelegenheid. Na de hereniging van Vietnam werden er, in het kader van Doi Moi, vooral in het zuiden veel privé-scholen opgericht.

Vietnam kent een leerplicht voor kinderen van zes tot en met vijftien jaar en de meerderheid van de Vietnamese kinderen (ca. 89%) gaat naar de basisschool. Het basisonderwijs heeft een onderbouw die vijf jaar duurt en een bovenbouw van vier jaar. Doordat leerkrachten slecht zijn opgeleid en scholen kampen met een gebrek aam meubilair en boeken, steken de leerlingen eigenlijk veel te weinig op. Veel kinderen haken na de basisschool al af, ca. een derde van de kinderen bezoekt het voortgezet onderwijs.

Het voortgezet onderwijs duurt drie jaar en kan toegang geven tot hogeschool of universiteit. Er zijn ongeveer honderd instituten voor hoger onderwijs, met universiteiten in Ho Chi Minh Stad, Hanoi, Cantho, Dalat en Hué. Haiphong heeft een Hogere Zeevaartschool en Danang een Technische Hogeschool

Het Medisch Comité Nederland Vietnam (MCNV) heeft in de Centrale Hooglanden van Vietnam sinds 1998 geholpen bij het ontwikkelen van programma’s om mensen met een handicap, met name kinderen, te ondersteunen.

Daarvoor werden onder andere activiteiten voor Geïntegreerd Onderwijs ontwikkeld, gericht op de integratie van kinderen met een handicap in het reguliere onderwijs en in de samenleving.

Het programma voor geïntegreerd onderwijs is nu geïmplementeerd in totaal 31 kleuterscholen en 32 basisscholen. Rond 2000 waren 475 leerkrachten opgeleid in het lesgeven aan kinderen met een handicap, en gingen meer dan 1000 gehandicapte kinderen naar school.

In september 2002 sloot de Nederlandse HBO-raad met het Ministerie van Onderwijs van Vietnam een samenwerkingscontract. De overeenkomst is erop gericht Nederlandse hogescholen te laten helpen bij de ontwikkeling van het beroepsonderwijs in Vietnam. De interesse van de Vietnamezen gaat vooral uit naar de manier waarop Nederlandse hogescholen de samenwerking met het bedrijfsleven vormgeven, en naar de verschillende leerwegen in het hoger beroepsonderwijs.

Vietnam kampt met een tekort aan opleidingsplaatsen voor studenten in het hoger onderwijs. Van de 850.000 schoolverlaters kunnen er slechts 170.000 vervolgonderwijs volgen. De opleiding is echter veelal van theoretische aard en sluit lang niet altijd aan op de vraag van de arbeidsmarkt.

Economie

Algemeen

Beurs VietnamFoto: Trungydang CC 3.0 Unported no changes made

In 1986 besloot de Communistische Partij van Vietnam tot een ingrijpend economisch hervormingsproces (Doi Moi) en openstelling voor handelscontacten met het Westen. Naast staatsbedrijven en collectieve ondernemingen werden volwaardige privéondernemingen toegestaan. Tot dan toe collectieve bedrijven werden verzelfstandigd en zelf verantwoordelijk voor winst, verlies, inkoop, afzet van eindproducten, personeelsbeleid en planning. Andere hervormingen betroffen de handel, de tolcontroles aan de provinciegrenzen, de belasting, de banken, arbeid en prijzen. Grondbezit bleef verboden en buitenlandse investeerders kregen het recht kapitaal of goederen in Vietnam te bezitten. Bedrijven waar buitenlandse bedrijven in investeren mogen niet genationaliseerd worden.

Door het succes van de Doi Moi heeft de Vietnamese economie sinds 1986 een opmerkelijke groei doorgemaakt. Het bruto nationaal product (per hoofd van de bevolking 240 dollar in 1995 en 400 dollar in 2002) groeide tussen 1990 en 1995 met gemiddeld 8,3% per jaar. Buitenlandse investeringen liepen op tot een totaalbedrag van 10 miljard dollar, voornamelijk in aardolie en -gas, bosbouw- en visserijproducten en in toerisme. De inflatie en de werkloosheid (resp. 12,7% en 6,1% in 1995) waren in die jaren aan de hoge kant. Op dit moment is het werkloosheidspercentage gesteld op 6% in de steden en nog geen 1% op het platteland. Het nationaal gemiddelde kwam in 2002 uit op 2,3%.

Ondanks de steun van Wereldbank en IMF ontkwam de Vietnamese economie in 1998 niet aan de financiële crisis in Azië, die vooral toesloeg in de bouw, de export en het toerisme. De groei van het bbp bleef met 4% in 1998 de helft onder de verwachting, maar groeide in 2001 met 6,9% en in 2002 met 7%. De economische groei liep in 1999 terug tot het jarenlang ongekende niveau van 3,5%, terwijl de inflatie steeg tot 9%. De directe buitenlandse investeringen slonken tot twee derde van het totaal in de jaren daarvoor. Dalende export en een handelstekort van 4,5% van het bnp in 1999 verergerden de situatie, maar een betalingsbalanscrisis bleef uit. In de jaren na 1999 raakte de Vietnamese economie weer in een versnelling en groeide het bruto binnenlandsproduct fors. Er bestaat ook een sterke informele, ondergrondse economie, al wordt dat dan ontkend door de overheid. Bureaucratie, corruptie, sluikhandel, vervalsing, prostitutie, gokspelen en drugs zijn zaken die de Vietnamese economie constant bedreigen.

In 1995 is Vietnam toegetreden tot de ASEAN (Associatie van Zuidoost-Aziatische landen). Ondanks soepelere voorwaarden voor buitenlandse investeringen zette de in 1997 ingezette daling van de directe buitenlandse investeringen zich voort. De liberalisering van de handel en de hervorming van verlieslijdende staatsbedrijven stagneerden. Door een handelsakkoord in 2001 tussen de Verenigde Staten en Vietnam en akkoorden met het IMF en de Wereldbank, groeide het vertrouwen van de buitenlandse investeerders weer enigszins. Door het verdrag met de Verenigde Staten kreeg Vietnam een aanmerkelijk betere toegang tot de Amerikaanse markt. In het eerste kwartaal van 2003 nam de export naar de Verenigde Staten toe met 43% ten opzichte van dezelfde periode in 2002. De buitenlandse investeringen stegen ook door de oprichting in Saigon van een kleine aandelenbeurs. Ho Chi Minh Stad is nog steeds het economische zwaartepunt van Vietnam met een economische groei van meer dan 10% per jaar. Samen met de buurprovincies Binh Duong en Dong Nai is de hele regio goed voor 60% van alle buitenlandse investeringen.

Vietnam is in 2007 toegetreden tot de World Trade Organisation (WTO). Het aandeel van de landbouw sector aan de economische productie is blijven krimpen van ongeveer 25% in 2000 tot minder dan 16% in 2013. In diezelfde periode zakte het aandeel van de industrie van 36% naar 33 %. De dienstensector is goed voor ongeveer 51% van het BNP. De armoede is aanzienlijk gedaald en Vietnam werkt er aan om banen te creëren om de beroepsbevolking die met meer dan een miljoen mensen per jaar groeit te aan het werk te houden. De wereldwijde recessie schaadde de op de export gerichte economie. Het BNP groeit in 2017 met 6,8%. Het BNP per hoofd van de bevolking bedroeg $ 6.900 in 2017.

Landbouw, veeteelt, bosbouw en visserij

Rijstverbouw in Sa Pa, VietnamFoto: Ekrem Canli CC 3.0 Unported no changes made

Van het bergachtige Vietnam is slechts 25% van de oppervlakte geschikt voor de landbouw. Het belangrijkste landbouwgebied ligt in de vruchtbare Mekongdelta en verder is de delta van de Rode rivier van belang. Door de succesvolle liberalisering van de landbouw neemt Vietnam inmiddels een tweede plaats op de wereldranglijst van rijst exporterende landen in, na Thailand. Op ca. 60% van het landbouwareaal wordt rijst verbouwd. Verder is Vietnam wereldwijd de grootste exporteur van zwarte peper. Andere belangrijke landbouwproducten zijn: maïs, katoen, fruit, suikerriet, cassave, koffie, thee en rubber. Het gemiddelde bedrijf heeft een geringe omvang en is slechts 0,7 hectare groot.

De veehouderij omvat varkens-, kippen- en buffelfokkerij en is vooral op binnenlands verbruik gericht. De meeste melkkoeien worden in de zuidelijke provincies gefokt.

Ca. 50% van het oppervlak van het noorden is met wouden bedekt, waardoor de houtwinning commercieel zeer aantrekkelijk is. De houtwinning is echter gereglementeerd om de bossen te beschermen, want in 1940 telde Vietnam nog 15 miljoen ha bossen, op dit moment zijn het er minder dan 8 miljoen.

Vietnam heeft een kustlijn van meer dan 3000 kilometer en een uitgebreid netwerk van rivieren, kanalen en meren. De kust- en verre visserij zijn goed ontwikkeld, evenals de visserij op de rivieren en de viskwekerijen (ca. 1 miljoen hectare) in de rijstvelden, die een belangrijke bijdrage aan het voedselpakket leveren. Winstgevend zijn vooral de zoetwatervisserij en de garnalenkwekerijen. De visserij staat wat betreft export op de derde plaats achter ruwe olie en textiel/kleding en ook de visverwerkende industrie breidt zich zeer snel uit. Belangrijkste afnemers van Vietnamese vis en visproducten zijn de Verenigde Staten, Japan en de Europese Unie.

Mijnbouw en energie

Windmolenpark, VietnamFoto: Shansov.net CC 3.0 Unported no changes made

In het noorden zijn de steenkoolbekkens in het achterland van de havenstad Hong Gai van groot belang. De steenkoolreserves bestaan vooral uit antraciet en bedragen tussen de zeven en acht miljard ton, waarvan ca. 600 miljoen ton zich vlak onder de oppervlakte bevindt. De overheid geeft vooralsnog de voorkeur aan de bouw van kolengestookte krachtcentrales in plaats van waterkrachtcentrales, maar er is een kentering gaande naar meer duurzame energiebronnen.

De Vietnamese bodem bevat onder andere ijzer, bauxiet, tin, zink, chroom, koper, wolfraam, lood, goud en mangaanertsen. Een aantal daarvan wordt al gedolven, waaronder ijzererts, kaliumfosfaat, chroom en goud. De ijzerertsvoorraden worden geschat op 560 miljoen ton en de die van kaliumfosfaat, dat wordt gebruikt voor de productie van kunstmest, op 1 miljard ton. Bauxiet kan een belangrijk product worden en er zijn vergevorderde plannen om de bauxietvoorraden te exploiteren voor de productie van aluminium.

Met hulp van de Sovjet-Unie werd er sinds 1984 voor de zuidkust olie gewonnen, maar sinds het uiteenvallen van dat land in 1991 wordt de olie voornamelijk door westerse maatschappijen als Shell en BP gewonnen. Wel behield de Russische Federatie een belang in de Vietnamese olie, o.m. via de joint venture Vietsorpetro. Er is een olieraffinaderij in aanbouw bij Ho Tsji Minhstad. De totale aardgasvoorraden worden geschat op 1,3 triljard m3. De grootste gasvelden liggen in het zuidwesten en zuidoosten van het land.

Industrie

Knopenfabriek, textielindustrie VietnamFoto: Tophu4u2 CC 3.0 Unported no changes made

De industriesector geeft werk aan een kwart van de werkende bevolking, maar kent een mindere groei dan de dienstensector. De industriesector ontwikkelt zich traag en is nogal afhankelijk van buitenlandse investeringen.

De belangrijkste industriële activiteiten zijn geconcentreerd in het noorden en rond Ho Tsji Minhstad. De voornaamste takken daarvan zijn de ijzer- en staalindustrie, de voedingsmiddelen- en de textielindustrie.

De Vietnamese regering geeft hoge prioriteit aan de ontwikkeling van de zware industrie, met name de staal- en autoindustrie.

Vietnam telt een aantal autoassemblagebedrijven die een joint venture met buitenlandse bedrijven zijn aangegaan, o.a. met Daewoo, Toyota en Ford.

Handel

Vietnam ExportFoto:R. Haussmann, Cesar Hidalgo, et.al. CC 3.0 no changes made

Het handelsoverschot van Vietnam neemt de laatste jaren steeds meer toe door een sterk gestegen export. Het overschot voor 2017 bedraagt ongeveer 12 miljard dollar.

In 2001 zorgde een handelsakkoord met de Verenigde Staten ervoor dat de export een enorme impuls kreeg. Met name de invoertarieven daalden zeer sterk, waardoor de Verenigde Staten Japan aflosten als belangrijkste handelspartner. Andere exportpartners zijn China, Zuid-Korea en Maleisië.

De belangrijkste exportproducten waren textiel en kleding, rijst en elektronica. De totale export had een waarde van $214 miljard (2017).

De belangrijkste importproducten waren machines en gereedschappen, auto's en plastic. De totale import had een waarde van $202 miljard (2017). De belangrijkste importpartners zijn China, Zuid-Korea, Japan, Singapore en Thailand.

ICT-sector

Top 10 provincies en steden die bovenaan de Vietnam ICT Index 2019 staan.Foto: Hangthuongvo CC 4.0 International no changes made

De informatie- en communicatietechnologie wordt voor de economische ontwikkeling van Vietnam steeds belangrijker en de overheid steekt er dan ook veel geld in. De Vietnamese consument koopt vooral in eigen land geproduceerde computers en ingevoerde merkloze computers.

Voor multinationals in de software-industrie vormt Vietnam door de zeer lage kostenstructuur een aantrekkelijke markt. In de buitenwijken van Ho Chi Minh Stad is het softwarepark Qua Trung Software City gerealiseerd, waar zich veel Vietnamese maar ook enkele tientallen buitenlandse ondernemingen gevestigd hebben.

Een van de snelst groeiende sectoren is de telecommunicatie. De markt voor mobiele telefoons is zeer winstgevend.

Verkeer

Verkeer in VietnamFoto: Peter van der Sluijs CC 3.0 Unported no changes made

Met name het zuiden heeft een uitgebreid wegennet, dat in totaal 105.000 km meet en waarvan slechts 65% verhard is. Zeer populaire vervoersmiddelen zijn de motor en de brommer. De auto komt steeds meer als vervoersmiddel in trek. De meeste auto’s worden gekocht door particuliere bedrijven, taxiondernemingen en overheidsinstellingen. Particulieren hebben nog maar een beperkt aandeel in alle aankopen.

Het spoorwegnet van Vietnam heeft een lengte van meer dan 3.000 kilometer en ca. 260 stations. Veruit het grootste deel van alle spoorlijnen zijn enkelsporig.

Van groot belang voor het verkeer is de spoorlijn Ho Tsji Minh Stad-Hanoi.

In de uitgebreide Mekongdelta is de binnenscheepvaart van groot belang voor transport van goederen en mensen. De Mekong en de Rode Rivier hebben inclusief zijrivieren en kanalen een totale lengte van meer dan 7.000 kilometer en aan beide rivieren liggen meer dan 30 belangrijke binnenhavens.

Belangrijkste zeehavens zijn Saigon, Haiphong, Ho Tsji Minhstad en Da Nang. Saigon is de belangrijkste haven van het land. De Vietnam Ocean Shipping Agency houdt zich bezig met het vervoer over zee.

De nationale luchtvaartmaatschappij is Vietnam Airlines; Hanoi, Ho Tsji Minhstad en Da Nang hebben internationale luchthavens. Een aantal lokale vliegvelden worden gemoderniseerd en toegankelijk gemaakt voor internationaal vliegverkeer.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Oude stad Hue, VietnamFoto:Dronepicr CC 2.0 Generic no changes made

Het toerisme wordt een toenemende mate een belangrijke sector voor de Vietnamese economie. Geschat wordt dat er in 2004 ca. 2,5 miljoen toeristen Vietnam bezoeken. De meeste buitenlandse bezoekers komen uit China en de Verenigde Staten. Uit Europa komen veel Franse toeristen en uit Nederland kwamen in 2003 ca. 16.000 toeristen.

In de toeristenindustrie werken ca. twee miljoen mensen; 5,5% van de totale beroepsbevolking. De totale accommodatie bedraagt meer dan 70.000 hotelkamers. Op grond van het toenemende aantal toeristen is het zaak om snel extra accommodatie erbij te bouwen.

Baai vanb Halong, VietnamFoto: Disdero CC 3.0 Unported no changes made

Vietnam bezit een aantal toeristische hoogtepunten met Hanoi, Saigon, de keizerlijke stad Hué, de museumstad Hoi An, de baai van Halong, de kust, de stranden en de overblijfselen van de Cham. In ontwikkeling zijn het cruisetoerisme, het avontuurlijke toerisme en zelfs het toerisme voor veteranen uit de Vietnam-oorlog.

Hanoi, VietnamFoto: Alex 69200 vx CC 4.0 International no changes made

Hanoi is een van de belangrijkste culturele centra van Vietnam en al meer dan duizend jaar de hoofdstad. Tal van Vietnamese dynastieën en andere heersers hebben hun sporen achtergelaten in deze stad. Ook al zijn veel van de prachtige historische structuren niet bewaard zijn gebleven heeft de stad nog steeds veel interessante culturele en historische monumenten en is aantrekkelijk voor bezoekers en bewoners. Veel van de koloniale structuren werden gebouwd in een mix van Franse en traditionele Vietnamese bouwstijlen, zoals het nationaal museum van de Vietnamese geschiedenis, het nationaal museum voor schone kunsten van Vietnam en het oude gebouw van de medische faculteit.

Voedselmarktin Hanoi, VietnamFoto: Daderot in het publieke domein

Op culinair vlak kun je spotgoedkoop de heerlijkste maaltijden bestellen. Laat je verrassen door de lokale specialiteiten, de gekruide gerechten vallen bij de liefhebbers zeker in de smaak. Enkele specialiteiten zijn soep met noedels (pho) en kip (ga) of rundsvlees (bo) op smaak gebracht met allerlei soorten kruiden. Rijstnoedels met vis en krab (banh canh) is een heel populair gerecht. Lees meer op de Hanoipagina van landenweb.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

VIETNAM LINKS

Advertenties
• Vietnam verre reizen van ANWB
• Bouw je eigen Vietnam rondreis
• Vietnam Vliegtickets.nl
• Vietnam rondreizen met kinderen
• Tui Vietnam reizen
• Vakantie Vietnam
• Djoser fietsreis - Vietnam & Cambodja
• Bezienswaardigheden Vietnam
• Rondreizen Vietnam
• Rondreis Vietnam
• Hanoi Vliegtickets Tix.nl
• Vietnam Hotels

Nuttige links

Fietsen met tet, tussen tribals en trucks (N)
Reisinformatie Vietnam (N)
Reizendoejezo – Vietnam (N)
Rondreis Vietnam (N)
Sem op Reis Video's over Vietnam (N)
Startpagina Vietnam (N)
Vakantie Vietnam Jouwpagina (N+E)
Vietnam Foto's
Vietnam Reisfotografie
Vietnam Reisstart (N+E)

Bronnen

Krücker, F.-J. / Vietnam

Elmar

Paulzen, H. / Vietnam : mensen, politiek, economie, cultuur, milieu

Koninklijk Instituut voor de Tropen

Peterse, L. / Vietnam

Gottmer/Becht

Te gast in Vietnam

Informatie Verre Reizen

Vietnam

Cambium

Vietnam

Lannoo

Wulf, A. / Vietnam

Het Spectrum

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt augustus 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems