Landenweb.nl

YUKON
 

Basisgegevens
  Officiële
  landstaal
  Engels
  Hoofdstad  Whitehorse
  Oppervlakte  482.443 km²
  Inwoners  38.936
  (mei 2019)
  Munteenheid  Canadese dollar
  (CAD)
  Tijdsverschil  -9
  Web  .ca
  Code.  CA-YT
  Tel.  +1

Populaire bestemmingen CANADA

AlbertaBritish columbiaManitoba
New brunswickNewfoundland en labradorNorthwest-territories
Nova scotiaNunavutOntario
Prince edward islandQuebecSaskatchewan
Yukon

Geografie en Landschap

Geografie

Yukon Territory heeft een oppervlakte van 483.450 km2 en is de provincie met de hoogste bergen van Canada. Yukon grenst in het noorden door de Beaufortzee, in het oosten door de Northwest Territories enin het zuiden door British Columbia en een deel van de Amerikaanse staat Alaska.

advertentie

Yukon Delta SatellietfotoPhoto: Publiek Domein

De grootste lengte van noord naar zuid bedraagt 1050 kilometer, van oost naar west 930 kilometer.

Landschap

In het zuidwesten van Yukon ligt het Kluane National Park, met twintig bergtoppen hoger dan 4200 meter en de hoogste berg van Canada, Mount Logan, met 5959 meter. Dit nationale park is weer een onderdeel van de St. Elias Mountains.

advertentie

Mount Logan, hoogste berg van CanadaPhoto: Gerald Holdsworth in het publieke domein

De Hubbard en Lowell Glaciers zijn de grootste niet-polaire ijsvelden ter wereld met een oppervlakte van ca. 8500 km2 en 1,6 kilometer dik. De afwatering van het grootste deel van het Yukon Territory vindt plaats via het immense rivierenstelsel van de 3185 kilometer lange Yukon River en zijn zijarmen.

Ten noordoosten van de hoofdstad Whitehorse ligt de Carcross Desert, de kleinste woestijn ter wereld. Opmerkelijk is de aanwezigheid van het zeldzame Lazuliet-kristal.

Klimaat en Weer

Yukon heeft een zeer droog klimaat. Het regent er maar weinig (ca. 300 mm per jaar) en er valt gemiddeld 28 centimeter sneeuw per jaar. In de warme zomers kent Yukon lange dagen met veel zon; in het noordelijke deel van Yukon gaat de zon in de maand juni zelfs nooit helemaal onder.

De gemiddelde temperaturen in de warmste maand juli liggen tussen 14°C in het zuidelijke Whitehorse tot 16°C in het noordelijk gelegen Dawson City. Uitschieters tot meer dan 30°C blijven ook in deze provincie mogelijk.

In de winter is het in Whitehorse gemiddeld -16°C en in Dawson City -27°C. Uitschieters tot -51°C zijn in de winterperiode mogelijk. Whitehorse heeft gemiddeld 120 ijsdagen per jaar (dagen waarop de temperatuur niet boven het vriespunt komt). In december hebben beide steden nog geen zes uur daglicht.

Het zuiden van Yukon wordt beïnvloed door de warme golfstroom. Vochtige lucht en warmte van de oceaan weten dan regelmatig door te dringen tot het midden van Yukon. In het noordelijke Inuvik aan de Beaufortzee is ’s zomers net zo warm als in Nederland. In juli is het hier rond de 20°C.

De laagste temperatuur ooit gemeten in Canada bedroeg -63°C bij de plaats Snag op 3 februari 1947.

Planten en Dieren

In het Yukon Wildlife Reserve leven elanden, bizons, wapiti’s, kariboes, berggeiten, herten en muskusossen.

Rond de vele meren en meertjes in het Vuntut National Park verblijven ieder jaar in de herfst honderdduizenden watervogels. Door dit gebied trekt ook ieder voorjaar een kudde van ca. 200.000 kariboes, op weg naar het noorden waar de kalveren geboren worden.

Het plantensymbool van Yukon Territory is het wilgenroosje.

Geschiedenis

Restanten van menselijke bewoning werden gevonden bij Old Crow als oudste in Noord-Amerika. Rond 800 voor Christus bedekte de vulkanische uitbarsting van Mount Churchill in de buurt van de grens Alaska zuidelijke Yukon met een laag as, die nog steeds te zien is langs de Klondike snelweg. Indianen hadden al veel handel met Europanen en invallen in het gebied komen pas in het begin van de 19e eeuw door de bonthandel. Er kwamen missionarissen en mensen van de Western Union Telegraph Expedition. Belangrijk voor de Yukon Territory is 1897 het begin van de Klondike Gold Rush. Het toegenomen inwonersaantal als gevolg van de goudkoorts heeft geleid tot de scheiding van Yukon Territory van de Northwest Territories en de vorming van de afzonderlijke Yukon Territory.

Zie verder ook de geschiedenis van Canada op Landenweb.

Bevolking

In 2017 had Yukon Territory 0ngeveer 35.000 inwoners op een gigantisch oppervlakte van 482.443 vierkante kilometer.

Taal

In Yukon Territory spreekt 86% van de bevolking Engels en 4% spreekt Frans.

advertentie

Canada TweetaligFoto: Publiek domein

Canada kent twee officiële talen, Engels en Frans. Frans is de moedertaal van 24% van de bevolking, Engels van 63% van de bevolking.

Canadezen hebben hun eigen kenmerkende accent, maar het geschreven Canadees-Engels lijkt erg veel op het Engels in Engeland. Buiten Québec hebben steeds minder mensen Frans als moedertaal, en hoewel er nog Franstalige gemeenschappen voorkomen in de maritieme provincies, Manitoba en Ontario, is de taal in sommige gebieden sterk beïnvloed door het Engels op het gebied van woorden en zinsbouw. Dit heeft geleid tot een voor een buitenstaander onbegrijpelijke mengtaal die ‘franglais’ wordt genoemd.

Op aandrang van de Franstaligen uit Québec besliste de Canadese federale regering in 1969 om heel Canada officieel tweetalig te maken.

Frans is de officiële taal in Québec, maar in de rest van Canada overheerst de Engelse taal. Het regeringscentrum Ottawa is tweetalig, want alle ambtenaren moeten zowel het Frans als het Engels beheersen.

Het Frans is in de loop der tijden sterk veranderd. Met name in de grote steden gebruiken de ‘Canadiens’ steeds meer anglicismen. Sommige woorden die in Frankrijk al verouderd zijn, worden hier nog wel gebruikt, zoals ‘charette’ voor kiepwagen en ‘fin-de-semaine’ in plaats van ‘le weekend’. Verder bestaat er een enorme variatie in het soort Frans dat er gesproken wordt. In de loop der tijd is in Québec een dialect ontstaan dat ‘Joual’ genoemd wordt:

Enkele uitdrukkingen uit het Joual:

In de Yukon-territory in het noordwesten van Canada worden acht inheemse talen gesproken. Zeven daarvan zijn van de Athapaskische taalfamilie: Gwich’in, Han, Kaska, Northern Tutchone, Southern Tutchone, Tagish en Upper Tanana. Verder wordt er nog Tlingit gesproken, dat enigszins verwant is aan het Athapaskisch.

De inwoners van Newfoundland hebben een geheel eigen dialect met een ietwat Iers accent, maar met unieke woorden en uitdrukkingen:

Het Inuktitut, de taal van de Inuit, is een levende taal en groeit nog steeds. Het is een wijdverbreide taal in het noorden van Canada, en Inuit uit het gehele arctische gebied kunnen elkaar verstaan. Dialecten en accenten variëren van regio tot regio, maar het Inuktitut is een op zichzelf staande taal.

Een van de eerste dingen die opvalt, is dat een woord met dezelfde betekenis op verschillende manieren gespeld wordt. Toen er ca. 100 jaar geleden een schrijfsysteem ontwikkeld werd, werden de woorden fonetisch opgeschreven, en die fonetische versies verschilden per regio.

Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw wordt er geprobeerd om een standaard-Inuktitut te ontwikkelen, maar dat gaat nog erg moeizaam.

De Engelse walvisvaarders brachten verschillende woorden mee die nog duidelijk als zodanig te herkennen zijn:

De naam Canada is afgeleid van het Iroquis-indiaanse woord ‘kanata’, dat letterlijk ‘vestigingsplaats’ betekent.

In Canada worden meer dan 50 verschillende indianentalen en dialecten gesproken, die elk tot een van de tien basistaalgroepen behoren. De grootste daarvan is het Algonquin, gevolgd door het Athabasca, Iroquoi, Salish, Wakasha, Tsminschian, Sioux, Kootenai, Haida en Tlingit.

Veel plaatsnamen zijn van indiaanse afkomst:

  1. Kelowna (British Columbia) = grizzlybeer
  2. Kampoops (British Columbia) = kruispunt van waterwegen
  3. Ucluelet (British Columbia) = mensen met een veilige haven
  4. Saskatchewan = rivier met draaiende stroming
  5. Manitoba = grote levenskracht
  6. Winnipeg (Manitoba) = troebel, donker water
  7. Québec = als de rivier wijder wordt
  8. Lake Cowichan (British Columbia) = verwarmd door de zon
  9. Takakaw (British Columbia) = het is prachtig
  10. Yukon = groot water
  11. Kluane (Yukon Territory) = plek met veel vis
  12. Ontario = mooi water
  13. Penetanguishene (Ontario) = plaats van het golvende witte zand
  14. Ottawa (Ontario) = plaats voor kopen en verkopen
  15. Toronto (Ontario) = ontmoetingsplaats
  16. Gaspé (Québec) = waar het land eindigt

Godsdienst

advertentie

Wheatley United Church of CanadaPhoto: Ducio1234 in het publieke domein

In de 16e eeuw, was de bevolking van Canada voornamelijk rooms-katholiek, als gevolg van de immigratie van de Fransen. In 1759 kwam Canada in Britse handen, waarna protestantse kerken uit Groot-Brittannië de kans kregen om hier uit te breiden en Canada gaandeweg meer protestants werd.

Canada huist bijna alle denominaties en filosofische groeperingen. Momenteel is ongeveer 45% van de bevolking rooms-katholiek, voornamelijk Franstaligen, 18% behoort tot de United Church of Canada, 12% behoort tot de Anglicaanse Kerk van Canada, 3% is Presbyteriaan, 3% Luthers en 2,5%. Baptist. verder is er de gereformeerde kerk, waarbij veel Nederlands-gereformeerde immigranten zich hebben aangesloten, en de christelijk-gereformeerde kerk.

De katholieken van de Byzantijnse ritus - voornamelijk (afstammelingen van) immigranten uit de Oekraïne (Roethenen) - hebben hun eigen hiërarchie en kloosters in Canada. Canada heeft meer dan 340.000 joodse inwoners en veel moslims, boeddhisten en hindoes.

Canada heeft ook een Amish-gemeenschap in Ontario. De Amish of Ammanites zijn een spin-off van de christelijke doopsgezinde gemeenschap die in het begin van de 16e eeuw in Europa werd gesticht. Ze werden vervolgd omdat ze weigerden de eed af te leggen of wapens te dragen. In de 17e eeuw splitste zich een nog strengere sekte af, die naar Amerika emigreerde en in 1799 naar Ontario.

Godsdienst19811991
Niet-gelovigen7,4%13,0%
Boeddhisten0,2%0,6%
Katholieken47,3%45,7%
Protestanten41,2%36,2%
oosters Orthodoxen1,5%1,4%
Hindoes0,3%0,6%
Moslims0,4%0,9%
Joden1,2%1,2%
Sikhs0,3%0,5%
Overigen0,2%0,2%

advertentie

Basiliek Notre Dame MontrealPhoto: Xavier Comtois CC 3.0 Unported no changes made

Een van de mooiste kerken in Noord-Amerika is de katholieke Basiliek Notre-Dame in Montreal. Het oorspronkelijke gebouw stamt uit de 17e eeuw, maar in 1829 werd begonnen met de bouw van een nieuwe kerk. De kerk biedt 3800 plaatsen in het schip en op de balkons.

De grootste kerk van Montreal is het Oratoire Saint-Joseph. De achthoekige koperen koepel is een van de grootste ter wereld - 44,5 meter hoog en 38 meter in diameter. De stad Montreal heeft ook meer dan 300 kerken en de metropool Montreal zelfs 450. Hiervan is 70% rooms-katholiek, 20% protestant, 4% synagogen en 6% zijn kerken van andere denominaties.

De kerk van Inuvik, in het uiterste noorden van Canada, is vanwege het klimaat in de vorm van een iglo gebouwd.

De Cathédrale de Gaspé op het schiereiland Gaspé is de enige houten kathedraal van Noord-Amerika. Church Point, Nova Scotia, wordt gedomineerd door de Saint Mary's Church uit het begin van de 20e eeuw, de hoogste en grootste houten kerk in Noord-Amerika.

De Basilique Notre-Dame-de-Québec is meer dan 350 jaar oud en de oudste parochie van Noord-Amerika.

De Cathédrale Anglicane in Québec-City is de eerste Anglicaanse kathedraal die buiten Groot-Brittannië werd ingewijd (1804).

Winnipeg heeft de grootste Oekraïense groep buiten Oekraïne op zijn grondgebied. De vele Russisch-orthodoxe kerken met hun uivormige koepels en torenspitsen getuigen hiervan, zoals de Holy Trinity Oekraïens-orthodoxe kathedraal, de St. Vladimir en Olga Oekraïense katholieke kerk en de St. Nichols Oekraïense katholieke kerk. Deze kerken maken ook deel uit van het landschap in de prairies. De eerste Oekraïense kerken werden gebouwd vanaf het begin van de massale Oekraïense toestroom die aan het einde van de 19e eeuw begon en zowel rooms-katholieken als Russisch-orthodoxen trof.

In de buurt van Cardston, in het Waterton Lakes National Park, staat de enige mormoonse tempel van Canada, een sneeuwwit bouwwerk uit 1913.

Samenleving

Staatsinrichting

advertentie

Canada ParlementFoto: Arctic.gnome CC 3.0 Unported no changes made

De tien provincies van Canada en drie territoria maken deel uit van een federatie met als staatsvorm de parlementaire democratie. Canada is een zelfstandige constitutionele monarchie binnen het Gemenebest en omvat naar Brits (Westminster) model een Kroon, een Senaat en een Lagerhuis. De Britse koning of koningin wordt vertegenwoordigd door een voor 5-7 jaar benoemde gouverneur-generaal, die wordt bijgestaan door een kabinet, de zogenaamde ‘privy council’. De Gouverneur-Generaal benoemt en ontslaat ministers en leden van het federale Hooggerechtshof en bekrachtigt wetgeving, heeft consultatierecht in het kabinet en spreekt de troonrede uit. De grootste politieke partij levert de premier en de ministers, die uit de leden van het parlement gekozen worden. Voor het bestuur van het land is de premier de belangrijkste persoon.

In 1982 werd een grondwetswijziging doorgevoerd (Constitation Act 1982) die het Canadese parlement de bevoegdheid gaf zelf wijzigingen in de grondwet aan te brengen zonder voorafgaande toestemming van het Britse parlement. Voor wijziging van de Grondwet is een besluit vereist van het federale parlement en van zeven provincies (met tezamen meer dan 50% van de bevolking). In de Senaat geldt regionale vertegenwoordiging en de 105 leden worden net als in Groot-Brittannië door de premier benoemd. Het politieke gewicht van de Senaat is vrij gering omdat de regering over de kandidatuur van de senaatsleden beslist. Bovendien is het Canadese kabinet alleen verantwoording schuldig aan het Lagerhuis, niet aan de Senaat. De Senaat houdt zich vooral bezig met de wijziging van wetsvoorstellen.

De verdeling van de 301 Lagerhuiszetels (House of Commons) geschiedt eveneens provinciegewijs en wordt bij elke volkstelling om de tien jaar aangepast. De leden worden voor vijf jaar bij algemeen kiesrecht gekozen en vertegenwoordigen elk een kiesdistrict (‘ridings’). Vanaf 18 jaar is er actief stemrecht.

De staatsinrichting heeft een federale structuur; elke provincie heeft een eigen constitutie, een door de gouverneur-generaal benoemde luitenant-gouverneur die door het federale kabinet wordt voorgedragen en een uit één Kamer bestaande wetgevende vergadering.

De territories worden door een ‘commissioner’ bestuurd. Deze regeringsambtenaar legt verantwoording af aan het Canadese ministerie van Indian Affairs en Northern Development. Deze ‘commissioner’ wordt bijgestaan door een ‘Territorial Council’, waarvan de leden door de kiesgerechtigde bewonres van de territoria om de vier jaar worden gekozen. Deze bestuursraad heeft dezelfde functie als de wetgevende vergadering in de provincies. De territoria worden elk door een gekozen parlementslid in het ‘Federal House of Commons’ (Lagerhuis) in Ottawa vertegenwoordigd. Het federale gezag beheert nog steeds financiën, transport, economie, justitie, defensie en buitenlandse zaken.

In het Franstalige Québec bestaat een sterke afscheidingsbeweging. Sinds 1981 hebben de Québécois al twee keer een referendum gehad over de vraag of de provincie zich moet afscheiden, en twee keer hebben ze tegengestemd, hoewel met een minieme meerderheid.

In 1995 was er een zeer krappe meerderheid van 50,3%, ofwel 50.000 stemmen.

De federale regering wil de separatisten langs politieke en juridische weg wind uit de zeilen te nemen. Op juridisch vlak werd aan het federale Hooggerechtshof de vraag voorgelegd of afscheiding van Québec grondwettelijk is toegestaan. De uitspraak hierover in 1998 gaf geen eenduidig antwoord: eenzijdige afscheiding van Québec van Canada is niet gewettigd, maar in geval van de wens daartoe van een 'ruime meerderheid' van de bevolking van Québec moeten onderhandelingen worden gestart gericht op amendering van de grondwet, zodat onafhankelijkheid mogelijk is.

Sinds 1995 is de steun voor het separatisme wat afgenomen, enquetes tonen aan dat de meeste Québecois bij Canada willen blijven, maar wel een bestuur willen dat meer macht krijgt. Het ziet er naar uit dat een nieuw referendum voorlopig niet zal plaatsvinden.

Wetkundig zit Canada nogal ingewikkeld in elkaar. Statuten die zijn uitgevaardigd door het federale parlement, zijn in het hele land geldig; wetten van de provinciale wetgever gelden alleen in de desbetreffende provincie. Daarom zijn er van provincie tot provincie grote verschillen in wetten en voorschriften – voor zover ze zaken betreffen die onder de bevoegdheden van de provincie vallen uiteraard. Het strafrecht is een federale zaak en dus in heel Canada hetzelfde. Voor de huidige politieke situatie, zie hoofdstuk geschiedenis.

Administratieve indeling

Canada IndelingFoto: Publiek domein

Sinds 1999 bestaat het federatieve Canada (opgericht op 1 juli 1867) uit tien provincies en drie ‘territories’. Iedere provincie heeft een hoge mate van autonomie, o.a. tot uiting komend in de bevoegdheid zelf het plaatselijke bestuur te regelen. Verder is het grotendeels zelfstandig op gebieden als gevangeniswezen, onderwijs, gezondheidszorg en belastingen. De Kroon is in elk van de provincies vertegenwoordigd door een Luitenant-Gouverneur.

Provincie hoofdstadoppervlakteinwoners
Alberta Edmonton948.000 km23.113.600
British Columbia Victoria661.200 km24.141.300
Manitoba Winnipeg650.000 km21.150.800
New Brunswick Fredericton73.500 km2756.700
Newfoundland & Labrador St. John’s406.000 km2531.600
Northwest Territories Yellowknife3.300.000 km241.400
Nova Scotia Halifax55.000 km2944.800
Nunavut Iqaluit1.900.000 km228.700
Ontario Toronto1.070.000 km212.068.300
Prince Edward Island Charlottetown5.657 km2139.900
Québec Québec-City1.650.000 km27.455.200
Saskatchewan Regina651.900 km21.011.800
Yukon Territory Whitehorse536.000 km229.900

Onderwijs

Universiteit CanadaFoto: WinterE229 in het publieke domein

In Canada bestaat geen algemeen openbaar onderwijs. Tot en met de hogere beroepsopleidingen wordt het onderwijs in elke provincie afzonderlijk verzorgd. De provincies delegeren de verantwoordelijkheid voor het basis- en voortgezet onderwijs naar de plaatselijk gekozen of benoemde besturen van openbare scholen.

Kinderen kunnen hun onderwijsloopbaan beginnen op de kleuterschool of ‘kindergarten’. Als de kinderen zes jaar zijn gaan ze naar de basisschool, de ‘elementary school’, waar ze zes of zeven jaar doorbrengen. Daarna gaan ze naar het voortgezet onderwijs, de ‘high schools’, of naar lagere technische, handels- en andere vakscholen. Met een diploma van de high school op zak en na het afleggen van enkele universitaire toelatingsexamens kan men tot het hoger of tertiair onderwijs toegelaten worden.

Het hoger onderwijs begint (vaak ‘colleges’ genaamd) met een ‘undergraduate’-opleiding van minimaal vier jaar, waarbij men een zogenaamd ‘bachelor’s degree’ kan halen, te vergelijken met een HBO-opleiding in Nederland. De ‘graduate’-opleiding leidt na ca. twee jaar tot de ‘master’s degree’ (doctorandus, meester in de rechten of ingenieur/Ir. in Nederland. Een doctorstitel wordt net als in Nederland alleen met een proefschrift verkregen. Men wordt dan ‘Doctor of Philosophy, Ph.D., een titel die nog dateert uit de Middeleeuwen toen de filosofie de ‘koning der wetenschappen’ genoemd werd.

Economie

De belangrijke industrie van Yukon is de mijnbouw (lood, zink, zilver, goud, koper en asbest). De regering nam de terreinen van de Hudson's Bay Company in 1870 over en splitst deze af van de Northwest Territories in 1898 als gevolg van de goudkoorts.

Duizenden goudzoekers overstroomden het grondgebied en creëren een kleurrijke periode, die door auteurs zoals Robert W. Service en Jack London worden vastgelegd. Als gevolg van het geromantiseerde beeld van deze periode en door het beeld van de Royal Canadian Mounted Police en natuurlijk ook het natuurschoon maakt het toerisme tot een grote economische motor.

Vakantie en Bezienswaardigheden

Whitehorse is de hoofdstad en de belangrijkste stad van Yukon. Het ligt prachtig aan de Yukon River en was ooit het startpunt voor de Klondike Gold Rush. De SS Klondike is een hekwielboot en is in 1937 gebouwd om tussen Whitehorse en Dawson te varen en de boot is nu gratis te bezichtigen. Het McBride museum heeft een collectie foto's uit de tijd van de Goldrush en opgezette dieren uit heel Yukon.

Kluane National Park is één van de laatste ongerepte wildernissen ter wereld. Het heeft een vermelding op de Unesco werelderfgoedlijst. Het landschap wordt gedomineerd door bergen en gletsjers en je ziet hier de grootste ijsvelden ter wereld, uitgezonderd de poolgebieden. Dawson City was tijdens de Goldrush een stad met 40.000 inwoners. Dawson City heeft mooie historische huizen en het eerste casino van Canada.

Klik op de menuknop bovenaan het scherm voor meer informatie

YUKON LINKS

Advertenties
• Yukon Vliegtickets.nl
• Hotels Yukon Territory
• Rondreis Alaska en Yukon
• Travelworld Canada
• Whitehorse Vliegtickets Tix.nl

Nuttige links

Telefoongids Canada

Bronnen

Elmar Landeninformatie

Wikipedia

www.landenweb.nl/canada

CIA - World Factbook

BBC - Country Profiles

laatst bijgewerkt augustus 2021
Samensteller: Arie Verrijp / Geert Willems