Landenweb.nl

ANDORRA
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Catalaans
  Hoofdstad  Andorra la Vella
  Oppervlakte  468 km²
  Inwoners  77.072
  (mei 2019)
  Munteenheid  Euro
  (de facto) (EUR)
  Tijdsverschil  +0
  Web  .ad
  Code.  AND
  Tel.  +376

To read about ANDORRA in English - click here

Steden ANDORRA

Andorra la vella

Geografie en Landschap

Geografie

Het Vorstendom van Andorra (Catalaans: Principat d’Andorra, Frans: Principauté d’Andorre, Spaans: Principado de Andorra: Andorranen zelf noemen het Valls d’Andorra) ligt hoog in de oostelijke Pyreneeën, ingeklemd tussen de Spaanse provincie Catalonië (departement Alt Urgell) en het Franse departement Ariège.

De grenslijn met Spanje bedraagt 64 km; die met Frankrijk bedraagt 57 km.

advertentie

Andorra SatelietfotoPhoto: Publiek domein

De oppervlakte van Andorra is bijna 468 km2. Om een indruk te geven van de grootte van Andorra: de provincie Flevoland is meer dan drie keer zo groot als Andorra.

Landschap

advertentie

Andorra LandschapPhoto: Publiek domein

Het ruwe berglandschap van Andorra wordt gekenmerkt door steile rotswanden, smalle dalen en groene valleien, afgewisseld door reusachtige bergtoppen. Het laagste punt komt niet onder de 900 meter en de hoogste berg, de vrij gemakkelijk te beklimmen Pic de la Coma Pedrosa, is 2946 meter hoog en ligt in het westen op de grens met Spanje. Met een gemiddelde hoogte van 1996 meter is Andorra het hoogst gelegen land van Europa. De Port d’Envalira is de hoogste bergpas in de Pyreneeën en ligt op 2408 meter.

Andorra wordt doorsneden door twee heldere rivieren: de Valira d'Orient of Gran Valira en de Valira del Nord of d’Ordino. De Gran Valira ligt op een hoogte van 840 meter en is daarmee het laagst gelegen punt van Andorra. De twee rivieren stromen uit in de Segre, een zijrivier van de Ebro, de langste rivier van Spanje.

Naast rivieren beschikt Andorra ook nog over een aantal kleine en grote gletsjermeren, onder andere de estanys de l’Angonella, de estanys de Juclar en de estanys de Tristaina (=drie meren), Estany del Mitg (op 2290 meter hoogte), Estany de Mès Amunt de Tristaina (op 2310 meter hoogte) en Estany Primer (op 2250 meter hoogte). De meertjes worden omgeven door de pic de Tristaina (2879 m) en de pic Fourcat (2862 m).

In het luxueuze oord La Caldea ontspringt op 1000 meter hoogte water van 68°C uit de bronnen van Escaldes-Engordany.

Klimaat en Weer

Andorra heeft een gematigd klimaat met koude, vochtige winters met veel sneeuw en vrij koele, droge zomers. In de zomer is de gemiddelde temperatuur 18°C en in de winter is het gemiddeld 4°C.

advertentie

Andorra SneeuwPhoto: Christof Damian CC 2.0 Generic no changes made

Neerslag valt het hele jaar door, in de winter vaak in de vorm van sneeuw. Boven 1500 meter valt meer dan de helft van de jaarlijkse hoeveelheid neerslag in vaste vorm. In oktober valt vaak al de eerste sneeuw, de meeste sneeuw valt in de maanden november en december. De hoogste toppen van Andorra zijn in de zomer zelden met sneeuw bedekt, maar ’s nachts schommelen de temperaturen vaak rond de 0°C.

Klimaatgegevens Les Elcaldes

Minimumtemperaturen:

Maximumtemperaturen:

Neerslag:

Planten en Dieren

Planten

advertentie

Narcissus Poeticus, AndorraPhoto: Meneerke bloem CC 3.0 Unported no changes made

In totaal komen er in Andorra meer dan 1100 verschillende plantensoorten voor. Enkele algemeen voorkomende soorten zijn de witbloeiende Narcissus poeticus of dichtersnarcis ( in Andorra ook ‘grandalla’ genoemd), de nationale bloem van Andorra, en verder de felgele Trollius europaeus of kogelbloem en de blauwbloeiende Aconitum napellus of giftige monnikskap.

Verder grote velden met alpenroosjes, op de zuidhellingen de tot 20 meter hoge bergden en op de natte noordhellingen de zilverspar.

Het valle de Rialb staat bekend om zijn schitterende bloemenpracht met bloemen als de Pyreneese iris, witte affodil, alpenroos, Pyreneese lelie, vele soorten orchideeën, ranonkel, duizendschoon, gele alpenanemoon, vergeet-me-niet en akelei.

Het inheemse Pyreneeën-kartelblad met zijn grote, roze, bijna purperen bloemen, groeit tussen 1400 en 2700 meter in weilanden en langs bergbeken en wegen.

Een greep uit de flora van Andorra:

scheefkelk, kruipende azalea, kruipend nagelkruid, rotsthee, geurige muggenorchis, vanilleorchis, paradijslelie, alpenpekanjer, sleutelbloem, dwergsleutelbloem, stersteenbreek, alpenkwastjesbloem, bruine klaver, gewone dotterbloem, piramidezenegroen, alpenanjer, stengelloze gentiaan, stekelige vederdistel, gele gentiaan, franjegentiaan, voorjaarsgentiaan

Dieren

advertentie

Iberische Steenbok AndorraPhoto: Arturo de Frias CC 3.0 Unported no changes made

De dierenwereld van Andorra beschikt over een aantal unieke soorten, zoals de bijna uitgestorven Iberische steenbok. Zeer bijzonder is ook de Pyreneese desman, een 14 cm lange soort watermol die in snelstromende beken leeft.

Wolven en Pyreneese bruine beren, een ondersoort van de Europese bruine beer, komen al een hele tijd niet meer voor in Andorra. In 1978 is er voor het laatst een beer gezien in de bergen van Andorra. De volgende zoogdieren worden nog wel regelmatig gesignaleerd: wild zwijn, marter, wezel, vos, egel, das, eekhoorn en alpenmarmot. Ten oosten van Andorra, in het Carlit-massief, is met succes de moeflon uitgezet.

advertentie

Andorra LammergierPhoto: Richard Bartz CC 2.5 Generic no changes made

Bijzondere vogels zijn het auerhoen en het alpensneeuwhoen, maar ook de drie soorten gieren mogen er zijn: vale gier, aasgier, en lammergier. Verspreid in het gebergte leven roofvogels als slangenarend, dwergarend, havikarend, wouw, slechtvalk en wespendief.

De muurhagedis en de levendbarende hagedis komen nog vrij veel voor, evenals hazelwormen, adders, aspisadders, gladde slangen en hagedisslangen. Twee bijzondere salamandersoorten zijn de vuursalamander en de Pyreneeënbergsalamander.

Geschiedenis

Oudheid en Middeleeuwen

Andorra Sant Joan de Caselles 11e eeuwPhoto: Fer55 CC 2.0 Generic no changes made

Al in de prehistorie woonden er mensen in de valleien van het huidige Andorra. Deze bewoners werden in de 2e eeuw v.Chr. voor het eerst genoemd in een geschrift van de Griekse geschiedschrijver Polybius.

Het ware verhaal over de precieze oorsprong van Andorra als zelfstandige staat is onbekend, zeker is wel dat Andorra één van de oudste staten van Europa is. Volgens de overlevering zou Karel de Grote de Andorranen zelfstandigheid hebben gegeven in ruil voor hun deelname aan de strijd tegen de Moren. Aanvankelijk was de Graaf van Seu d’Urgell en later de Bisschop van Seu d’Urgell heer over Andorra. Deze laatste stelde zich in de 11e eeuw, na enkele aanvallen van buren, onder bescherming van een Spaanse edelman.

Andorra soeverein

Zegel Roger-Bernard III AndorraPhoto: Paul Laplagne Barris in het publieke domein

Na afwisselend onder Spaans en Frans bestuur te hebben gestaan, kwam Andorra in 1278 onder de gemeenschappelijke soevereiniteit van de bisschop van Seu d’Urgell, Pere d’Urg, en de Graaf van Foix, Roger Bernard III. Het bezit van het huis Foix vererfde later aan het huis Bourbon en dus aan de Franse kroon. In 1419 werd de ‘Consell de la Terra’ opgericht, een eenvoudig parlement waarin de hoofden van de belangrijkste Andorraanse families zitting hadden. Van de 16e tot en met de 18e eeuw kreeg de politieke structuur van Andorra een vastere vorm en versterkten de bovengenoemde families hun economische en politieke macht.

In de 18e eeuw verbeteren de economische en sociale omstandigheden van de Andorranen en neemt het aantal inwoners door immigratie toe. Eind 18e en begin 19e eeuw raakt Andorra verzeild in een aantal Europese conflicten die negatief van invloed zijn op de sociale en economische ontwikkeling van het land. Zo werd door het revolutionaire bewind tijdens de Franse Revolutie de bestuurlijke positie van Andorra niet erkend.

In 1806 werd de status-quo echter weer hersteld door Napoleon zelf. En vanaf die tijd werd de rol van Franse co-prins gespeeld door de hoogste gezagdrager van Frankrijk. De bisschoppelijke co-prinsen zagen sinds de tweede helft van de 19e eeuw de ontwikkelingen met wantrouwen aan. Ze verzetten zich eigenlijk tegen elke hervorming in Andorra en daardoor ontstonden vaak conflicten tussen de Andorranen en de bisschop.

20e eeuw

Boris Skossyreff AndorraPhoto: Publiek domein

In de 20e eeuw veranderde er zeer veel in Andorra, vooral door de ontsluiting via verbindingswegen met Spanje (1913) en Frankrijk (1933) en door de moderne communicatietechnieken.

In 1933 bezette Frankrijk Andorra, vanwege sociale onrust voor de verkiezingen. De onrust had te maken met een volksbeweging die de kiesconcessie wilde uitbreiden. Op 12 juli 1934 riep de avonturier Boris Skossyreff zich in Urgell uit tot Boris I, soevereine prins van Andorra en verklaarde gelijktijdig de oorlog aan de bisschop van Urgell. Hij werd door de Spaanse autoriteiten op 20 juli al weer gearresteerd en uiteindelijk uit Spanje verdreven. Tussen 1936 en 1940 werd een Frans detachement in Andorra gelegerd om invloeden van de Spaanse Burgeroorlog en Franco’s Spanje buiten te houden.

Dit lukte en tijdens de Spaanse Burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog bleef Andorra neutraal en had niets te lijden van de oorlogshandelingen. In 1958 sloot Andorra vrede met Duitsland. Andorra stond tijdens de Eerste Wereldoorlog aan de zijde van de Entente maar was vergeten bij het Verdrag van Versailles en was dus, juridisch gezien, nog steeds in oorlog met Duitsland.

Vooral door het toerisme voltrok zich sinds de jaren zestig van de vorige eeuw een economische bloei die zijn weerga niet kent en Andorra tot een van de rijkste landen ter wereld maakt.

Eerste grondwet

De positie van staatshoofd werd tot 1993 in ’cohabitatie’ gedeeld door de bisschop van Seu d’Urgell en de Franse president. In mei van dat jaar kreeg Andorra zijn eerste schriftelijke grondwet en werd de functie van de bisschop en de president voornamelijk ceremonieel van aard.

De parlementsverkiezingen van 1997 en 2001 werden gewonnen door de Liberale partij van premier Marc Forné i Molnè.

Eind 2004 kwam de regering van Andorra met de Europese Unie overeen om in 2005 een belasting in te voeren op rente over buitenlandse spaartegoeden. Hierdoor stond niets een verdere monetaire samenwerking met de EU meer in de weg en ook op politiek gebied is Andorra als niet-lid toch sterk verbonden met de EU.

Albert Pintat van de centrum rechtse liberale partij is bij de algemene verkiezingen van 2005 gekozen tot premier. Op 5 juni 2009 wordt de socialist Jaume Bartumeu Cassany de nieuwe regeringsleider als gevolg van de verkiezingswinst van de sociaaldemocraten. In november 2009 begaf een deel van de 'Dos Valires' tunnel, die in 2010 open zou gaan, het. Het ongeluk kostte aan vijf Portugese werknemers het leven.

Andorra Antoni MartiPhoto: Publiek domein

Bij de verkiezingen van 2011 winnen de democraten voor Andorra en wordt Antoni Marti de nieuw premier. In juni 2013 voert hij voor het eerst in de geschiedenis inkomstenbelasting in onder druk van de Europese Unie. In december 2016 besluit het parlement de geheime bankrekeninen van EU ingezetenen per januari 2018 te verbieden. In mei 2019 wordt Xavia Espot Zamora de nieuwe premier van Andorra.

Bevolking

Demografische gegevens

Andorra StraatbeeldPhoto: Luis Miguel Bugallo Sánchez CC 3.0 Unported no changes made

Na de Tweede Wereldoorlog telde de kleine bergrepubliek slechts 6000 inwoners, bijna allemaal afstammelingen van Catalaanse families en overwegend Catalaans sprekend. Op dit moment heeft de bevolking zich meer dan vertienvoudigd, vooral door buitenlandse immigratie.

In Andorra wonen ca. 85.000 mensen (2017) en de bevolkingsdichtheid bedraagt ca. 180 inwoners per km2.

Bevolkingsopbouw:

Etnische samenstelling

De Andorranen vormen een minderheid in hun eigen land, want slechts 46% van de inwoners is in het bezit van de Andorraanse nationaliteit. Spanjaarden, Portugezen en Franden zijn de belangrijkste andere nationaliteiten.

Taal

Manuscript In CatalaansPhoto: Ferbr1 in het publieke domein

Naast de grote culturele verbondenheid met de aangrenzende Spaanse autonome provincie Catalonië is het Catalaans, een Romaanse taal, de enige officiële landstaal in Andorra.

Naast het Catalaans wordt er ook Spaans en Frans gesproken in het ministaatje. In het handelsverkeer wordt het Engels meer en meer gemeengoed.

Godsdienst

Kerk AndorraPhoto: Luis Miguel Bugallo Sánchez CC 3.0 Unported no changes made

Ongeveer 92% van de inwoners van Andorra is rooms-katholiek. Verder zijn er nog een klein aantal aanhangers van het protestantisme, de islam en het jodendom. Andorra behoort tot het bisdom van La Seu de Urgell. De beschermheilige van Andorra is Onze Vrouwe van Meritxell.

Samenleving

Staatsinrichting

Andorra nieuwe ParlementsgebouwPhoto: Enfo CC 3.0 Unported no changes made

Andorra werd door de eeuwen heen feodaal bestuurd; politieke partijen en vakbonden waren niet toegestaan en tot 1993 waren politieke partijen dan ook niet vertegenwoordigd in het parlement, dat louter bestond uit individuele personen en groeperingen.

Andorra is een co-principaat onder de gemeenschappelijke soevereiniteit van de Franse President en de Spaanse Bisschop van Seu d’Urgell. Na de totstandkoming van een nieuwe grondwet in 1993 zijn hun functies echter vooral ceremonieel van aard geworden en hebben de Andorranen hun eigen soevereiniteit gekregen.

Het dagelijkse bestuur van Andorra werd ingesteld in 1982 en wordt gevormd door zes ministers onder leiding van een premier, die wordt gekozen door de volksvertegenwoordiging, de ’Algemene Raad’. Na verschillende wijzigingen van het kiesstelsel hebben sinds december 1985 Andorraanse autochtone inwoners van 18 jaar en ouder stemrecht.

De ‘Algemene Raad van de Valleien’ of Consell General de les Valls telt 28 leden die gekozen worden voor de duur van vier jaar. Elk van de zeven parochies levert twee leden voor dit belangrijkste wetgevende orgaan. De andere veertien leden worden via een districtensysteem gekozen. De parlementsleden kiezen hun voorzitter, de ‘Síndic’, en de vice-president van het parlement, de ‘Sub-Síndic’. De regering of ‘Uitvoerende Raad’ bestaat uit een minister-president en zes ministers. De minister-president wordt gekozen en benoemd door de Consell General en is in feite het staatshoofd. De regering leidt het nationale en internationale beleid van Andorra, bestuurt de staat en oefent de regelgevende bevoegdheid uit.

Met de grondwetsherziening van 1993 werd een onafhankelijke rechterlijke macht ingesteld. Verder werden enkele grondrechten opgenomen, waaronder het toestaan van vakbonden, godsdienstvrijheid, de vrijheid van vergadering en de mogelijkheid tot het houden van een referendum. De laatste keer vond dit plaats in 1993 over het grondwetsontwerp en over het lidmaatschap van de Raad van Europa.

Voor de actuele politieke situatie zie hoofdstuk geschiedenis.

Bestuurlijke indeling

Andorra bestuurlijke indelingPhoto: Aotearoa CC 3.0 Unported no changes made

Andorra is sinds 1978 ingedeeld in zeven bestuurlijke eenheden, ‘parròquies’ of ‘comúns genaamd: Andorra la Vella (tevens de hoofdstad), Canillo, Elcaldes-Engordany, Encamp, La Massana, Ordino en Sant Julià de Lòria.

Verder zijn er nog enkele tientallen dorpen en gehuchten.

Onderwijs

Andorra kent verschillende onderwijsstructuren, waaronder een Andorraans systeem, een Spaans systeem, een Frans systeem en een Engels privé-systeem. Alle systemen zijn gratis en de leerplicht gaat tot 16 jaar. Het onderwijs is verdeeld in drie niveaus: kleuterschool, basisonderwijs en voortgezet onderwijs.

Verder zijn er nog een aantal beroepsopleidingen en een volwassenenopleiding, waar onder meer Catalaans gegeven wordt. De hogere opleidingen zijn een opleidingsschool voor verpleegsters, een informaticaschool en de Open Universiteit.

Economie

Andorra WijnhandelPhoto: Julo in het publieke domein

Economisch is Andorra altijd sterk georiënteerd geweest op Spanje en onder het Franco-régime bloeide het bergstaatje op als belastingparadijs, respectievelijk smokkelnest tussen de EU-leden Frankrijk en Spanje. Op dit moment wordt het grootste deel van de goederenhandel en het dienstenverkeer nog steeds afgewikkeld met Spanje en iets mindere mate Frankrijk. Met de Europese Unie werd in juni 1990 een handelsakkoord ondertekend en een douane-unie ingevoerd voor industriële producten evenals speciale regelingen voor agrarische producten. Dit raamakkoord met de EU werd in 1991 en 1995 aangepast en uitgediept.

Na de politieke omwenteling in Spanje en toetreding tot de EU verloor Andorra een deel van haar bijzondere economische positie. Wat restte was de betekenis van het land als vestigingsplaats van commerciële banken, als belastingparadijs en toeristische (winter)attractie. Toerisme (vooral wintersport) en aanverwante sectoren - detailhandel, dienstverlening - blijven de belangrijkste pijlers onder de economie, want zijn goed voor zo’n 80% van het bnp. Jaarlijks bezoeken ca. dertien miljoen toeristen het prinsdom. Het BNP per inwoner bedraagt $ 49.900 per jaar (2017).

Andorra BanksectorPhoto: Kippelboy CC 3.0 Unported no changes made

Na het toerisme is de bankensector de belangrijkste economische sector als gevolg van het aantrekkelijke belastingklimaat van Andorra. In de grondwet van 1993 is een verschuiving opgetreden van een economie die vooral op belastingvrij winkelen steunde, naar een die is gebaseerd op de internationale bankensector en de financiële off-shore. De overheid legt, wegens het ontbreken van inkomstenbelasting en andere directe belastingen, heffingen op importen en financiële transacties op ten einde staatsinkomsten te genereren.

Andorra ExportPhoto: R Haussman, Cesar Hidalgo, et. al. CC 3.0 Unported no changes made

Andere economische bronnen zijn er nauwelijks: landbouw noch industriële nijverheid (tabakverwerking, meubelproductie) zijn van relevante omvang. Tabak wordt voornamelijk geteeld in de vallei van Sant Julià de Lòria, tot op 1600 meter hoogte. De overheid kampt dan ook met financiële tekorten en met een achterstand aan investeringen in de niet toereikende infrastructuur. De infrastructuur, met name een nu nog ontbrekende luchthaven, heeft dan ook grote prioriteit gezien de miljoenen toeristen per jaar.

Door de teruglopende economische activiteiten krijgt de overheid minder inkomsten uit de invoerbelasting, welke goed zou moeten zijn voor 3/4 van de totale baten. Als gevolg van de smalle economische basis en het feit dat Andorra niet in de eigen binnenlandse behoefte aan industriële en landbouwproducten kan voorzien, is de economische groei zeer klein. De hoofdstad Andorra la Vella is het handelscentrum van Andorra waar ook vele kooptoeristen hun slag slaan. Vliegvelden of spoorwegen kent Andorra niet; de meeste plaatsen zijn via een busverbinding te bereiken.

De werkloosheid is nog steeds vrijwel nihil: omdat Andorra niet in de eigen arbeidsbehoefte kan voorzien, werken er veel Fransen en Spanjaarden.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Het kleine Andorra, gelegen in het hart van de Pyreneeën en de hoogst gelegen staat van Europa, is een land van contrasten. Naast een schitterende natuur is het ook paradijs voor koopjesjagers van voornamelijk belastingvrije drank, parfumerie en sigaretten. De vele reclameborden die hun aanbiedingen aanprijzen ontsieren het landschap, maar de ca. 9 miljoen bezoekers per jaar, de winkeliers en de hoteliers zal dat veelal een zorg zijn. Deze situatie is niet alleen kenmerkend voor de hoofdstad Andorra la Vella, maar ook veel dorpen ontkomen niet meer aan de negatieve uitwassen van het massatoerisme.

Madria-Perafita-Clalor Vallei AndorraPhoto: Ferran Llorens CC 2.0 Generic no changes made

Maar Andorra blijft een schitterende vakantiebestemming dichtbeboste dalen, alpenweiden, gletsjerlandschappen en woeste bergen. Sinds 2004 staat de Madriu-Perafita-Claror vallei op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. Voor sportievelingen is Andorra van december tot half mei een sneeuwzekere skibestemming (o.a. Pas de la Casa en Soldeu), maar ook wandelaars en bergbeklimmers komen aan hun trekken.

Dorpjes als Ransol en Ordino zijn ook zeer de moeite waard om te bekijken en een matrioshka- (Russische popjes) en een speldjesmuseum zou je hier hoog in de Pyreneeën niet verwachten. De Rossell-smederij laat zien hoe er in vroeger eeuwen ijzer gesmeed werd in Andorra. Andorra beschikt ook over warmwaterbronnen, Caldea is het grootste Europese warmwaterpretpark in de bergen.

Andorra la VellaPhoto: Gertjan R. CC 3.0 Unported no changes made

Andorra la Vella betekent Andorra de Oude. Het is de hoofdstad van de ministaat Andorra. Het oude schilderachtige centrum van Andorra, Barri Antic’ is het bezoeken waard. Je vindt er veel oude stenen straatjes en authentieke huizen. Kers op de taart is het historische parlementsgebouw Casa de la Vall dat huis van de vallei betekent. Het gebouw stamt uit 1580 en was in eerste instantie woonhuis van een vooraanstaande familie. Vanaf 1702 huist het parlement van Andorra in het pand. In het gebouw is onder andere een rechtszaal gevestigd en de Sala del Consell wordt algemeen beschouwd als de gezelligste parlementskamer ter wereld.
Wintersportliefhebbers zullen Andorra la Vella al gauw in hun hart sluiten, want vanuit de Andorrese hoofdstad sta je zo op de piste. Leuk om een dag in de stad mee af te wisselen. Het Grandvalira skigebied telt in het totaal 193 kilometer piste. Door de bus en daarna de gondel te nemen, is het gebied binnen een kwartier te bereiken vanaf Andorra la Vella. Lees meer op de Andorra la Vella pagina van Landenweb.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

ANDORRA LINKS

Advertenties
• Andorra Tui Reizen
• Andorra Hotels
• Djoser Wandel - wandelreis Andorra
• Vakantieveilingen bied mee op de beste deals
• Tradetracker plaats advertenties en verdien geld
• Andorra Campings

Nuttige links

Andorra Reisstart (N)
Andorra Startnederland (N+E)
Reisinformatie Andorra (N)
Reizendoejezo – Andorra (N)

Bronnen

Allemann, F.R. / Catalonië : kunst en cultuur in Barcelona en wijde omgeving

Cantecleer bv

Joosten, T. / Wandelgids Spaanse Pyreneeën : Catalaanse Pyreneeën en Andorra : in 50 wandelingen

Elmar

Maarle, R. van / Pyreneeën

ANWB

Pyreneeën en Andorra

Touring/Lannoo

Zuid-Europa

The Reader’s Digest

Zuidwest-Frankrijk : Toulouse, Lourdes, Andorra, Pyreneeën

Lannoo

Wikipedia

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt augustus 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems