Landenweb.nl

MADEIRA
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Portugees
  Hoofdstad  Funchal
  Oppervlakte  799 km²
  Inwoners  243.970
  (2019)
  Munteenheid  euro
  (EUR)
  Tijdsverschil  -1
  Web  .pt
  Code.  PRT
  Tel.  +351

To read about MADEIRA in English - click here

Populaire bestemmingen PORTUGAL

AlgarveAzorenCosta de lisboa
Costa verdeMadeira

Geografie en Landschap

Geografie

Madeira is een Portugees eiland in de Atlantische Oceaan, en een onderdeel van de gelijknamige archipel. Tot de archipel behoren ook Porto Santo, de Ilhas Desertas (‘verlaten eilanden’) en de Ilhas Selvagens (‘woeste eilanden’).

advertentie

Madeira SatellietfotoPhoto: Publiek domein

De totale oppervlakte van Madeira is 740 km2; het eiland is slechts 57 km lang en 23 km breed en heeft een omtrek van 151 km. Madeira is daarmee ongeveer net zo groot als de provincie Utrecht. Lissabon, de hoofdstad van moederland Portugal, ligt op 900 km, en het is 600 km naar de kust van Marokko.

Het meest oostelijk gelegen eilandje van de hele archipel is het Ilhéu de Fora.

Landschap

Het eiland is van vulkanische oorsprong en wordt gekenmerkt door steile basaltrotsen. Madeira is een onderdeel van een machtige bergketen die vele duizenden meters boven de zeespiegel oprijst. De eilanden van de archipel zijn alleen maar de toppen van dit massief en verschenen waarschijnlijk zo’n 20 miljoen jaar geleden boven de zeespiegel als gevolg van aardbevingen en vulkanische uitbarstingen.

Van oost naar west loopt een bergketen over het eiland, die gespleten wordt door twee woeste rivieren: de Brava en de São Vicente. De pas Boca da Encumeada (1007 meter hoog) vormt de geografische scheiding van het westen met het oosten, waarvan het schiereiland Ponta de São Lourenço de meest oostelijk gelegen punt van het eiland is.

Ten westen van deze kloof ligt een moerassig tafellandschap, de Paúl da Serra (‘moeras in de bergen’: 17 km lang en 6 km breed), dat gemiddeld 1300 meter boven de zeespiegel ligt.

advertentie

Top van de Paul da Serra, MadeiraPhoto: Stephen Colebourne CC 2.0 Genericno changes made

De meeste rivieren ontspringen in de Paúl da Serra, waaronder de grootste rivier, de Ribeira da Janela. De rivieren op Madeira kennen een sterk verval, tot wel 10%. Hierdoor, en door de samenstelling van de vulkanische bodem, wordt Madeira gekenmerkt door diep uitgesneden dalen. Ook zijn er door de kracht van het water zeer grote, op kraters lijkende bassins uitgeslepen. Door de rivier Socorridos is bijvoorbeeld de ca. 500 meter diepe dalketel van Curral des Freiras ontstaan.

Mooie zandstranden kent Madeira niet (Porto Santo wél), wie op Madeira wil zwemmen doet dat in de zwembaden van de hotels. Alleen in het uiterste oosten van Madeira, in de afgeschermde baai van Prainha, ligt een zwart zandstrandje; er zijn wel veel kiezel- en rotsstranden. De meest spectaculaire watervallen van Madeira zijn de twee Risco-watervallen in de buurt van Rabaçal. Aan de noordelijke helft van een plateau stort het water ca. 100 meter naar beneden.

Hoogste punten zijn de Pico Ruivo de Santana (1861 m), Pico das Torres (1851 m) de Pico do Arieiro (1818 m), de Ruivo do Paúl (1640 m) en de Bica de Cana (1620 m). De 580 meter hoge Cabo Girão (‘Kaap van de Terugkeer’) is de op een na hoogste klif ter wereld (zeggen de Madeirenzers). Een derde van het eiland is meer dan 1000 meter hoog.

Porto Santo, Ilhas Desertas en Ilhas Selvagens

advertentie

Strand van Porto Santo, MadeiraPhoto: Vitor Oliveira CC 2.0 Generic no changes made

Porto Santo is het op een na grootste eiland, en heeft in tegenstelling tot Madeira een 8 km lang ononderbroken gouden zandstrand, het “Praia Dourada”. Het was hier waar de Portugese zeevaarder João Gonçalves Zarco en Tristão Vaz Texeira in 1418 voor het eerst het anker uitwierpen en de Madeira-archipel (opnieuw) ontdekten.

Porto Santo ligt bijna 50 km ten noordoosten van Madeira en heeft de volgende afmetingen: 11 km lang, 6 km breed en 41 km2 groot. De zee-engte tussen Madeira en Porto Santo is tot 2300 meter diep. De belangrijkste plaats is Vila Baleira (2500 inw.)

De hoogste berg is de Pico do Facho met 517 meter. Andere ‘bergen’ zijn de Pico do Castelo (438 m), de Pico do Ataleia (447 m), de Pico Branco (450 m) en de Pico Juliana (440m).

Porto Santo is het vakantie-eiland van de Madeirezen geworden, terwijl het buitenlandse toerisme langzaam op gang komt. Visvangst, veeteelt en graanakkers zijn nagenoeg verdwenen, men gokt volledig op het toerisme. Sinds 1960 is Porto Santo een steunpunt van de NAVO, met een landingsbaan voor grote vliegtuigen.

advertentie

Ilhas Desertas, MadeiraPhoto: VillageHero CC 2.0 Generic no changes made

De door het ontbreken van zoet water onbewoonde Ilhas Desertas liggen ca. 20 km ten zuidoosten van Madeira. De vlakke eilandengroep bestaat uit Ilhéu Chaõ, Deserta Grande en Bugio.

Het grootste eiland is Deserta Grande, een langwerpig plateau van vulkanische rots, 12 bij 1 km en 470 meter hoog.

De Ilhas Selvagens zijn eveneens onbewoond en bestaat uit de eilanden Selvagem Grande, Pitaõ Grande en Pitaõ Pequeno. Deze eilandengroep ligt dichter bij het Canarische eiland Tenerife (170 km), dan bij de hoofdstad Funchal (230 km).

Klimaat en Weer

Madeira heeft een gelijkmatig, zacht en vochtig subtropisch klimaat, met warme zomers en milde winters. De gemiddelde jaarlijkse temperaturen liggen tussen de 16 en 22°C, met watertemperaturen tussen de 16 en 20°C. Temperaturen beneden de 16°C komen bijna nooit voor, maar zelfs hier kunnen de temperaturen ‘s winters in de nacht onder het vriespunt dalen, uiteraard alleen op de hoogste bergtoppen. In de zomer brengen passaatwinden koelte en de opstijgende winden doen een wolkenkroon boven het eiland ontstaan die de hete middagzon tempert. Alleen wanneer de Afrikaanse leste-wind uit zuidoostelijke richting waait worden temperaturen boven de 30°C gemeten. Januari en maart zijn de koudste maanden, maar ook dan wordt het ’s nachts zelden kouder dan 14°C en overdag stijgt het kwik tot boven de 18°C.

advertentie

Wolken rond de Pico do Arieiro, MadeiraPhoto: Bjørn Christian Tørrissen CC 3.0 Unported no changes made

Ondanks de naam ‘eiland van de eeuwige lente’, regent het vaak op Madeira, met name in de periode oktober tot en met maart. Zelfs in de zomer zijn er maar weinig dagen die wolkeloos voorbijgaan. In de winter kan het behoorlijk hard regenen, maar dat duurt nooit erg lang. Typisch is dat het vaak ’s nachts regent, uiteraard gunstig voor de toeristen.

De meeste zonneschijn is te vinden aan de zuidkust, en de luchtvochtigheid valt hier erg mee. In de meeste andere delen van Madeira ligt de gemiddelde luchtvochtigheid vaak boven de 80%. De noordkust is veel onbestendiger en vochtiger dan de zuidkust. Wolken komen meestal uit noorden aandrijven en blijven dan tegen de hoge berghellingen hangen.

advertentie

Wolkenloze lucht bij het schiereiland São Lourenço, MadeiraPhoto: Hannes Grobe CC 2.5 Generic no changes made

Het schiereiland São Lourenço is waarschijnlijk het droogste gebied van Madeira. Er valt weinig regen en vaak waait er een felle zeewind over het vreemde rotslandschap.

Het klimaat van Porto Santo is veel droger en heter dan dat van Madeira. Er wordt maar circa 350 mm neerslag per jaar gemeten.

Gemiddelde regenval, temperatuur, zonuren en luchtvochtigheid in Funchal

regentemperatuurzonuren per dagluchtvochtigheid
Januari100 mm18°C566%
Februari90 mm19°C665%
Maart70 mm20°C767%
April45 mm21°C765%
Mei25 mm22°C865%
Juni10 mm24°C968%
Juli2 mm25°C967%
Augustus3 mm26°C967%
September25 mm25°C867%
Oktober75 mm24°C766%
November105 mm22°C665%
December75 mm19°C567%

Planten en Dieren

planten

advertentie

Jacaranda in bloei op MadeiraPhoto: Hedwig Storch CC 3.0 Unported no changes made

Madeira heeft vele bijnamen, maar de meeste refereren aan de bloemen-, planten-, en bomenpracht van het eiland: ‘bloemeneiland’, ‘eiland van de eeuwige lente’ en de ‘drijvende tuinen van de Atlantische Oceaan’. Er zijn 760 plantensoorten op het eiland geteld die tot 112 plantenfamilies behoren. Maar ca. 20% van al het moois op Madeira is echter inheems (endemisch).

De bloeitijd gaat het hele jaar door:

lentezomerherft/wintergehele jaar
aloëslangewortelleliebalonnenplant
bremchrysantvenusschoenbougainvillea
cameliafrangipanikerststerflamingobloem
orchideejacaranda kaasjeskruid
passiebloemclivia hibiscus
trompetbloemmagnolia strelitsia
oleander
roos
belladonna-lelie
hortensia

advertentie

Laurasilva de MadeiraPhoto: Luismiguelrodrigues CC 3.0 Unported no changes made

Madeira was ten tijde van haar ontdekking zeer rijk aan boomsoorten. Door grote branden en het eeuwenlang kappen van bomen voor bouwmateriaal en brandstof, zijn er weinig oorspronkelijke bossen op Madeira overgebleven. Toch zijn er in het noorden nog een aantal oorspronkelijke laurierbossen te zien en in de bergen de machtige boomheide (‘urze’). De vier belangrijkste lauriersoorten zijn de ‘vinhático’, de ‘til’, de ‘loureiro’ en de ‘barbusano’. Het ‘laurasilva’ (laurierbos) van Madeira werd door de Unesco in 1999 uitgeroepen tot werelderfgoed. Nog steeds is een vijfde van het eiland begroeid met bossen, maar 90% daarvan bestaat uit uitheemse soorten.

Hagen van boomheide worden vaak gebruikt om gewassen te beschermen tegen de noordelijke winden. Een andere zeer oude boom, de ‘pau branco’, een olijfachtige, groeit nog in de onherbergzame kloven in het noorden.

Verder zijn er enorm veel boomsoorten ingevoerd, waaronder kastanjes, mimosa’s, pijnbomen, Douglas-sparren, cipressen, Japanse ceders, Indiase zilversparren en eucalyptussen.

Bossen beginnen op Madeira boven 600 meter, nog hoger, boven 1200 meter, bestaat de vegetatie hoofdzakelijk uit heide, varens en bosbessen. Op de schrale bodem van het noordoostelijke Ponta de São Lourenço groeit een andere vegetatie dan op de rest van het eiland. Hier groeien onder andere de Mariadistel, de Mexicaanse papaver en de kardoen, ook een distelsoort. Opvallend is de ‘tuna’, een cactussoort, geïntroduceerd vanuit Centraal-Amerika in 1826.

Op Madeira gedijen 67 soorten varens, waarvan er twaalf endemisch zijn. Sommige levada’s zijn overwoekerd door slangenkruid. Een daarvan is de ‘Trots van Madeira’, een endemische variant met mooie blauwviolette bloemen.

advertentie

Hibiscus MadeiraPhoto: Muffinn CC 3.0 Unported no changes made

Nog niet genoemd zijn: wijnrode Afrikaanse madeliefjes, ijskruid, geraniums, vuursalie, wilgen, watsonia’s, gladiolen, paaslelies, hibiscussen, begonia’s, zwanenbloemen, kamperfoelie, en witte en blauwe agapanthussen. De mooie blauwe agapanthus woekert als onkruid langs bijna alle straten en wegen op Madeira.

Levadas

Levada MadeiraPhoto: Mhwater CC 3.0 Unported no changes made

Voor deze groei- en bloei-explosie van al deze prachtige bloemen en planten zorgen smalle, in de bergen uitgehakte kanaaltjes die het regenwater naar plekken leiden waar het nauwelijks regent. Hier wordt het water verdeeld door een ‘levadeiro’, die het water aan de verschillende landeigenaren distribueert en zijn deel van het kanaal onderhoudt. Deze unieke irrigatiekanalen, ‘levadas’ genaamd, komen tot in alle hoeken en uithoeken van het eiland en zijn veelal met de hand gegraven. De levadas worden gevoed door bronnen en reservoirs, gigantische bassins hoog in de bergen. Het systeem is in totaal duizenden kilometers lang. Zonder de kanaaltjes - de kleinste zijn niet breder dan 20 centimeter - zou de zuidzijde van het eiland er ‘s zomers verdord uitzien.

Met de bouw van het systeem is rond het jaar 1500 begonnen, en de aanleg ervan was een gigantische en levensgevaarlijke klus. Sommige kanalen zijn uitgehakt in steile rotswanden, door arbeiders hangend in touwen. Naast de levadas zijn smalle voetpaden gecreëerd, die worden gebruikt voor onderhoudswerkzaamheden. De levadas hebben in de loop der jaren een tweede functie gekregen als domein voor wandelaars, die echter geen hoogtevrees moeten hebben!.

Dieren

Geit MadeiraPhoto: Muffinn CC 2.0 Generic no changes made

Grote wilde dieren komen op Madeira nauwelijks voor. Wilde geiten, egels, patrijzen, kwartels en konijnen zijn noemenswaard. De enige reptielen zijn de zeer kleine lagartixa-hagedissen, een soort muurhagedis. Verder zijn er ca. duizend insectensoorten en tweehonderd vogelsoorten, waaronder de groene kanarie, waarvan onze huiskanarie van afstamt. Verder komen op Madeira nog o.a. voor: buizerd, valk, vuurgoudhaantje en boekvink. Tot de oudste oorspronkelijke bewoners van Madeira behoren vleermuizen.

Espada en Bacalhau geliefde vissoorten op MadeiraPhoto:Allie_Caulfield CC 2.0 Generic no changes made

Kabeljauw of ‘bacalhau’ is het Portugese volksvoedsel bij uitstek, en ook tonijn wordt veel door de bevolking gegeten. De beroemdste vis op Madeira is de ‘espada’, de zwarte degenvis, die alleen in de diepzee bij Madeira en Japan gevangen wordt. Rond de Madeira-archipel wordt verder gevangen: zwaardvis, marlijn, haai, makreel, sardine, papegaaivis, brasem, baars, barbeel en de witte degenvis. Wat schaaldieren betreft is de napjesslak ‘lapa’ een specialiteit op de menu’s. In de rivier Ribeiro Frio worden verder nog forellen gekweekt. Voor de oostkust strekt zich Madeira’s eerste beschermde onderwater-natuurgebied, de ‘Reserva Natural de Garajau’ uit.

Kleine Madeirenzer Pijlstormvogel MadeiraPhoto: Hobbyfotowiki in het publieke domein

Op Deserta Grande, een van eilanden van de Ilhas Desertas, komt een zeldzame, zeer giftige zwarte wolfsspin voor. In 1990 is het eiland tot natuurreservaat verklaard, en vanuit een observatorium proberen een aantal biologen de flora en fauna van het eiland te behouden, in het bijzonder de kolonie monniksrobben op het eiland. Onder de vele vogelsoorten bevinden zich de Kuhls pijlstormvogel, de noordse pijlstormvogel, de kleine Madeirenzer pijlstormvogel of Bulwer en de donsachtige Madeirenzer stormvogel.

Geschiedenis

Prehistorie en oudheid

Eeuwenoud vulkanisch gesteente, MadeiraPhoto: Joan CC 3.0 Unported no changes made

Door vulkanische uitbarstingen vanaf de Atlantische zeebodem ontstonden vele lavalagen die uiteindelijk het zeeoppervlak bereikten en de Madeira-archipel deden ontstaan. Dit alles gebeurde vanaf ca. 20 miljoen jaar geleden. Ca. 1,7 miljoen jaar geleden kwam er een einde aan de vulkanische uitbarstingen en zorgden aangespoelde en door vogels meegebrachte zaden voor de eerste plantengroei. Uiteindelijk zou Madeira bedekt worden met uitgestrekte oerbossen.

Vanaf ca. 2000 jaar geleden bereikten Fenicische, Romeinse en Noord-Afrikaanse zeelieden het onbewoonde Madeira. Die onbewoonde status bleef in ieder geval nog tot de 15e eeuw gehandhaafd.

Wegens het totaal ontbreken van sporen neemt men aan dat Madeira (Portugees voor hout) nooit een menselijke oerbevolking heeft gehad.

Portugezen nemen Madeira in bezit

Standbeeld van João Gonçalves Zarco in Funchal, MadeiraPhoto: Vitor Oliveira CC 2.0 Generic no changes made

In 1351 verscheen Madeira (“Isola di Legname”, houteiland) voor het eerst op een Florentijnse zeekaart, op de ‘Parte dell’Affrica tratta dalla CartaV. del Portulano. Wie als de echte ontdekker van Madeira genoteerd mag worden, is nog steeds een raadsel.

Vanaf 1418 tot 1420 richtten de ontdekkingsreiziger João Gonçalves Zarco samen met twee kompanen, Tristão Vaz Teixeira en Bartolomeu Perestrelo, voor de Portugese kroon op Porto Santo en op Madeira de eerste Portugese steunpunten in. Het eiland werd Ilha da Madeira, ‘Houteiland’, genoemd. Zarco was hiertoe weggestuurd door Hendrik de Zeevaarder, en daarmee was Madeira een van de eerste gebieden die voor de Portugese kroon werden opgeëist tijdens de regering van João I.

De eerste nederzettingen, gebouwd in 1425, werden bekostigd door João I en later door zijn zoon Prins Hendrik. Madeira werd verdeeld in twee districten of ‘doaçães’: Machico in het noorden onder bestuur van Teixeira, Funchal in het zuiden onder bestuur van Zarco; het eiland Porto Santo kwam onder bestuur van Perestrelo.

De daaropvolgende kolonisatie van Madeira verliep snel en door het graven van irrigatiekanalen of ‘levadas’ werd landbouw mogelijk gemaakt, met name suikerriet, dat ook wel het witte goud werd genoemd. Dit ging echter wel ten koste van de bossen op het eiland; in 1433 was het grootste deel van Madeira al ontbost. In 1440 kwam het oostelijk deel van Madeira met Machico als hoofdstad onder het gezag van Tristão Vaz Teixeira. Het nabijgelegen eiland Porto Santo werd in 1446 als leen gegeven aan Bartolomeu Perestrelo en in 1460 werd Gonçalves Zarco gouverneur van het westelijk deel van Madeira met Funchal als hoofdstad. De latere ontdekker van Amerika, Christoffel Columbus, was een van de nieuwe bewoners van het eiland.

Madeira ontwikkelt zich; Funchal wordt hoofdstad

Manuel I van PortugalPhoto: Publiek domein

Madeira groeide al snel uit tot een bruggenhoofd voor de expansie van het Portugese koninkrijk tot een wereldwijde koloniale macht. Halverwege de vijftiende eeuw was Madeira opgeklommen tot een van de belangrijkste suikerleveranciers van Europa; de eerste suikerrietstekken waren al in 1425 ingevoerd. Vanaf 1452 werden de eerste slaven ingevoerd, die de grond bewerkten, terrassen aanlegden voor de landbouw en irrigatiekanalen graafden.

In 1497 integreerde koning Manuel I Madeira in het koninkrijk Portugal, en benoemde Funchal (sinds 1508 stadsrechten) tot enige hoofdstad van de archipel en nakomelingen van Gonçalves Zarco werden gouverneur. Op dat moment had Madeira ca. 5000 inwoners en een zeer heterogene bevolking met Portugezen, Hollanders, Italianen, Spanjaarden, Moren, uit Spanje verdreven joden, over het algemeen allemaal avonturiers en kooplieden. Alle nederzettingen in de begintijd lagen aan de zonnige zuidkust; het koudere, steilere en nattere noorden werd pas in de 17e eeuw gekoloniseerd. Vanwege het sterk geaccidenteerde landschap vonden de onderlinge verbindingen plaats over zee, met als gevolg de ontwikkeling van de havens van Machico, Funchal, Santa Cruz en Ponta do Sol.

Spanjaarden en Engelsen

Kaart van Madeira uit de 17e eeuwPhoto: Publiek domein

In 1516 benoemde paus Leo X Funchal tot bisschopszetel en wordt de kathedraal Sé ingewijd. Door de hevige concurrentie uit Amerika zakt de export van suikerriet langzaam maar zeker in.

In 1580 verloor Portugal zijn onafhankelijkheid en werd een deel van Spanje, waardoor Filips II tevens de heerser werd over de eilandengroep Madeira. Deze periode duurde echter maar relatief kort, want al in 1640 kreeg Portugal, onder koning João, zijn onafhankelijkheid terug na een opstand tegen het gezag van Spanje. Rond die tijd telde Madeira ca. 30.000 zielen, waaronder enkele duizenden slaven.

Ook de Engelsen hebben als belangrijke handelsvarende natie grote invloed gehad op de ontwikkeling van Madeira. Zij deden al vroeg zaken met de bewoners van het eiland, onder andere James Cook, die in 1768 wijn kocht voor zijn bemanning. Om de export van wijn te stimuleren kwamen er rijke Engelse families naar Madeira, en in navolging daarvan reisden in het midden van de negentiende eeuw veel Engelsen, vooral ’s winters, naar Madeira. Zo werd het toerisme al snel de belangrijkste bron van inkomen en in 1891 werd het beroemde hotel Reid’s geopend als overwinteringsoord voor rijken en adellijke personen uit geheel Europa. Voor die tijd was Madeira zeven jaar bezet door de Engelsen.

Vanaf 1801 maakten Engelse troepen Madeira tot hun basis in de Atlantische Oceaan in de strijd tegen Napoleon en de Fransen. Vanaf 1807 werden Britse soldaten zeven jaar lang op het eiland gelegerd, en na die tijd bleven veel Engelsen wonen op de archipel. Van 1852 tot 1872 verkeerde de wijnbouw in een crisis door een aantal ziektes, waardoor complete oogsten werden vernietigd. Dit had een grote emigratiestroom tot gevolg, vooral naar Venezuela en Australië. Onder de bevolking brak een cholera-epidemie uit die ca. 7000 slachtoffers maakte.

Zelfbestuur en ontwikkeling toerisme

Madeira toeristische trekpleisterPhoto: Bengt Nyman CC 2.0 Generic no changes made

In 1902 kreeg Madeira zelfbestuur en nadat in 1910 de monarchie was gevallen, maakte het deel uit van de republiek Portugal.

Madeira werd ook nog eventjes betrokken in de Eerste Wereldoorlog toen Duitse onderzeeboten tweemaal Funchal bombardeerden. In 1931 volgt er een algemene staking tegen het bewind van de Portugese dictator Salazar. Vanuit de Portugese hoofdstad Lissabon werden troepen ingezet om de staking neer te slaan.

Door de bouw van luchthavens werd Madeira (Porto Santo, 1960 en Madeira, 1964) pas in de zestiger jaren van de twintigste eeuw een van de populairste vakantiebestemmingen. In 1947 werd er al een lijndienst vanuit Engeland naar Madeira opgezet.

In 1976 maakte de anjerrevolutie een einde aan vijftig jaar Salazar-dictatuur en werd ook op Madeira de democratie ingevoerd. Madeira kreeg toen de status van autonome regio met een eigen parlement en een eigen president.

In 1993 steunt de Europese Unie Madeira onder meer met landbouwsubsidies.

Zie verder ook de geschiedenis van Portugal op Landenweb.

Bevolking

Dansend meisje uit MadeiraPhoto: Knoxkiller CC 2.0 Generic no changes made

Madeira en Porto Santo tellen samen ca. 280.000 inwoners (2017); het binnenland is vrijwel onbewoond en feitelijk leeft 90% van de bevolking op de smalle kuststrook langs de zuidkust. Jaarlijks komen er ca. 500.000 toeristen naar de archipel. Een groot deel van de bevolking van Madeira woont in de hoofdstad Funchal, met 100.000 inwoners veruit de grootste stad op het eiland. De bevolkingsdichtheid van Madeira bedraagt ca. 370 inwoners per km2.

Tot de jaren zeventig van de 20e eeuw groeide de emigrantenstroom dramatisch. Favoriet waren Venezuela en Zuid-Afrika, waar nu ongeveer 100.000 Madeirezen wonen.

Taal

Taalkaart PortugeesPhoto: Publiek domein

De officiële taal op Madeira is natuurlijk het Portugees. Het Portugees is een Romaanse taal en nauw verwant met het Spaans. Wel is de uitspraak heel anders. Het Portugees heeft een unieke klank en is direct herkenbaar. Wie wel eens naar Fado-muziek geluisterd heeft herkent zowel het rauwe als melancholische van deze taal. Portugees is een wereldtaal en wordt door meer dan 160 miljoen mensen gesproken.

Het op Madeira gesproken Portugees is door het nauwe contact met Brazilië doorspekt met Zuid-Amerikaanse woorden. Teruggekeerde Madeirese emigranten uit Venezuela dragen aan een Spaanse tongval bij. Ook de Britse aanwezigheid op het eiland is nog in de taal terug te vinden.

De letter s en z worden zacht uitgesproken als sj, zoals in ‘carros’ (carrosj = auto’s) en ‘faz favor’ (fasj favor = alstublieft).

Zogenaamde dubbelklanken worden aangegeven door een tilde boven de letters a en o, zoals in limão (= citroen).

Enkele woorden en zinnen:

Godsdienst

Algemeen

De voormalig nationale kerk van Portugal is de Rooms-katholieke Kerk. Ongeveer 80% van de bevolking zegt katholiek te zijn, hoewel de deelname aan de mis de laatste jaren afneemt. Er zijn drie aartsbisdommen, namelijk Braga, Évora en Lissabon, met respectievelijk acht, twee en acht bisdommen. Lissabon is sedert 1716 zetel van een patriarch, die sinds 1736 tevens kardinaal is.

Fatima, een katholiek pelgrimsoord in PortugalPhoto: Güldem Üstün CC 2.0 Generic no changes made

Portugal heeft een traditie van Mariavereering, de beroemdste religieuze cultus in Portugal is de vermeende verschijning van de Maagd Maria aan drie kinderen in Cova da Iria, in het dorp Fátima, in 1917. De verschijning van de hemelse Moeder in dit kleine dorp in het district Santarém heeft ertoe geleid dat honderdduizenden pelgrims elk jaar het Heiligdom van Onze-Lieve-Vrouw van Fátima bezoeken, velen in de hoop op genezing van een aandoening.

De protestantse kerken tellen ongeveer 50.000 leden. Verder zijn er nog kleinere groepen moslims, hindoes (uit de voormalige kolonie Goa) en joden.

Kerken

Kathedraal Sé in Funchal, MadeiraPhoto: Vitor Oliveira CC 2.0 Generic no changes made

Met de bouw van de kathedraal Sé (afgeleid van het Latijnse ‘sedes’, wat bisschopszetel betekent) van Funchal werd in 1493 begonnen en in 1516 werd hij ingewijd. De vooral in gotisch en Manuelstijl gebouwde kathedraal heeft de vorm van een kruis, met een schip en twee zijbeuken. Het plafond is gemaakt in de stijl van de mudejaren, verdreven moslims uit Spanje die zich tot het christelijke geloof bekeerden. Het snijwerk is van ivoor, ingelegd in donker inheems cederhout.

De verblindend witte kerk van São Salvador, gebouwd in 1533, is een van de fraaiste gebouwen in Manuelstijl op het eiland.

De kerk van São Bento in Ribeira Brava werd in de 16e eeuw volledig herbouwd. Behalve de mooie blauwwitte tegels (‘azujelos’) op de piramidevormige torenspits en binnen in de kerk, zijn er ook kostbare kunstvoorwerpen in Manuel-stijl, waaronder een schitterende doopvont. Het plein voor de kerk is belegd met een geometrisch patroon van rivierkiezels.

Kerk van sao bete, MadeiraPhoto: Joãofcf CC 3.0 Unported no changes made

De kerk van Monte (1747), de ‘Nosse Senhora do Monte’ bevat het graf van keizer Karel I van Oostenrijk, een van de eerste ‘toeristen’ op Madeira, in de tijd dat Madeira een bekend kuuroord was voor tuberculosepatiënten. In de kerk is tevens het beeldje van ‘Nossa Senhora do Monte’, de patroonheilige van het eiland, ondergebracht. Dit 15e-eeuwse beeldje van de Heilige Maagd is honderden jaren lang een voorwerp van verering en het doel van bedevaarten geweest. Devote gelovigen leggen de 74 treden hoge trap af op hun knieën.

De ‘Capelo do Senhor dos Milagres’ in Machico is de kapel die de ontdekker van Madeira, Zarco, in 1425 liet bouwen. Van de oorspronkelijke kapel zijn alleen het kruis aan de gevel en het spitsboogportaal bewaard gebleven.

Capelo dos Reis Magos Estreito da Calheta, MadeiraPhoto: PESP/Wikimedia CC 4.0 International no changes made

De ‘Capelo dos Reis Magos’ (Driekoningenkapel) in Estreito da Calheta is een van de weinige gebouwen op Madeira in Manuel-stijl die nog in de oorspronkelijke staat verkeert. Bijzonder is het Antwerpse (?) houtsnijwerk van het driedelige altaarstuk.

Religieuze feesten

‘Festas’ worden veelal gehouden ter ere van een beschermheilige en dus zijn de kerk en de processie andere essentiële elementen van zo’n feest. Aangezien Madeira vele tientallen beschermheiligen kent, wordt er bijna altijd wel ergens op het eiland iets gevierd, meestal op zondag.

15 januari: ‘Dia de Varrer os Armários’, het feest van de heilige Armaro, beschermheilige van het vee.

Santo Amaro, madeiraPhoto: Arquidiocese de Braga CC 4.0 International no changes made

Mei/juni: ‘Espírito Santo’, pinksteren, met o.a. een prachtige processie in Camacha.

13 mei: ‘Nossa Senhora de Fátima’, Dag van de heilige Fatima in Funchal.

14/15 augustus: ‘Nossa Senhora do Monte’, het feest ter ere van de beschermheiligen van Madeira.

Laatste zondag in augustus: ‘Festa do Senhor’, feest van de Heer in Camacha met grote vuren.

Eerste zondag van september: in Ponte Delgada wordt dan een van de oudste en grootste feesten van Madeira gehouden. Geëerd wordt een houten kruisbeeld dat – volgens de legende - in een houten kist zou zijn aangespoeld, in de tijd dat het dorp gesticht werd.

Samenleving

Politiek en bestuur

Vergaderzaal regering van MadeiraPhoto: PESP/Wikimedia CC 4.0 International no changes made

Tijdens de revolutie van 1974 streefden grote groepen van de Madeirezer bevolking naar volledige onafhankelijkheid, onder andere de onafhankelijkheidsbeweging FLAMA. Uiteindelijk zagen de politiek actieve inwoners van het eiland wel in dat het een onmogelijke zaak zou worden. Het zou beter zijn als Madeira een autonoom gebied van Portugal zou blijven.

Madeira is nu grotendeels baas in eigen huis, en kan zelf beslissen waar belastingen en douane rechten aan besteed worden. Alleen voor defensie en buitenlandse politiek is men uiteraard nog ondergeschikt aan moederland Portugal.

Alle eilanden van de archipel behoren tot de Região Autónoma da Madeira. De eilandregering bestaat uit vijftig afgevaardigden en zetelt in de hoofdstad Funchal, en stippelt het beleid uit. De dagelijkse gang van zaken wordt verzorgd door een uitvoerend comité dat bestaat uit de president, de vice-president en zes secretarissen.

De verschillende gemeenteraden zijn verantwoordelijk voor de meeste lokale aangelegenheden. Naar het Portugese parlement worden namens Madeira vijf leden van het eilandparlement afgevaardigd.

Onderwijs

Universiteit van Madeira, FunchalPhoto: Jos van Leeuwen CC 3.0 Unported no changes made

Voor alle Madeirese kinderen geldt een leerplicht tot het veertiende jaar. In de praktijk gaan kinderen uit de armere bevolkingsgroepen lang niet altijd regelmatig naar school. Het aantal analfabeten is daardoor relatief hoog. Toch behalen veel kinderen hun middelbare schooldiploma.

Door een gebrek aan beroepsopleidingen wordt de universiteit van Funchal en die op het vasteland druk bezocht door leerlingen van Madeira.

Typisch Madeira

AZULEJOS

Azulejo op een gevel in Funchal, MadeiraPhoto: Dietrich Bartel CC 2.0 Generic no changes made

Azulejos zijn verhalen vertellende, beschilderde tegels. Samengevoegd vormen een aantal tegels het gehele motief. Deze tegeltableaus zijn meestal in de kleuren wit en blauw en verfraaien op Madeira banken, fonteinen, kerken en openbare gebouwen.

De kunst van het vervaardigen en beschilderen van tegels kwam uit Rome en Byzantium.

WIJNEN

Vaten Madeira WijnPhoto: Paul Mannix CC 2.0 Generic no changes made

Overal op Madeira wordt wijn verbouwd, maar de fijnste madera komt van druiven die rond Estreito groeien. De wijnstokken werden al in 1425 vanuit Cyprus, Kreta en Italië ingevoerd. Om een betere smaak te krijgen worden de wijnen in verwarmde ruimten opgeslagen.

Er zijn nu vier hoofdsoorten madera: de droge ‘sercial’, de halfdroge ‘verdelho’, en twee dessertwijnen, de halfzoete ‘boal’ en de zoete ‘malvasia’.

Een echte goede madera moet meer dan 25 jaar gerijpt zijn.

TOBOGGAN

Tobaggan, MadeiraPhoto:Mike McBey CC 2.0 Generic no changes made

De Madeirenzer toboggan werd in 1850 uitgevonden. Voor die tijd was het vervoer met door ossen of paarden getrokken sledes gebruikelijk.

Een toboggan is een rieten korf op houten glijders waarmee van alles vervoerd kan worden. Op dit moment wordt de toboggan eigenlijk alleen nog gebruikt in Monte, en dan alleen voor het vervoeren van de toeristen.

Economie

Landbouw

Bananen het belangrijkste landbouwproduct van MadeiraPhoto: Unukorno CC 2.0 Generic no changes made

Langs de kust, waar de landbouw een belangrijke bestaansbron is, neemt de wijnbouw een belangrijke plaats in; verder de teelt van suikerriet, aardappelen, graan, groenten en fruit (o.m. bananen) en melkveehouderij. Bananen zijn voor de economie een belangrijk gewas op het eiland, hoewel alle bananen naar het moederland, Portugal, worden uitgevoerd. In totaal exporteert Madeira jaarlijks ruim 600.000 kg bananen. Het dal van de Ribeira Sêca, ten noorden van Machico, brengt een overdaad aan producten voort; het is een van de rijkste landbouwgebieden van Madeira. Het land wordt door de meeste inwoners van Madeira vanwege de terrasbouw met de hand bewerkt.

Haven en Visserij

Vissersboten MadeiraPhoto: H Zell CC 3.0 Unported no changes made

De diepe natuurlijke haven van Funchal kan zowel container- als passagiersschepen herbergen. Naast Funchal zijn er verschillende (kleinere) vissershavens. De kleine vissersvloot is voor de economie niet meer van belang. Wel zorgen ze voor de aanvoer van vis voor de vele restaurants en hotels.

Deviezen

Emigranten brengen euro's naar MadeiraPhoto: Octubre Rojo CC 3.0 Unported no changes made

Een andere inkomstenbron zijn de deviezen van emigranten, Madeirenzers die hun geluk hebben gezocht in landen als Venezuela, Engeland, Zuid-Afrika en Australië. Zij sturen nog steeds geld naar hun families, en dat geld vormt een belangrijk onderdeel van de onzichtbare economie van Madeira.

Energievoorziening

Windturbine, MadeiraPhoto: Muffinn CC 2.0 Generic no changes made

Voor de energievoorziening staan er ten noorden van Calheta vier waterkrachtcentrales. De waterreserves slinken echter gestaag, en nog maar 20% van de benodigde energie wordt door waterkracht opgewekt. Er moet dus steeds meer aardolie geïmporteerd worden om in de energiebehoefte te voorzien.

Geprobeerd wordt om nu energie uit windkracht te winnen. Op de hoogvlakte van de Paúl da Serra staat al een woud van windturbines die zorgen voor elektriciteit in de dorpen aan de kust.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Rieten manden MadeiraPhoto: Muffinn CC 2.0 Generic no changes made

Het klimaat en het natuurschoon hebben van het eiland een belangrijke toeristische trekpleister gemaakt. Jaarlijks trekt Madeira ca. 500.000 toeristen. Ook de kunstnijverheid en het borduur- en rietvlechtwerk profiteert van het toerisme. De borduurkunst werd in de 19e eeuw vanuit Engeland naar Madeira gebracht door Elizabeth Phelps. Op dit moment werken er ca. 20.000 mensen in deze huisindustrie. Rietvlechtwerk is ook een belangrijke thuisindustrie, hierin werken ca. 2500 mensen.

Levada MadeiraPhoto: Sebastian from the EU (CC BY 2.0) no changes made

Levadas zijn aquaducten die door het platteland van Madeira lopen. Ze werden oorspronkelijk gebouwd om water te verplaatsen vanuit het westen en noordwesten van het eiland naar het drogere zuidoosten. Het terrein zelf is zeer bergachtig, en de aquaducten nu worden nu niet meer alleen gebruikt voor stromend water, maar vooral als wandelpaden. Je vindt ongeveer 1.350 mijl aan Levadas om langs te wandelen.

Jardim Botanico da MadeiraPhoto: H Zell CC 3.0 Unported no changes made

Funchal is de hoofdstad en belangrijkste stad van Madeira. Het is ook de grootste stad met maar liefst 150.000 inwoners. De locatie van Funchal is uniek vanwege de geologische kenmerken en de vorm als een soort amfitheater. Deze natuurlijke landschapsarchitectuur biedt bescherming tegen het weer en mogelijke bedreigingen. Het is een zeer moderne stad, met alle voorzieningen die een toerist zich kan wensen. De Jardim Botanico da Madeira is een van de meest gewilde toeristische attracties van Madeira. De tuinen zelf zijn te vinden in het amfitheater van Funchal en lopen op en neer via steile hellingen en zorgen vaak voor een adembenemend uitzicht. De tuinen beslaan meer dan 80.000 vierkante meter.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

MADEIRA LINKS

Advertenties
• Madeira Tui Reizen
• Madeira Vliegtickets.nl
• Naar Madeira met Sunweb
• Djoser Wandel - wandelreis Madeira
• Autohuur Madeira
• Madeira Hotels
• Rondreis Madeira
• Fietsen in Madeira met Bajabikes
• Autoverhuur Sunny Cars Madeira
• Funchal Vliegtickets Tix.nl

Nuttige links

Madeira Boogolinks (N)
Madeira Reisstart (N)
Madeira StartBelgië (N+E)
Madeira Startkabel (N)
Reisinformatie Madeira (N)
Wandelen Madeira (N)

Bronnen

Catling, C. / Madeira

Kosmos-Z&K

Lipps, S. / Madeira

Elmar

Madeira

APA Publications

Schetar, D. / Madeira

Het Spectrum

Stiller, R. / Madeira

Van Reemst

Underwood, J. / Het Madeira-boek

Sunflower Books

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt augustus 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems