Landenweb.nl

NOORD-IERLAND
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Engels
  Hoofdstad  Belfast
  Oppervlakte  13.843 km²
  Inwoners  ca. 1.871.000
  (2017)
  Munteenheid  pound sterling
  (GBP)
  Tijdsverschil  -1
  Web  .uk
  Code.  GBR
  Tel.  +44

To read about NORTHERN IRELAND in English - click here

Steden NOORD-IERLAND

Belfast

Populaire bestemmingen VERENIGD KONINKRIJK

EngelandNoord-ierlandSchotland
Wales

Geografie en Landschap

Geografie

Noord-Ierland is, naast Engeland, Schotland en Wales, een van de vier landstreken van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, en de enige die niet op het eiland Groot-Brittannië ligt. Noord-Ierland is het noordelijke deel van het eiland Ierland en bestaat uit de graafschappen Antrim, Armagh, County Down, Fermanagh, Derry en Tyrone.

In totaal beslaat Noord-Ierland, ook Ulster genoemd, een oppervlakte van 14.148 km2 en dat is ongeveer een derde van de oppervlakte van Nederland en een zesde van de oppervlakte van het gehele Ierse eiland.

advertentie

Noord-Ierland SatellietfotoPhoto: Publiek domein

Noord-Ierland grenst in het zuiden en westen aan de Ierland en verder aan de Atlantische Oceaan en aan de Ierse Zee, de Donegalbaai en het Noordkanaal. West-Schotland ligt op het meest nabije punt slecht 21 km van Noord-Ierland. De kustlijn is ca. 362 km lang en loopt van Lough (Lake) Foyle in het noordwesten tot de Mourne Mountains in het zuidoosten.

Van de vele eilandjes voor de kust van Noord-Ierland zijn er een aantal toeristisch interessant, o.a. Tory Island, Rathlin Island en de Copeland Islands (Lighthouse Island, Great Copeland en Mew).

Landschap

Landschappelijk komt Noord-Ierland sterk overeen met de Ierse Republiek. Het heeft spectaculaire rotskusten en baaien, groen heuvelland, hoogveen en veel rivieren. Bovendien bezit Noord-Ierland het grootste meer van het Verenigd Koninkrijk, Lough Neagh (ca. 390 km2). Andere grote meren zijn Lough Foyle en Lough Erne.

Noord-Ierland bevat drie ‘bergachtige’ streken: de Sperrin Mountains in het noordwesten, het Antrim Plateau langs de noordoost kust en de Mourne Mountains in het zuidoosten. In de Mourne Mountains ligt het hoogste punt van Noord-Ierland: Slieve Donard met 848 meter. Andere ‘hoge’ toppen zijn Slieve Sawel met 683 meter, de Cuilcagh met 640 meter en Slieve Croob met 535 meter.

advertentie

Slieve Donard, hoogste berg van Noord-IerlandPhoto:Albert Bridge CC 2.0 Generic no changes made

De drie langste rivieren van Noord-Ierland zijn: de River Bann (129 km), de River Blackwater (160 km) en de River Lagan (60 km).

Klimaat en Weer

Door de invloed van de warme Golfstroom heeft Noord-Ierland een mild en gematigd klimaat.

advertentie

Na regen komt zonneschijn Noord-IerlandFoto: Giuseppe Milo CC 3.0 Unported no changes made

Het weer kan zeer wisselvallig zijn. Regen, mist en zon wisselen elkaar dan soms razendsnel af. In het westen valt de meeste neerslag, ca. 2030 mm; in het oosten en zuidoosten valt jaarlijks tussen de 760 en 1010 mm. De lente is normaal gesproken de droogste periode, de zomer- en de winterperiode zijn het natst. Sneeuwen doet het bijna nooit en als het sneeuwt dan is het nooit in grote hoeveelheden.

Er is betrekkelijk weinig temperatuurverschil tussen de verschillende seizoenen. De gemiddelde dagtemperatuur van april tot september ligt rond de 18 graden.

Samengevat:

Planten en Dieren

Planten

advertentie

Grasklokje Noord-Ierland Foto: Toubib CC 3.0 Unported no changes made

Het Ierse eiland wordt ook wel het “groene eiland” genoemd vanwege de vele tinten groen die het eiland overheersen. Slechts 5% van het eiland is bedekt met bos, veelal aangeplant naaldhout. In een ver verleden was een groot deel van het eiland bedekt met bossen, maar overbeweiding en houtkap tussen de 16e en 18e eeuw leidde tot grootschalige ontbossing.

In de graafschappen en rond Belfast komen de volgende voor die streek typische plantensoorten veel voor:

Noord-Ierland kent vele bijzondere plantensoorten, hieronder een willekeurige opsomming:

advertentie

Schroeforchis Noord-IerlandFoto: Brett Francis CC 2.5 Generic no changes made

gulden sleutelbloem, witte muggenorchis, vlottende waterranonkel, kruipbraam, alpenschaarde, bergsteenbreek, bokjessteenbreek, lijmkruid, bieslelie, betonie, klein tasjeskruid, vals melkviooltje, veenmosorchis, veenreukgras, bosgerst, waterviolien, glad biggenkruid, moeraslathyrus, kliflamsoor, slijkgroen, moeraswolfsklauw, boshengel, poleimunt, blauw klokje, stofzaad, vogelnestje, bijenorchis, harlekijn, klimopbremraap, eenzijdig wintergroen, pilvaren, lansvaren, muskuskruid, piramidezenegroen, stijf struisriet, poolzegge, strandduizendguldenkruid, ongelijkbladige distel, smalle orchis, klein glaskroos, dwergnaaldgras, moeraswespenorchis, groene wespenorchis, dopheide, scherpe fijnstraal, vuilboom, bosooievaarsbek, gebogen driehoeksvaren

Zeer bijzonder voor Noord-Ierland is de schroeforchis of Iers vrouwenschoentje, een zeldzame orchideeënsoort.

Dieren

advertentie

Dwergvleermuis Noord-IerlandFoto: Barracuda 1983 CC 3.0 Unported no changes made

Noord-Ierland is rijk aan vleermuizen. De gewone dwergvleermuis komt veel voor. Ze zijn slechts 4,5 cm groot en wegen niet meer dan enkele grammen. Andere soorten zijn de kleine dwergvleermuis, Nathusius dwergvleermuis, Daubenton’s watervleermuis, bruine grootoorvleermuis, baardvleermuis en de franjestaart. De bosvleermuis of Leisler’s vleermuis is in heel Europa zeldzaam geworden, maar komt in Noord-Ierland nog algemeen voor.

Ca. 15.000 witbuikrotganzen vliegen elk jaar in de herfst vanuit het noordoosten van Canada naar Ierland en Noord-Ierland om te overwinteren, o.a. in de nabijheid van het Strangford Lough.

De kolibrievlinder kwam tot voor kort niet voor in Noord-Ierland vanwege de kou; het is typisch een vlinder die alleen voorkomt in mediterrane landen. Door de opwarming van het klimaat wordt het diertje nu ook al in Noord-Ierland gesignaleerd.

advertentie

Ierse HaasFoto:Jimmy Edmonds (CC BY-SA 2.0) no changes made

De Ierse haas is sterk verwant met de poolhaas. Hij is wat kleiner dan de gewone bruine haas en heeft ook wat kortere oren en een witte staart.

Noord-Ierland is rijk aan spinnen: o.a. kruisspin, huisspin, gewone strekspin, streepjesspin, kraamwebspin, waterspin, wolfspin, roodwitte celspin en huiszebraspin.

Geschiedenis

Oudheid

Ongeveer 6000 jaar voor Christus vestigden zich in Ierland kleine groepjes jagers. Met name aan de noord- en oostkust zijn van deze mensen vuurstenen wapens en werktuigen gevonden. In de late steentijd (v.a. 3000 voor Chr.) drongen vanuit het Middellandse-Zeegebied en de Atlantische kust andere volken Ierland binnen. Zij bedreven wat landbouw, hielden dieren en stichtten vele megalithische grafmonumenten.

Megalithisch grafmonument IerlandFoto: Ronan Delaney CC 4.0 International no changes made

Het bronzen tijdperk duurde van ongeveer 2000 voor Chr. tot 500 voor Chr. Van die periode zijn nog veel wapens, gereedschap en (o.a. gouden) sieraden te zien in het National Museum te Dublin. Vanaf de vijfde eeuw voor Chr. vielen de uit Spanje, Frankrijk en Zuid-Duitsland afkomstige Kelten in golven Ierland binnen. Ze hadden ijzeren wapens en o.a. daardoor weinig moeite de autochtone bevolking te onderwerpen. De Kelten spraken een Indo-Europese taal, die de basis zou vormen voor het Iers of Gaelic. De Kelten leefden volgens het clansysteem, zo’n 150 kleine koninkrijkjes (tuatha) met aan het hoofd een opperkoning (Ard Rí). Het Keltische volk was verdeeld in drie klassen, de vrijen (krijgers), de onvrijen (o.a. druïden, muzikanten en dichters) en slaven. De Keltische samenleving kende verder geen schrift maar had wel een hoog aangeschreven vertelcultuur. De Romeinen lieten de Kelten met rust waardoor de Keltische cultuur tot grote bloei kon komen. De val van het Romeinse rijk, vanaf de derde na Chr., leidde tot een periode die ook wel de “Golden Age” genoemd werd.

Middeleeuwen

St Patrick IerlandFoto: Andy Coan CC 2.0 Generic no changes made

In 432 kwam St. Patrick naar Ierland en bekeerde binnen enkele tientallen jaren heel Ierland. St. Patrick en zijn volgelingen stichtten overal kerken en kloosters en introduceerden bovendien het Latijnse alfabet. Door de problemen op het vasteland van Europa (o.a. de Volksverhuizing) was het relatief rustig in Ierland. Vele geleerden en kloosterordes vluchtten naar Ierland waardoor kunsten en wetenschap opbloeiden. De kunst van het schrijven en het illustreren bereikte een zeer hoog niveau; het Book of Kells behoort tot de mooiste geïllustreerde manuscripten uit die periode.

Aan de Golden Age kwam een einde door de invallen van de vikingen. Vooral de kloosters werden geplunderd. Langs de kust werden door de vikingen handelsposten gevestigd waaruit later steden zoals Dublin, Waterford en Cork ontstonden. Ook voerden ze de geldeconomie in. In 1014 werden de vikingen verslagen bij Clontarf. Hierna versnipperde het land en viel ten prooi aan onderlinge twisten.

Één van die afgezette koningen riep de hulp in van Anglo-Normandische troepen (Engeland en Normandië waren in die tijd door een personele unie met elkaar verbonden) en dat was het begin van een bijna 800-jarige overheersing door de Engelsen. De Ieren verzetten zich uiteraard hevig tegen de bezetters en het lukte de Anglo-Normandiërs niet om de Ieren echt te onderwerpen. Integendeel, de Anglo-Normandiërs gingen min of meer op in de Ierse bevolking en namen gebruiken en taal over.

Ierland blijft katholiek

Henry VIII Noord-IerlandFoto: Publiek domein

In de vijftiende eeuw werden grote delen van Ierland dan ook overheerst door de FitzGeralds uit Kildare, een Anglo-Normandisch geslacht. Een grote verandering ving aan met de breuk van Hendrik VIII met de katholieke kerk. Hendrik stelde zichzelf aan het hoofd van de eigen anglicaanse kerk, die hij natuurlijk ook in Ierland wilde invoeren. De Ieren weigerden echter en bleven katholiek, zelfs toen Hendrik kloosters sloot en het priesterschap verbood. Na de verloren opstand van 1534 werd Ierland in 1540 verdeeld in 32 graafschappen.

Tweedeling Noord-Ierland

In de loop van de zestiende eeuw onderwierpen de Tudor vorsten Hendrik VIII, Edward VI, Mary I en Elisabeth I geheel Ierland en ging de Keltische orde langzaam ten onder. In 1558 verbood Elisabeth I het opdragen van de heilige mis, waarna de katholieke kerk ondergronds ging.

Ulster (Noord-Ierland) bood de meeste weerstand tegen de politiek van Elisabeth I. Een drie jaar durende opstand volgde, maar ging verloren. Het gevolg was dat veel Ierse leiders vluchtten naar het Europese vasteland, de “Flight of the Earls”. Op dat moment werd Ierland volledig overheerst door de Engelsen. De zes noordelijke graafschappen kwamen in bezit van Schotse en Engelse protestanten, tot grote woede van de katholieke Ieren. Hier begon in feite de tweedeling van Noord-Ierland die tot op de dag van vandaag voor vele problemen zorgde.

Ierse opstanden

Battle of the BoyneFoto: Publiek domein

In 1641 kwamen de Ieren weer in opstand tegen de Engelsen die door Oliver Cromwell, die in Engeland na een burgeroorlog aan de macht was gekomen, bloedig werd neergeslagen. Tienduizenden Ieren vonden de dood. In 1660 herstelde de monarchie zich in Engeland en kregen de Ieren weer hoop op rechtsherstel. Jacobus II werd echter opgevolgd door de protestante Willem III (van Oranje) die na de Battle of the Boyne in 1690 het protestantse overwicht herstelde. De kleine groep protestanten voelde zich toch niet veilig tegenover de grote massa katholieken die in grote armoede leefden. Tussen 1695 en 1705 werden de “Penal Laws” ingevoerd, die de katholieke Ieren bijna al hun rechten ontnam. Als reactie hierop emigreerden vele Ieren naar de Verenigde Staten. De Ieren die bleven probeerden ondergronds de Ierse cultuur te behouden. In 1778 werden de Penal Laws wat verzacht o.a. doordat Engeland verschillende oorlogen voerde en bang was voor een grote opstand in Ierland. Er werd zelfs een, weliswaar alleen uit protestanten bestaand parlement geïnstalleerd. De idealen van de Franse Revolutie in 1789 leidde tot de oprichting van de United Irishmen door Theobald Wolfe Tone.

Ierse zelfbestuur opgeheven

Muurschildering ter nagedachtenis vanFoto: Keith Ruffles CC 3.0 Unported no changes made

Zij streefden naar een onafhankelijke Ierse Republiek met gelijke rechten voor protestanten en katholieken. In 1794 werden dit soort organisaties door de Engelsen verboden. In het noorden daarentegen wilden de protestanten niets liever dan bij Engeland blijven. De nu nog steeds bestaande Orange Order en de Engelsen onderdrukten dan ook een poging tot revolutie in 1798 door Tone.

Door de Act of Union van 1800 werd het beperkte Ierse zelfbestuur weer teruggedraaid en Ierland in zijn geheel bij het Verenigd Koninkrijk ingelijfd. Dit zou tot 1921 duren. In de 19e eeuw herstelde de katholieke kerk zich enigszins met als hoogtepunt het innemen van een zetel in het Engelse parlement door de katholiek David O’Connell.

Tussen 1845 en 1847 leed Ierland honger door drie opeenvolgende mislukte aardappeloogsten (Great Famine). Anderhalf miljoen Ieren stierven van honger of door epidemieën. Eveneens anderhalf miljoen Ieren emigreerden naar met name de Verenigde Staten en Australië. De Engelse regering bood nauwelijks hulp, integendeel: de export van graan, vlees en zuivel naar Engeland ging gewoon door.

In 1872 kregen de Ierse pachters door de invoering van geheime verkiezingen iets meer rechten. Ze vonden dat echter niet genoeg en richtten de Land League op. Overal werd actie gevoerd en dit leidde uiteindelijk tot het afschaffen van het pachtsysteem. Pogingen om zelfbestuur te krijgen, Home Rule genaamd, strandden vooralsnog.

Begin 20e eeuw

In het begin van de 20e eeuw werden er diverse politieke (militante) bewegingen opgericht zoals Sinn Féin (Wij Alleen), de Irish Socialist Republican Party en de Irish Citizen Army, die allemaal sterk nationalistische trekjes vertoonden. In 1912 nam het Lagerhuis de Home Rule Bill aan. Door een veto van het Hogerhuis ging dit echter niet door. De Noord-Ierse Oranjemannen zagen het Ierse nationalisme met lede ogen aan en richtten zelfs een eigen leger op, de Ulster Volunteers.

Er leek een burgeroorlog uit te gaan breken toen de nationalisten (Irish Republican Brotherhood) ook een eigen leger oprichtten, de Irish Volunteers. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog veranderde echter alles. Honderdduizenden Ieren vochten mee aan geallieerde zijde en dachten hierdoor recht op zelfbestuur te kunnen claimen, als een soort beloning.

De Irish Republican Brotherhood zag echter juist in de Britse zwakte een gelegenheid om zelfbestuur te bewerkstelligen. Dit alles leidde in 1916 tot een opstand in Dublin. Door een slechte organisatie kwam de Paasopstand al snel tot een eind. De Engelsen stuurden een klein legertje en executeerde veertien opstandelingenleiders.

Éamon de Valera, Sinn Féin-voorman, bleef in leven doordat hij een Amerikaans paspoort had. De parlementsverkiezingen van 1917 werden gewonnen door Sinn Féin. De gekozenen namen hun zetel in Westminster echter niet in, maar kwamen in Dublin bijeen. Onder leiding van De Valera ondertekende men alsnog de onafhankelijkheidsverklaring van de Paasopstand.

Éamon de ValeraFoto: Publiek domein

Noord-Ierland blijft verbonden met het Verenigd Koninkrijk

De Britten stuurden een paramilitaire politiemacht naar Ierland en vochten een bittere strijd uit met de in 1919 opgerichte Irish Republican Army (IRA). In juli 1919 sloot men een wapenstilstand. Na onderhandelingen kreeg Ierland in 1921 de status van vrijstaat binnen het Britse Gemenebest. Men mocht zelfs een eigen buitenlands beleid voeren.

Het land werd wel in tweeën gedeeld; de zes noordelijke graafschappen (Ulster) bleven verbonden met het Verenigd Koninkrijk, de overige 26 graafschappen vormden de Irish Free State. Het verdrag veroorzaakte wel een splitsing binnen de IRA. De Republicans of Irregulars onder leiding van De Valera gingen niet akkoord. Het leidde tot een bloedige burgeroorlog die in 1923 gewonnen werd door de voorstanders van het verdrag.

In 1926 richtte De Valera een nieuwe partij op, de Fianna Faíl. Deze partij won de verkiezingen van 1932 en De Valera werd premier.

Scheiding Noord-Ierland en ierlandFoto: Publiek domein

Ierland onafhankelijke republiek

Het Verenigd Koninkrijk verkeerde in 1934 na het aftreden van Edward VIII in een staatsrechtelijke crisis. De Valera en het parlement namen een nieuwe wet aan waardoor de Britse koning als staatshoofd werd afgezet.

Op dat moment werd Ierland een souvereine staat binnen het Gemenebest. In 1938 werd Douglas Hyde gekozen tot de eerste president. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef Ierland officieel neutraal, alhoewel De Valera en ook de IRA enige pro-Duitse (en dus anti-Engelse) sentimenten niet ontzegd konden worden. In 1948 werd de regering van De Valera afgelost door een coalitie waarvan Fine Gael de grootste partij was.

Deze regering riep in 1949 Ierland tot republiek uit en verliet zo het Britse Gemenebest. Met het aantreden van premier Seán Lemass ging het economisch gezien weer de goede kant op. Buitenlandse bedrijven werden binnengehaald via gunstige vestigingsbepalingen en lage belastingtarieven. De landbouw profiteerde met name van de toetreding in 1973 tot de Europese Unie. Door de crisis in de jaren tachtig steeg de werkloosheid weer snel (tot wel 19% van de beroepsbevolking), en verlieten 300.000 mensen het land. De parlementsverkiezingen van 1990 werden verrassend gewonnen door Mary Robinson. September 1997 trad Mary Robinson af als president en werd opgevolgd door Mary McAleese.

Noord-Ierse kwestie

In de periode vanaf de stichting van Noord-Ierland tot aan de jaren zestig was er sporadisch sprake van ernstige ongeregeldheden tussen katholieken en de protestantse bestuurders. In de jaren zestig ontstond er langzamerhand onder de katholieken een beweging die gelijke rechten opeiste. Hun acties werden door de protestantse meerderheid als zeer bedreigend gezien waardoor er met veel machtsvertoon op werd gereageerd.

De spanningen in Noord-Ierland liepen daardoor snel op en in 1968 begonnen de eerste onlusten. In 1969 kwam het tot een splitsing tussen de ‘traditionals’ of ‘rode’ IRA-leden en de ‘provisionals’ of ‘groene’ IRA-leden. De eerst genoemden voerden de strijd met traditionele middelen, terwijl de tweede het systeem van de stadsguerrilla hanteerden. In Engeland groeide het idee dat de wijze waarop het protestantse bestuur zijn macht gebruikte het probleem eerder verergerde dan oploste. Om te voorkomen dat de situatie geheel uit de hand zou lopen, koos Londen daarom uiteindelijk voor de afschaffing van het zelfbestuur. Om de orde te herstellen werden Britse troepen naar Noord-Ierland gestuurd. Die werden met gejuich ontvangen door de meerderheid van de katholieken. De meer extreme delen van de katholieken zagen in de Britse troepen echter bezetters. De troepen werden voor deze extremisten dan ook legitieme doelen.

Confict Londonderry 1971Foto: Publiek domein

Voor de Britse troepen bleek het al spoedig uiterst lastig om onderscheid te maken tussen gewone katholieken en extremisten van de IRA. Dat bleek op een uiterst pijnlijke wijze door de wijze waarop het leger reageerde tijdens een vreedzame demonstratie in Londonderry, door de nationalisten aangeduid als Derry. Wat er die dag precies is gebeurd is nog steeds onderwerp van onderzoek door een commissie. Vaststaat echter dat op die bewuste zondag in 1972, ‘Bloody Sunday’, 13 katholieken werden doodgeschoten door Britse militairen. Die gebeurtenis was koren op de molen van de extremisten.

In de katholieke gemeenschap begon de aanhang van de gematigde Social Democratic and Labour Party geleidelijk af te nemen en de aanhang van de aan de IRA verbonden partij Sinn Féin snel toe te nemen. Aan protestantse zijde verminderde de aanhang van de traditione Unionistische partij. De radicale groepering rond de militante dominee Ian Paisley zag haar aanhang daarentegen snel groeien. Sinds Noord-Ierland in 1972 onder direct bestuur van de Britten geplaatst werd, richtte de IRA zijn terroristische activiteiten ook op objecten in Groot-Brittannië en op het Europese continent. In februari 1972 voerde de IRA voor de eerste maal een op Groot-Brittannië gerichte aanslag buiten het Ierse eiland uit. Een rechtstreekse aanval op de Britse regering van Margaret Thatcher vond plaats op 12 oktober 1984. Een bom in het Grand Hotel in Brighton, waar de Conservatieve Partij haar partijcongres hield, doodde vijf mensen. Op 7 februari 1991 werd met een mortier een aanval uitgevoerd op Downing Street 10, de ambtswoning van de Britse premier. Twee zware bomexplosies in de Londense City, in april 1992 en een jaar later opnieuw, waren bedoeld om het financiële hart van Groot-Brittannië te treffen. Ook in Nederland werd door de IRA een aanslag gepleegd (Roermond, 1990).

Aan de reeks aanslagen kwam pas in september 1994 een voorlopig einde toen de IRA een wapenstilstand afkondigde. Men probeerde via onderhandelingen tot een vreedzame oplossing van het conflict te komen, die echter vastliepen op de onwil of onmacht van alle betrokken partijen. Het was dan ook niet vreemd dat de IRA in 1996 haar terroristische activiteiten hervatte. In juli 1997 kondigde de IRA opnieuw een bestand af en kon Sinn Féin, de politieke arm van de IRA, deel gaan nemen aan nieuwe vredesonderhandelingen. Het was voor het eerst in 25 jaar dat de partijen officieel met elkaar praten.

In moeizame onderhandeling, waarbij ook de Verenigde Staten een aanzienlijke rol hebben gespeeld, werd in 1998 een akkoord bereikt tussen Ierland, Noord-Ierland en Groot-Brittannië, het Goede-Vrijdagakkoord. Een van de bepalingen was dat de aanspraken op het grondgebied van Noord-Ierland uit de grondwet van de Ierse Republiek zouden worden geschrapt.

In een referendum stemde 71% van de Noord-Ieren in met het Goede-Vrijdagakkoord. In juni van dat jaar werden er verkiezingen voor de Assemblee gehouden, die werden gewonnen door de Ulster Unionist Party (UUP) van David Trimble en de SDLP van John Hume. Beide mannen kregen eind dat jaar voor hun bemoeienissen de Nobelprijs voor de Vrede. Ontevreden IRA-leden, onder de naam Real IRA, probeerden het vredesproces te frustreren door een verschrikkelijke bomaanslag in Omagh, maar het vredestij was niet meer te keren.

In 1999 werd overeenstemming bereikt over regeringsdeelname van Sinn Féin en over de ontwapening door de IRA. Die ontwapening verliep aanvankelijk zeer moeizaam en leidde er zelfs toe dat de Britse regering de executive al haar bevoegdheden ontnam.

21e eeuw

Pas op 24 oktober 2001 begon de IRA, onder druk van Sin Féin, daadwerkelijk met het inleveren haar wapens. Als reactie daarop begon het Britse leger met de ontmanteling van haar militaire installaties.

In oktober 2002 werden de Noord-Ierse regering en het regionale parlement van Noord-Ierland op non-actief gezet na beschuldigingen dat de IRA via Sinn Féin zou zijn geïnfiltreerd in het Britse ministerie voor Noord-Ierse Zaken.

Gerry Adams leider van de Sinn FéinFoto: Publiek domein

Op 6 april 2005 riep de leider van Sinn Féin, Gerry Adams, de IRA op om een einde te maken aan de gewapende strijd. Het was voor het eerst dat Adams openlijk de IRA opriep om de wapens neer te leggen. Adams riep de IRA op een politieke oplossing na te streven om een einde te maken aan het Britse bestuur.

In mei 2005 stapte David Trimble op als leider van de UUP, nadat hij zijn zetel in het Britse parlement bij verkiezingen had verloren.

Op 28 juli 2005 droeg de IRA haar leden op om een einde te maken aan de gewapende strijd. In een historische verklaring zei de organisatie dat de gewapende strijd was opgegeven en dat men ook een einde wilde maken aan alle criminele activiteiten van IRA-leden. Bovendien voegde men daar aan toe dat de IRA haar doelstellingen alleen nog via politieke wegen wilde bereiken.

In april 2007 kwam er dankzij de bemoeienis van de Britse regering een overeenstemming over een nieuwe coalitie tussen de protestantse voorman Ian Paisley en de katholieke voorman Gerry Adams tot stand. Deze coalitie kreeg zijn beslag op 8 mei 2007 toen de nieuwe coalitie werd beëdigd. Sindsdien heeft Noord-Ierland weer zelfbestuur nadat het sinds 2002 rechtstreeks door de centrale overheid van het Verenigd Koninkrijk was bestuurd. Ian Paisley werd de nieuwe premier, de katholiek Martin McGuinness de nieuwe vicepremier. Opmerkelijk, omdat de twee tot voor kort felle tegenstanders van elkaar waren.

Op 31 juli 2007 om 24.00 verlieten de Britse troepen het Noord-Ierse territorium na een 38-jarige bezetting. Op 1 augustus nam de politie de taken van het leger over.

Oranjemarsen van protestanten in Noord-Ierland hebben in juni 2009 op meerdere plaatsen geleid tot rellen. Daarbij raakten ongeveer tien politieagenten gewond. Volgens een woordvoerder van de politieke partij Sinn Fein, in het verleden de politieke tak van terreurbeweging IRA, zitten splintergroeperingen als Real IRA achter de onlusten. Ook in 2013 is het onrustig tijdens de oranjemarsen.

Protest van Sinn Féin tegen een harde buitengrens van Noord-IerlandFoto: Sinn Féin CC 2.0 Generic no changes made

In 2017 kan de Britse premier Theresa May alleen maar aanblijven dankzij de steun van Noord-Ierse Unionisten. VIn 2020 is de grens tussen Noord-Ierland en Ierland weer een issue omdat het nu een harde buitengrens is tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU.

Zie verder ook de geschiedenis van Engeland op Landenweb.

Bevolking

George Best, Iconische Noord-Ierse voetballerFoto: Andy Welsh CC 2.0 Generic no changes made

Het aantal inwoners van Noord-Ierland bedraagt 1.876.695 (2017). De meeste inwoners wonen op het platteland. De verhouding is ongeveer 45% op het platteland en 55% in de steden. Naast de oorspronkelijke Ierse bevolking wonen er ook veel afstammelingen van Engelse en Schotse kolonisten. De bevolkingsdichtheid bedraagt ca. 133 personen per km2. De bevolkingsdichtheid per graafschap is echter zeer verschillend.

De hoofdstad van Noord-Ierland is Belfast (Gaelic: Beal Feirst) met 333.000 inwoners (2017). Andere grotere steden zijn: Londonderry of Derry, Newry, Ballymena, Craigavon, Dungannon, Lisburn, Coleraine, Omagh en Enniskillen.

Taal

In Noord-Ierland is over het algemeen Engels de voertaal. De meeste inwoners zijn immers nazaten van Engelse en Schotse kolonisten die in voorgaande eeuwen Noord-Ierland koloniseerden. Het Engels dat hier gesproken wordt, heeft een typisch eigen lokaal accent.

Gaelic (Iers) wordt nog hier en daar gesproken door het katholieke volksdeel, hoewel de vele Gaelic plaatsnamen in Noord-Ierland anders doen vermoeden.

Tweetalig straatnaambord Noord-IerlandFoto:Nogger at English Wikipedia CC 3.0 Unported no changes made

Het Midden-Noordierse Engelse dialect laat invloeden zien vanuit de Engelse West Midlands en vanuit Schotland. Het verschilt hierdoor duidelijk van het Engels dat in Ierland gesproken wordt, het ‘Hiberno-English’.

Er zijn ook nog kleine verschillen in uitspraak tussen het katholieke en het protestantse bevolkingsdeel. Het beste voorbeeld hiervan is de letter ‘h’, die protestanten uitspreken als ‘aitch’, zoals in het Britse Engels, en katholieken als ‘haitch’, zoals in het Hiberno-Engels.

Het ‘Ulster Scots’ (ook wel Scotch-Irish, Ullans of Hiberno-Scots) stamt af van het Lowland Scots en wordt op nog enkele plaatsen in Noord-Ierland gesproken. Het Ulster-Scots werd eind vorige eeuw door het European Charter for Regional and Minority Languages officieel erkend als een Europese regionale taal.

Wat de allochtone bewoners in Noord-Ierland betreft is het Chinees de meest gesproken taal, hoewel de Chinese bevolkingsgroep met 8000 personen niet erg groot is.

Godsdienst

Algemeen

St Patrick's Church of Ireland Noord-ierlandFoto: JohnArmagh CC 3.0 Unported no changes made

De rooms-katholieke kerk is het grootste afzonderlijke kerkgenootschap in Noord-Ierland. Toch zijn alle protestantse groeperingen samen in de meerderheid. De katholieke bevolkingsgroep bedraagt ca. 45% van de bevolking en woont vooral in de steden Belfast en Londonderry. De grootste protestantse groeperingen zijn de presbyterianen en de Church of Ireland. De presbyterianen zijn van voornamelijk Schotse afkomst, de leden van de anglicaanse Church of Ireland zijn voornamelijk van Engelse afkomst en domineren het maatschappelijke leven in Noord-Ierland grotendeels.

Rooms-Katholiek kerk in Holywood Noord-IerlandFoto:Ross CC 2.0 Generic no changes made

The Troubles

Noord-Ierland is verdeeld: de katholieken willen dat de Britten vertrekken en Noord-Ierland bij Ierland gaat horen. De protestanten willen daarentegen dat Noord-Ierland bij Engeland blijft horen.

Deze patstelling, eufemistisch “The Troubles” genoemd, zorgt ervoor dat de katholieken en protestanten al vele jaren een bloedige ruzie hebben. Er zijn al duizenden doden gevallen en iedereen heeft wel familie die door de ene of de andere partij vermoord is.

Samenleving

Staatsinrichting

Noord-Iers parlementsgebouwFoto: Dom0803 CC 3.0 Unported no changes made

Noord-Ierland maakt deel uit van het Verenigd Koninkrijk en bevindt zich na een periode van politieke onrust in een overgangsfase naar zelfbestuur.

In 1920 werd het Noord-Ierse parlement of ‘Stormont’ ingesteld, bestaande uit een Lagerhuis en een Senaat. In datzelfde jaar kreeg Noord-Ierland autonomie wat betreft binnenlandse aangelegenheden. In die tijd werd de Britse Kroon vertegenwoordigd door een gouverneur. In 1972 kwam er een voorlopig einde aan de binnenlandse autonomie en werd de Britse minister voor Noord-Ierland de hoogste autoriteit. In 1973 werd het Noord-Ierse Lagerhuis afgeschaft en vervangen door een Assemblee.

In 1974 werd Noord-Ierland direct onder Brits gezag geplaatst en in 1982 werd er een nieuwe Assemblee gekozen. In juni 1986 werd deze weer voor onbepaalde tijd ontbonden, maar na het Goede-Vrijdag-akkoord van 1998 werd de Assemblee weer opnieuw geïnstalleerd.

De Assemblee benoemt de premier, die een regering dient samen te stellen van zowel katholieken als protestanten, de ‘Executive’. De Assemblee en de Executive hebben slechts beperkte bevoegdheden: belangrijke zaken als veiligheid openbare orde en justitie vallen onder de verantwoordelijkheid van de Britse staatssecretaris voor Noord-Ierse aangelegenheden.

In de Assemblee zijn acht nationalistische en loyalistische partrijen vertegenwoordigd. Het linkse Sinn Féin is de zeer omstreden legale vleugel van de illegale Irish Republican Army (IRA), die tot voor kort met geweld en terroristische activiteiten zocht naar hereniging met Ierland.

Noord-Ierland vaardigt achttien leden af naar het Britse Lagerhuis.

Noord-Ierland wordt op verschillende manieren aangeduid. De politiek meest neutrale term is ‘the North’. Unionisten spreken liever van ‘the Province’. Nationalisten prefereren ‘the six counties’.

Ulster was de naam van een van de vier oude provincies van Ierland. Voor de huidige politieke situatie zie hoofdstuk geschiedenis.

Onderwijs

Queens University Noord-IerlandFoto: Man Vyi in het publieke domein

De onderwijsplicht in Noord-Ierland geldt voor kinderen tussen vijf en zestien jaar. Het ‘Department of Education’ bestuurt alle door de staat geleide scholen. Er zijn ca. 900 basisscholen en ca. 230 scholen voor voortgezet onderwijs. Verder zijn er nog diverse scholen voor speciaal en technisch onderwijs en zeventien privé-scholen.

Noord-Ierland kent verschillende institueten voor wetenschappelijk onderwijs. De belangrijkste universiteiten zijn Queen’s University en de University of Ulster. De Queen’s University uit 1849 is de oudste en meest prestigieuze universiteit van Noord-Ierland met meer dan 25.000 fulltime en parttime studenten.

In 1968 opende in Coleraine de University of Ulster haar deuren.

Typisch Noord-Iers

IRISH REPUBLICAN ARMY of IRA

De Irish Republican Army of IRA is de naam voor verschillende paramilitaire organisaties die zich het ‘Ierse Republikeinse Leger’ noemen. Zij streven, vaak met geweld, een eilandbrede Ierse staat na, zonder banden met het Verenigd Koninkrijk.

Allen zeggen ze af te stammen van het eerste Ierse Republikeinse Leger, het ‘leger’ van de Ierse Republiek zoals deze door de Dáil Éireann werd opgericht in 1919. Naar deze groep wordt gerefereerd als de ‘Old IRA’.

Muurschildering PIRA Noord-ierlandFoto: Publiek domein

Verder zijn er de:

Provisionele IRA (PIRA): een republikeinse afscheidingsgroepering in de jaren 1970, geassocieerd met Sinn Féin, en bekend van de bomaanslagen tussen 1960 en 1990

De Real IRA: afsplitsing van de PIRA

Continuity IRA: afsplitsing van de IRA

Official IRA: niet meer bestaande marxistische politieke partij

Op 28 juli 2005 heeft De IRA zijn leden opgedragen een einde te maken aan de gewapende strijd.

Economie

Algemeen

Bedrijvigheid BelfastFoto:Ross CC 2.0 Generic no changes made

Noord-Ierland is van oudsher het minst welvarende deel van het Verenigd Koninkrijk. De regering in Londen probeert hier verbetering in te brengen door Noord-Ierland aantrekkelijk te maken voor buitenlandse investeerders. Ook heet de Britse regering zelf de laatste decennia miljarden euro’s in de Noord-Ierse economie gestopt. Ook kwam er veel subsidie binnen uit Ierland, de EU en met name uit de Verenigde Staten. Hierdoor groeide de economische productiviteit en het bruto binnenlands product en daalde de werkloosheid.

De Noord-Ierse economie richt zich voornamelijk op de rest van het Verenigd Koninkrijk en de Ierse Republiek.

Economische sectoren

Scheepswerf Harland and Wolff BelfastFoto: Ross CC 2.0 Generic no changes made

Het grootste deel van de 1,7 miljoen Noord-Ieren woont aan de oostkust, in de sterk geïndustrialiseerde steden Belfast en Londonderry.

Daarbuiten is Noord-Ierland een overwegend agrarische samenleving gebleven. Drie procent van de beroepsbevolking werkt in de landbouw en langs de kust leeft men van de visserij. Een typisch lokaal landbouwproduct is vlas, waar linnen van gemaakt wordt. Belangrijke andere producten zijn gerst, aardappelen, tarwe en haver. Het meeste geld wordt echter verdiend aan de veeteelt.

Noord-Ierland is niet rijk aan delfstoffen, maar de bodem levert onder andere zand, grind, kalk, klei, basalt en leisteen. In het distrct Antrim zijn grote hoeveelheden ligniet (bitumineus hout, een soort bruinkool) aangetroffen.

De basisindustrieën scheepsbouw, linnen en agrarische producten nemen in snel tempo in belangrijkheid af en worden overgenomen door ander andere vliegtuigbouw, levensmiddelen en tabak, schoeisel, kleding en textiel. Verder worden de auto-industrie, de rubberindustrie en de chemische industrie extra gestimuleerd. Deze hoogwaardige industrieën leveren echter niet veel meer banen op; dat gebeurd wel in de dienstensector waar nu al meer dan 70% van de beroepsbevolking werkzaam is, onder andere in het sterk opkomende toerisme.

Vakantie en Bezienswaardigheden

In Noord-Ierland zijn tal van bezienswaardigheden waar je een bezoek aan kunt brengen. Hieronder een aantal van de voornaamste.

Uitzicht vanaf Belfast CastleFoto: RobRyb CC 3.0 Unported no changes made

Belfast biedt de opwinding en levendigheid van een Britse hoofdstad terwijl het tegelijkertijd de toegangspoort is tot het landelijke deel van Noord-Ierland. De stad is compact en gemakkelijk te bereizen, zowel met de auto of te voet. Belfast is rijk aan industrieel erfgoed cultuur. De grote tentoonstellingen in het Ulster Museum vertellen het grotere plaatje van het erfgoed van de stad en op Cultuurland krijg je zelfs de verhalen van mensen te horen. Belfast staat bol van de attracties voor alle leeftijden en interesses. je kunt op de hellingen van Ave Hill zitten, hoog boven de zeespiegel. Belfast Kasteel is een must-see. Als je de stad bezoekt met kinderen mis dan W5 niet, een groot interactief museum met fascinerende tentoonstellingen. En in de zomer, is er geen betere plek om te ontspannen dan het Sir Thomas en Lady Dixon Park of Cave Hill Country Park.

Giant's Causeway Noord-ierlandFoto: Code poet CC 2.0 Generic no changes made

De Giant's Causeway, bekend om de veelhoekige kolommen van gelaagd basalt is een rotsformatie en opgenomen als Unesco werelderfgoed. Als gevolg van een vulkaanuitbarsting 60 miljoen jaar geleden, is dit het middelpunt van een beschermd gebied van natuurlijke schoonheid en heeft eeuwenlang bezoekers aangetrokken. De naamgeving heeft te maken met een legende waarbij een Ierse reus een Schotse reus elkaar bevochten. De Schotse reus vluchtte terug en vernielde zijn pad, de Giant's Causeay is het stuk dat overbleef.

Dark Hedges Noord-ierlandFoto: Ky0n Cheng in het publieke domein

Noord-Ierland is ook de plek waar veel opnames zijn gemaakt voor de serie"Game of Thrones", die wereldwijd veel fans heeft. In ieder geval staat een bezoek aan de Dark Hedges op het programma, het gedeelte van de Kingsroad dat bekend is vanwege de ontsnapping van Arya Stark uit King's Landing. Meestal worden ook Dunluce, dat model stond voor Harrenhall en Larrybane, waar Brienne of Tarth Ser Loras of the flowers versloeg en Cushendun Caves (waar Mellisandre het schaduwkind baarde) bezocht. In Ballington harbour ontmoette Theon Greyjoy voor het eerst zijn zus Yara. Kortom een veelheid van filmlocaties zijn te vinden in de directe omgeving van Belfast.

Carrickfergus Castle Noord-IerlandFoto: Stewart (CC BY-SA 2.0) no changes made

Noord-Ierland is een land van kastelen, naast het al genoemde Dunlace is er het fraaie kasteel in Carrickfergus. Midden in dit plaatsje staat Carrickfergus Castle. Het kasteel is gebouwd in de 12e eeuw door de Normandiers. Het kasteel is voor een groot gedeelte omgeven door water. Het is een van de best bewaarde middeleeuwse gebouwen van Noord-Ierland en was strategisch van groot belang. Het kasteel is het hele jaar door te bezoeken. Er is een tentoonstelling over de geschiedenis van het kasteel en je kunt kanonnen uit alle tijdvakken bewonderen.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

NOORD-IERLAND LINKS

Advertenties
• Noord-Ierland Vliegtickets.nl
• ANWB vakantie boeken Noord-Ierland
• Autoverhuur Sunny Cars Noord-Ierland
• Belfast Vliegtickets Tix.nl
• Noord-Ierland Hotels
• Vakantieveilingen bied mee op de beste deals
• Noord-Ierland Campings

Nuttige links

Noord-Ierland Reisverslag (N)
Noord-Ierland Startnederland (N+E)
Reisinformatie Noord-ierland (N)
Startpagina Noord-Ierland (N+E)
Telefoongids Verenigd Koninkrijk

Bronnen

Cahill, M. J. / Northern Ireland

Chelsea House Publishers

Day, C. / North of Ireland

Cadogan

Wikipedia

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt augustus 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems